سەرەکی » کەلتوور » گلگامێش و گەڕان بەشوێن نهێنی ژیان و مەرگدا

گلگامێش و گەڕان بەشوێن نهێنی ژیان و مەرگدا

كوردستانی نوێ‌

گلگامێش ئەو داستانە مێژووییەی باسی پرسی نەمری دەكات، ئەو نەمرییەی تائێستاش هەندێك لە مرۆڤەكان بەدوایدا وێڵن و هەوڵی بۆ دەدەن، داستانێكی بلیمەتانەی سۆمەرییە و لە شاری نەینەوا دۆزراوەتەوە و بە كۆنترین چیرۆكی نووسراو دادەنرێت.

چیرۆكەكە بە رێكەوت لە شوێنێكی مێژوویی لە ساڵی 1853دا، دۆزرایەوە، لەدوای گەڕان دەركەوت كە شوێنەكە كتێبخانەی تایبەتی ئاشوور بانیپاڵی پادشای ئاشوریییەكانە.

داستانی گلگامێش بە نووسینی بزماری نووسراوە و لە 11 تابلۆی قوڕین پێكدێت و بە زمانی ئەكەدی نوسراوە، لە كۆتاییدا ئیمزای كەسێكی لەسەرە بە ناوی شین ئیقی ئۆنیتی كە لە وبڕوایەدان ئەو نووسەری داستانەكە بووبێت. ئێستا تابلۆ قورینەكان لە مۆزەخانەی بەریتانی هەڵگیراون.

داستانی گلگامێش بە گرنگترین كارە داهێنانە ئەفسانەییە شیعرییە تایبەتەكانی میزۆپۆتامیا دادەنرێت كە لە سەردەمی سۆمەری لە نێوان ساڵانی 2750-2350ی پێش زاییندا نوسراوە، داستانەكە باس لە پادشایەك دەكات لە ئوروك ژیاوە، ئەو شارەی دەكەوێتە دۆڵی دوو رووبار لەسەر كەناری رووباری خۆرهەڵاتی فورات، زۆرێك لە چیرۆك و سەرگوزشتەی دلێریی و ئەفسانەیی هەن كە باس لە كەسێتی و كارە لە رادەبەدەرەكانی و گەڕانی بەردەوامی بە شوێن نهێنی ژیان و پەیوەست بە نەمرییەوە دەكەن، بۆیە داستانی گلگامێش وەك ئەفسانەیەكی نەمر دەمێنێتەوە و باس لە بابەتێكی گرنگ و بنەڕەتی دەكات كە مردنی حەتمییە، تەنانەت سەبارەت بە خودی پاڵەوانیش، بوونەوەرێكی لێكدراوی پاڵەوان، نیوەی خوداوەندێكی نەمر و نیوەكەی تری مرۆڤ.

لە سەرەتای داستانەكەدا، پاڵەوانەكەمان وەك پادشایەك لە پادشا گەندەڵەكان وەسف دەكرێت، گەلەكەی بەهۆی هەڵسوكەوتەكانییەوە لە حوكمدا دەیناڵاند، كەس نەیدەتوانی رووبەڕووی رابوەستێت. كاتێكیش گەل پەنای بۆ خوداوەند بردووە، تا لەدەستی قوتاری ببێت، دوژمنێكی بۆ هاتۆتە بوون كە لەهێز و توانادا هاوتای بووە، ئەویش ئەنكیدۆیە، رووداوەكانی داستانەكە پەرە دەستێنن و دەگاتە ئەو ئاستەی گلگامێش و ئەنكیدۆ دەبنە دوو هاوڕێی نزیك.

ئەنكیدۆ لەگەڵ پاڵەوانەكەماندا دەبێت، كاتێك شورا پتەوەكان دەڕووخێنێت لە میانی ململانێی لەگەڵ گایە بەهێزە ئاسمانییەكە و شەڕی لەگەڵ خمبایای جنۆكە كە لە رێكردنی لە دارستاندا رێگەی لێگرتووە، هەموو ئەو كارانە جەخت لەسەر گرنگی راماڵینی بەربەستەكان دەكەن لەلایەن مرۆڤ لەگەڵ مرۆڤەكانی تر و ململانێی خێر و شەڕەنگێزی.

توێژینەوەیەكی زۆر لەبارەی داستانی گلگامێشەوە نووسراوە، لێكدانەوەیەكی داهێنەرانەی زۆر لەو بارەیەوە هەیە، هۆكاری هەموو ئەو بایەخە بە داستانەكە بۆ خەیاڵ و قسەكردنی دەگەڕێتەوە لەبارەی ژیانی مرۆڤ و كێشەكانی لەگەڵ ژیانی تاهەتایی و پرسیاری بەردەوامی لەبارەی ئامانجی ژیان و مەرگ لەپاش ژیان لە رێگەكان و گۆڕەپانەكانی ژیان، داستانەكە باس لەو پرسیارانە دەكات كە وەڵامێكی دیاریكراوییان نییە، لێرەدا ئەدەب چارەسەری بابەتێك دەكات كە زانست دەستەوستان بووە لە شیكردنەوەی، باس لەو تەنگژە سایكۆلۆجیانە دەكات كە رووبەڕووی مرۆڤ دەبنەوە، هیواكانی رۆشن دەكاتەوە و ئازارەكانی كەم دەكاتەوە، ئەمەیە هۆكاریی بایەخدان بە داستانەكە و لە واقیعی تاڵ دوورماندەخاتەوە و دەمانباتە جیهانێكی پڕ لە هەق و ئایدیا و جوانی و خێر و چاكە.

لەم داستانەدا، واقیع تێكەڵ بە خەیاڵ دەبێت، راستی بە ئەفسانە، بەو پێیەی واقیعی داستانەكە تێكەڵە لە حیكمەت و خەیاڵەكەی بە سیمبولی وەسف دەكرێت، داستانێكی واقیعیە لەبەر ئەوەی باس لە ژیانی مرۆڤ و مەرگی دەكات، خەمی گلگامێش بە مردنی ئەنكیدۆی هاوڕێی هەستێكە هەموو مرۆڤێك هەستی پێدەكات لەكاتی لەدەستدانی كەسێكی خۆشەویستی، بڕوایەك هەیە سەبارەت بەوەی كە كۆچی ئەكەدییەكەی داستانەكە، لە كۆپییە سۆمەرییەكەوە وەرگیراوە، دوای ئەوەی چەند ساڵێك دواتر كۆپییەكی تری دۆزرایەوە، بەجۆرێك كە هەندێك پێیانوایە تەواوكاری داستانەكەیە، بۆچوونی تر هەیە كە لەو بڕوایەدان چیرۆكێكی ترە، چونكە بەشێوازێكی تر نووسراوەتەوە، بەو پێیەی هێشتا ئەنكیدۆ لە ژیاندایە، داستانەكە بۆ یەكەمجار لە ساڵی 1870 لەلایەن جۆرج یمیس زانای پسپۆڕ لە شوێنەوارە ئاشوورییەكان بۆ زمانی ئینگلیزی وەرگێڕدرا.

 106 جار بینراوە