لاپەڕە هەڵنەدراوەكان

كۆمەڵگەی نەریتسالاری

08:01 - 2022-05-26
پێشڕەو ئیسماعیل
96 خوێندراوەتەوە

ژن كوشتن، فرەژنی، حیجاب و باڵاپۆشی، سیغە و زەواجی مسیار، خەتەنەكردنی كچان، بە شوودانی كچ لە منداڵیدا، شیربایی یان كڕین و فرۆشتنی كچ،، ژن بە ژن ، كردنە قوربانی ژن بۆ چارەسەری  شەڕو پیاوكوشتن و كێشە كۆمەڵایەتییەكان، سیفەتەكانی كۆمەڵگەی  نەریت سالارین. تەنیا لە یەك مانگدا لە  هەرێمی کوردستاندا پێنج ژن كوژراون بە بیانوی شەرەف پارێزیی و غەسلی عار، لە كۆمەڵگە پێشكەوتوو خۆرئاواییەكاندا شەرەف نیشتیمانە، نەتەوەیە،،مرۆڤە، ئازادییە، دادپەروەرییە، لێبوردەییە.
لێرەدا باسی یەكێك لەو نەریتە دواكەوتوانە دەکەین كە پاشماوەی سەدەكانی ناوەڕاست (سەدە تاریكەكان)و فیودالیزمە دەكەین، پێویستە ئەوەش بڵێن كە ئەم دیاردەیە ئێستا كەم بۆتەوە، بەڵام لێرەو لەوێ بەتایبەتی لەناوچە خێڵەكی و دوورە دەستەكان بە بڕوبیانوی جۆراوجۆر هێشتا هەر ماوە، ئەو دیاردەیەش فرەژنییە.
بۆ باسكردنی نەریتی فرەژنی پێویستە كەمێك بگەڕێینەوە بۆ مێژوو، فرەژنی لە ئیسلامدا و لە پێش ئیسلامیشدا هەر هەبووە و بەجۆر و شێوەی جیاواز، لە سەرەتادا لە ئیسلامدا ژمارەی ژن دیاری نەكراوەو پیاو بۆی هەبووە دەیان ژنی هەبێت لەیەك كاتدا بێجگە لە كەنیزەك، (وەلیدی كوڕی عەبدولمەلیكی ) خەلیفە شەست و سێ ژنی هەبووە، متەوەكیلی خەلیفە بێجگە لە ژنەكانی چوار هەزار كەنیزەكی هەبووە. دوایی لە ئیسلامدا فرەژنی كەم كرایەوەو كرا بە چوار ژن بێجگە لە كەنیزەك ، ئەمە لە كاتێكدا لەئایینی  جوودا فرەژنی قەدەغەیە، مەسیحیەكانیش بە یاسا فرە ژنیان قەدەغە كردووە. 
بیانووی ئیسلام بۆ فرەژنی  پێنج هۆیە:
1-
ئەگەر ژنەكە منداڵی نەبوو، پیاو بۆی هەیە ژنێكی تر بهێنێ. بەڵام ئەی ئەگەر هۆی منداڵ نەبوونەكە لە پیاوەكە بوو، ئیسلام هیچی لەو بارەیەوە نەوتووە.
2-ئەگەر ژنەكە نەخۆشییەكی كوشندەو درێژخایانی هەبوو ، پیاو بۆی هەیە ژنێكی تر بهێنێ ، ئەی ئەگەر پیاوەكە نەخۆشیەكی كوشندەو درێژخایانی هەبوو ژنەكە چی بكات، لە ئیسلامدا تەنیا ئەوە دەڵێت كە ژنەكە بۆی هەیە داوای تەڵاق بكات.
3-ئەگەر پیاو غەریزە سێكسیەكانی بە یەك ژن تێر نەبوو، بۆی هەیە ژنێكی تر بهێنێ. بەڵام بۆ ژن هیچی نەووتوە.
4-لەكاتی حەیزی مانگانەی ژناندا، پیاو بۆ ئەوەی زینا نەكاو جووت نەبێ لەگەڵ ژنی تردا، بۆی هەیە ژنێكی تر بهێنێ .
5-یان ئەگەر لە كۆمەڵدا ژمارەی ژنان لە پیاوان زیاتر بوو، پیاو بۆی هەیە ژنێكی تر بهێنێ ، ئەی ئەگەر ژمارەی پیاوان زیاتر بوو ، ژنان بۆیان هەیە چەند مێردێكیان هەبێت.
لە تونس لەناوەڕاستی پەنجاكاندا فرەژنی بە یاسا قەدەغەكرا، لە ناوەڕاستی شەستەكان سەرۆكی ئەوسای تونس (حەبیب بۆرقێبە) بەدەستی خۆی پەچەی ژنێكی هێنایە خوارەوە، ئەم كارە بووە یاسا و زۆربەی هەرە زۆری ژنانی تونس لەسەر ئەو كارە پەچەی خۆیان فڕێ دا، بەداخەوە هەرچەندە ئێستا لەسایەی شۆڕشی یاسەمینی تونسی پاشەكشەی تەواو  لەم كارە كراوە، ئێمەی كورد ئەم نەریتەمان لە ئیسلام وعەرەبەوە وەرگرتووە، پەرلەمانی كوردستان بەهۆی سازشكردنیان بۆ حزب و گروپە ئیسلامییەكان نەیتوانی فرەژنی بەیاسا قەدەغە بكات، تەنیا فرەژنی سنوردار كرد بەهەندێ مەرجەوە كە زۆربەیان لە كەلتوری عەرەبی- ئیسلامیەوە وەرگیراوە.

وتارەکانی نوسەر