سەرەکی » دۆسێ » کاکە شـا

کاکە شـا

شازاد جه‌میل صائب

ئه‌م بابه‌ته‌ توێژینه‌وه‌یه‌کی خوێندكار «زریان حسن عبدالله»یه‌، وه‌ك به‌شێك له‌ پێداویستیه‌كانی به‌ده‌ستهێنانی بڕوانامه‌ی (به‌كالۆریۆس) له‌ مێژوودا، پێشكه‌شی‌ به‌شی مێژووی كۆلێجی‌ زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كانی‌ زانكۆی سلێمانی كراوه‌.

لێره‌دا به‌ كورتی باس له‌ ده‌قی وتاری هه‌ندێ له‌ ئاماده‌بوان ده‌كه‌ین:

1. ده‌قی وته‌ی جه‌لال تاڵه‌بانی:
له‌ده‌ست دانی هه‌ڤاڵێكی وه‌كو كاكه‌شا، نه‌ك هه‌ر كاره‌ساتێكی گه‌وره‌‌و زیانێكی كاریگه‌ر بوو، به‌ڵكو بۆشاییه‌كی ئه‌وتۆشی جێهێشتووه‌ كه‌ پێموایه‌ ئاسان نیه‌ به‌ زوویی پڕبكرێته‌وه‌ من زۆر ده‌مێكه‌ كاكه‌شا ده‌ناسم له‌ نزیكه‌وه‌ په‌یوه‌ندیم هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵی، هه‌میشه‌ كه‌سێكی سه‌رڕاست‌و تێكۆشه‌ر‌و خۆنه‌ویست‌و كۆڵنه‌ده‌ر‌و زیره‌ك‌و وشیار بووه‌.
كاكه‌شا تێكۆشه‌رێك بووه‌ هیچ جۆره‌ دووفاقیه‌كی نه‌بووه‌، خزمه‌تێكی زۆری گه‌له‌كه‌مانی كردووه‌. با به‌ نمونه‌ هه‌موومان چاوی لێ بكه‌ین، بێگومان به‌ ماڵئاوایی كردنی كاكه‌شا حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان زیانێكی گه‌وره‌ی لێكه‌وت. دڵنیام كاكه‌شا هه‌میشه‌ له‌ دڵ‌و ده‌روونی هه‌موواندا ده‌ژی، هیوادارم هه‌موومان ده‌رس وه‌ربگرین له‌ خوو ڕه‌وشت‌و هه‌ڵوێستی جوامێرانه‌ی كاكه‌ شای نه‌مر. باشترین پاداشتی شه‌هیدان درێژه‌ پێدانی خه‌باتیه‌تی. سه‌روه‌ری‌و نه‌مری بۆ كاكه‌شاو سه‌روه‌ری‌و بۆ كاك زانای هاوڕێی له‌ خه‌بات‌و له‌ شه‌هید بووندا، خوشك‌و برایان ئێوه‌ش هه‌ر شاد‌و سه‌ربه‌رز‌و سه‌ركه‌وتوو بن.

2.ده‌قی وته‌ی نه‌وشیروان مستەفا :
سوپاستان ده‌كه‌م بۆ ئاماده‌ بوونتان له‌ پێشه‌وه‌ له‌م سه‌كۆیه‌وه‌ ده‌مه‌وێ جارێكی تر سه‌ره‌خۆشی له‌ هاوسه‌ری به‌ڕێز كاك شازاد صائب، سه‌رگوڵ‌ خان، له‌ كچه‌ خۆشه‌ویسته‌كانی شیرین‌و بینا، له‌ كوڕه‌ خۆشه‌ویسته‌كه‌ی دانا، له‌ بنه‌ماڵه‌ی به‌ڕێزی صائب، له‌ بنه‌ماڵه‌ی به‌ڕێزی عیرفان، هه‌روه‌ها له‌ بنه‌ماڵه‌ی پێشمه‌رگه‌و شه‌هیدی جوانه‌مه‌رگ كاكه‌ زانا سه‌عدی بكه‌م. كاك شازاد ڕۆڵه‌یه‌كی هه‌ڵكه‌وتووی گه‌له‌كه‌مان بوو، دڵنیام له‌وه‌ی كه‌ هه‌مووتان زۆر‌و كه‌م شتێك ده‌رباره‌ی ئه‌و پیاوه‌ گه‌وره‌یه‌ی كورد ده‌زانن. حه‌زده‌كه‌م من لێره‌وه‌ باسی بكه‌م من ئه‌گه‌ر له‌ ژیانمدا، شانازییه‌كم به‌ر بكه‌وێ سه‌روه‌رییه‌كم به‌ربكه‌وێ به‌شێكی زۆری ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هاوكاری‌و پشتیوانی كاك شازاد كه‌ له‌ زۆر سه‌ختیه‌كاندا هاوكار‌و پشتیوانی من بوو به‌ بێ به‌رامبه‌ر. له‌ كۆتاییدا ده‌مه‌وێت بڵێم به‌ داخه‌وه‌ كه‌ مه‌رگی نزیكترین هاوڕێی چه‌ند ساڵی ڕابردووم پێش مه‌رگی من كه‌وت. گیانی شازاد صائب شاد‌و یادی هه‌میشه‌ زیندوو بێت.
دواتریش له‌ درێژه‌ی وتاره‌كاندا وته‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان‌و وته‌ی هه‌ڤاڵ مه‌حمود مه‌لا عززه‌ت‌و بروسكه‌‌و ماته‌مین له‌ لایه‌ن كه‌سایه‌تی‌و ڕێكخراو‌و سیاسه‌تمه‌دار‌و هاوڕێ‌و دۆستان‌و وته‌ی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هید زانا سه‌عدی ڕه‌زا‌و بنه‌ماڵه‌ی شه‌هید شازاد صائب به‌ڕێوه‌ چوو.
باشترین ده‌ربڕینیش له‌ سه‌روبه‌ندی یادی تێپه‌ڕبوونی چل ڕۆژ به‌سه‌ر له‌ ده‌ست دانی شازاد صائب دا ئه‌م په‌یڤه‌ جوانانه‌ی شاعیری گه‌وره‌ی كورد مامۆستا شێركۆ بێكه‌سە كه‌ ده‌ڵێت …

چله‌ته‌؟ یان چله‌ی هه‌تاوێك؟!
چله‌ته‌؟ یان چله‌ی تاڤگه‌‌و شه‌قامێك؟!
چله‌ته‌! چی بڵێ قه‌ڵه‌می چل ڕۆژه‌ی چاو ته‌رم‌و خه‌م ته‌رم‌و
چی بڵێ په‌خشانی سروقژی ژاكاوم‌و
سه‌رای كام زایه‌ڵه‌ی سه‌فه‌ری لێوه‌ دێ
شمشاڵی ئه‌م كۆسته‌‌و وێرانه‌ی هه‌تاوێك؟!

3. وته‌ی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هید شازاد صائب له‌ چله‌ی یاده‌وه‌رییه‌كانی دا:
به‌ڕێز جه‌نابی مام جه‌لال
به‌ڕێز سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان
میوانه‌ به‌ڕێزه‌كان، ئاماده‌بوانی به‌ڕێز.
خوشكان، برایان…
سڵاو‌و ڕێزمان قبوڵ بفه‌رموون، به‌بۆنه‌ی تێپه‌ڕبوونی چل ڕۆژ به‌سه‌ر كۆچی بێ گه‌ڕانه‌وه‌ی پێش وه‌خته‌ی ڕۆڵه‌ی ئازیز‌و دڵسۆزمان كاك شازاد صائب، به‌ ناوی خۆم‌و كه‌س‌و كاری بنه‌ماڵه‌ی خواڵێخۆشبووه‌وه‌، سوپاسی هه‌ستی به‌ڕێز‌و دڵسۆزی كه‌م وێنه‌تان ده‌كه‌ین بۆ هه‌موو ئه‌و ئه‌رك‌و ماندوو بوونه‌ی كه‌ زیاتر له‌ ئێمه‌ كێشاوتانه‌ له‌ ڕوودانی كاره‌ساته‌كه‌وه‌ هه‌تا ئێستا.

به‌ڕێزان…
نامه‌وێ باسی ژیانی‌و تێكۆشانی شه‌هید شازاد بكه‌م، چونكه‌ ژیانی‌و تێكۆشانی له‌ هه‌موو دام‌و ده‌زگا‌و ڕاگه‌یاندن بۆ هه‌موو دانیشتوانی كوردستان له‌ ناوه‌وه‌‌و ده‌ره‌وه‌ باس كراوه‌. به‌ڵكو ئه‌وه‌ی شایسته‌ی باس‌و شانازیمان بێ هه‌ڵوێستی پڕ وه‌فا‌و دڵسۆزی ئێوه‌ی به‌ڕێز‌و تێكۆشه‌ره‌ كه‌ به‌ڕاستی له‌ ئێمه‌ زیاتر ماندوو بوونتان چەند‌ دڵته‌نگ بوون. پرسه‌‌و ماته‌مینیتان له‌ پێش ئێمه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ڕاستی برا به‌شی خه‌ممان بوون. هه‌ر بۆیه‌ ئێمه‌ش له‌ یه‌زدانی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات داواكارین كه‌ به‌ ته‌مه‌نی درێژ، به‌ سه‌ركه‌وتن‌و پێشكه‌وتن پاداشتتان بداته‌وه‌. هه‌ر نمونه‌ی تێكۆشه‌ر‌و دڵسۆزی به‌وه‌فای گه‌ل‌و خاكی كوردستان بن. هه‌ر له‌م شوێنه‌وه‌ هه‌زار سڵاو له‌ گیانی پاكی سه‌رجه‌م شه‌هیدانی ڕێگای ڕزگاری كوردستان ده‌كه‌ین‌و به‌ خواتان ده‌سپێرین.
له‌ دوای مردنی شه‌هیدی ڕێگای ڕزگاری شازاد صائب شاعیری گه‌وره‌ی گه‌له‌كه‌مان شێركۆ بێكه‌س له‌ ده‌قێكی ئاوێته‌ی په‌خشان‌و شیعر‌و وته‌دا به‌ ناوی (له‌ چله‌ی چل چرایه‌كدا) بوو پێشكه‌ش به‌ شه‌هید شازاد صائب ده‌كات‌و ده‌ڵێت…

رێم بده‌ شازاده‌م.. ڕێم بده‌..
ڕابردوو بێنمه‌وه‌ بۆ ئێستا‌و
له‌وێوه‌ به‌ كه‌نار مێژوودا ورد ورد بێم
هه‌تاكو ئه‌گه‌مه‌ ئه‌م ته‌مه‌‌و دواتریش
له‌ ڕێگه‌ی خۆره‌وه‌ ئه‌تخه‌مه‌ سه‌رباڵی ئاینده‌:
تۆ چرا باوكت بوو، بۆ خۆ پشت په‌روانه‌
چرای باوك، شه‌وانه‌، له‌ (خه‌ویا)
ڕووناكی ئه‌به‌خشێ به‌ مێژووی تاریك‌و
ڕۆمانی ئه‌كرده‌
چرای باوك بلووری خه‌یاڵی له‌ خه‌می وڵاتا
درزێكی بردبوو هیلالی
هه‌موو شه‌و له‌ هیلال هه‌ڵئه‌هات
ئه‌م له‌به‌ر شه‌وقێكی زامدار‌و غه‌مگیندا
به‌باڵی په‌پووله‌ و، به‌ نمه‌ی باران و،
به‌ په‌لكی گیایه‌كی نواڵه‌.. شه‌قامێ له‌ مۆم‌و
ته‌ڵانی له‌ گوڵ‌‌و دێڕاوێ له‌ وشه‌ی ئه‌نووسی‌و
ئه‌یداته‌ ده‌ست هه‌وری ئاینده‌‌و
ئه‌یكردن به‌ ڕه‌نگی خه‌رمانه‌.

له‌ شیعرێكی تری ئه‌رده‌هان بابان به‌ ناوی (مه‌رگی شار) دا پێشكه‌ش به‌ ڕۆحی پاكی شه‌هید شازاد صائب كرد‌و ده‌ڵێت…
كۆچی تۆ…
ژانی گه‌وره‌ی خسته‌ دڵمانه‌وه‌
ده‌نگی تۆ …
گشت كوچه‌ی ئه‌م شاره‌ی له‌رانه‌وه‌
وه‌رینت…
به‌هاری جوانی كرده‌ خه‌زان
پرسه‌‌و شینت…
ئه‌قڵی ئینسانی ئێره‌ی ته‌زان
وێنه‌كانت…
به‌سه‌ر دیوار‌و له‌به‌ر چاو‌و دڵمانایه‌…هتد.

ئه‌نجام
ئه‌گه‌ر خوێنه‌ر به‌ وردی له‌ كارو چالاكی‌و ژیانی سیاسی ئه‌م كه‌سایه‌تیه‌ بڕوانێت له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا ئه‌وا زۆربه‌ ئاشكرا هه‌ست به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌م كه‌سایه‌تیه‌ به‌ درێژایی مێژوو كه‌سێكی دڵسۆز‌و خه‌م خۆری خاكه‌كه‌ی بووه‌‌و هه‌میشه‌ وه‌ك ئه‌ستێره‌یه‌كی دره‌وشاوه‌ ده‌ركه‌وتووه‌ له‌ مێژووی گه‌له‌كه‌یدا، بۆیه‌ هه‌وڵمداوه‌ ته‌واوی ده‌رئه‌نجامی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ چه‌ند خاڵێكدا كورت بكه‌مه‌وه‌:
• سه‌باره‌ت به‌ بنه‌ماڵه‌ی صائب یه‌كێك بوون له‌و خانه‌وادانه‌ی شاری سلێمانی كه‌ نمونه‌ی باڵا بوون له‌ ڕووی ڕۆشنبیری‌و ئیداره‌ی شاره‌كه‌دا كه‌ ئه‌م بنه‌ماڵه‌یه‌ بنچینه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ (مه‌لا ئه‌حمه‌دی صائب) كه‌ وشه‌ی صائب وه‌ك له‌قه‌بێك به‌كار هاتووه‌‌و به‌م خانه‌واده‌وه‌ ماوه‌ته‌وه‌ تا ئێستا له‌م خانه‌واده‌یه‌دا كۆمه‌ڵێك ڕووناك بیر هه‌ڵكه‌وتن كه‌ هه‌موویان نه‌وه‌ی مه‌لا ئه‌حمه‌دی صائیب بوون كه‌ ئه‌وانیش مسته‌فا صائیب‌و عارف صائب‌و جمیل صائب بوون…هتد كه‌ خاوه‌ن پێشكه‌وتنی صیفه‌ته‌ جوانه‌كانی میلله‌ته‌كه‌یان بوون‌و كه‌ به‌رده‌وام جێ ده‌ستیان دیاره‌.
• شه‌هید شازاد خوشكه‌زای پیره‌مێردی شاعیری گه‌له‌كه‌مانه‌، كوڕی (جمیل صائیب)ه‌، كه‌ ئه‌ویش كه‌سێكی ناسراوی سلێمانی بووه‌‌و خاوه‌نی كۆمه‌ڵێك خزمه‌ت بووه‌ به‌ گه‌له‌كه‌ی، دایكی حه‌پسه‌ خان بووه‌ كه‌ ئافره‌تێكی ڕۆشنبیری شاری سلێمانی بووه‌، شازاد كوڕی بچووكی ماڵ بووه‌‌و له‌ منداڵیدا باوكی مردووه‌‌و له‌ ڕێگای سۆزداری ژیانی هاوسه‌ریه‌تی پێك هێناوه‌‌و خاوه‌نی كوڕێك‌و دوو كچه‌ (دانا، بینا، شیرین).
• سه‌ره‌تای ده‌ركه‌وتنی كاری سیاسی‌و چالاكییه‌كانی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناوه‌ندی كه‌ له‌وێوه‌ تێكه‌ڵاوی كاروانی كوردایه‌تی بووه‌ له‌ ته‌مه‌نی (14-15) به‌شداری كاری ڕێكخراوی كردووه‌، كه‌سێكی تا بڵێی ڕێك‌و پێك‌و ڕووخۆش بووه‌، ئاینده‌یه‌كی پرشنگداری پێوه‌ دیار بووه‌، ڕۆژنامه‌ی ڕزگاری ده‌ركردووه‌، توانی له‌ ماوه‌یه‌كی كورت دا جێگه‌ی خۆی له‌ ناو خه‌ڵك دا بكاته‌وه‌، بووه‌ته‌ نوێنه‌ری یه‌كێتی له‌ په‌یوه‌ندیه‌كانی ده‌ره‌وه‌ (له‌ ئه‌وروپا، توركیا‌و سوریا‌و هۆڵه‌ندا‌و به‌لجیكا، …هتد).
• شازاد جمیل صائیب كوڕی مه‌لا ئەحمەده‌ كه‌ كه‌سایه‌تیه‌كی به‌رز‌و به‌ نرخی مێژووی گه‌له‌كه‌ی خۆیه‌تی له‌ ساڵی 1946 له‌ سلێمانی له‌ دایك بووه‌ یاسای له‌ زانكۆی به‌غداد ته‌واو كردووه‌، ماوه‌یه‌ك كاری پارێزه‌ریه‌تی كردووه‌، ئه‌ندامی یه‌كێتی قوتابیانی كوردستان بووه‌، له‌ ڕیزی خۆپیشانده‌رانی زانكۆی به‌غداد بووه‌ له‌ بواری ڕۆژنامه‌دا كاری كردووه‌، له‌ ساڵی 1969 سه‌رنووسه‌ری (گۆڤاری ڕزگاری بووه‌)، ده‌ستێكی باڵای له‌ كاری سیاسی نه‌ته‌وه‌كه‌یدا هه‌بووه‌، خه‌مخۆر‌و دڵسۆزی نیشتیمانه‌كه‌ی خۆی بووه‌ له‌ ساڵی (2001) كۆچی دوایی كردووه‌.
• له‌ دوای (34) ساڵ خزمه‌ت كردن به‌ گه‌له‌كه‌ی دڵه‌ گه‌وره‌كه‌ی له‌ لێدان ده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌مه‌ش كوژانه‌وه‌ی ئه‌ستێره‌یه‌كی دره‌وشاوه‌ی تری كوردستان بوو كه‌ له‌ كاره‌ساتێكی دڵته‌زێن له‌ ڕێگه‌ی (پیره‌مه‌گروون- تاسلوجه‌) به‌ ڕووداوی ئۆتومبێل گیانی له‌ ده‌ست دا به‌مه‌ش كورد‌و یه‌كێتی كادێرێكی تری له‌ ده‌ست دا.
له‌دوای مردنی چه‌ندین كاردانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ڕۆشنبیری سیاسی لێكه‌وته‌وه‌، له‌ لایه‌ن هاوه‌ڵانی كاكه‌ شازاد‌و خه‌ڵكی كوردستان پرسه‌‌و ماته‌مینی شه‌هید شازاد به‌رز ڕاگیرا.

سه‌رچاوه‌كان
یه‌كه‌م – كتێبه‌ كوردییه‌كان:
1) ئه‌حمه‌د حه‌مه‌ ئه‌مین، ڕه‌وشی چه‌پ له‌ باشوری كوردستان، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌لات، ٢٠١٦.
2) ئه‌كره‌می مه‌حموودی سالحی ره‌شه‌، شاری سلێمانی، چاپی یه‌كه‌م، دار الحریه‌ للطباعه‌، ١٩٨٤.
3) ئۆرفانی غالب، نه‌مری له‌ ئه‌ده‌بدا، سالی ١٩٨٨، چاپی یه‌كه‌م، سوید.
4) ئینسایكلۆپیدیای یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان، فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد، چاپی سێهه‌م، 2016.
5) برایم جه‌لال، چه‌پكێك له‌ مێژووی كۆمه‌ڵه‌، چاپی سێهه‌م.
6) جه‌مال خه‌زنه‌دار، ڕابه‌ری ڕۆژنامه‌گه‌ری كوردی، دارا العربیه‌- بغداد، ساڵی 1973 .
7) جه‌میل صائب، له‌ خه‌وما، چاپی دووه‌م، بڵاوكراوه‌ی ئاراس، هه‌ولێر، ٢٠٠٨.
8) حسن بارام، مه‌وسوعه‌ی پارته‌ سیاسیه‌كانی كوردستان و عێراق 1908- 2005، چاپی یه‌كه‌م، ساڵی 2012، چاپخانه‌ی ڕه‌هه‌ند.
9) خێزان و كه‌سوكاری، یاده‌وه‌ری ٦٠ ساله‌ی له‌ دایكبوونی شازاد صائب، له‌نده‌ن، ١٥/١٠/٢٠٠٦.
10) سه‌روه‌ر عبدالرحمان عومه‌ر، یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان(1975-1976)،چاپی یه‌كه‌م، سلێمانی، 2002، چاپخانه‌ سه‌نته‌ری چاپ و په‌خشی ته‌ما.
11) شازاد صائب، مه‌كۆی زێرین – ژیانی ناوداران، ١١/٢٢/٢٠١٧.
12) شێركۆ بێكه‌س، له‌ چله‌ی چل چرایه‌كدا، سلێمانی، 2001.
13) صه‌ڵاح ڕه‌شید، مام جه‌لال- دیداری ته‌مه‌ن – له‌لاوێتیه‌وه‌ بۆ كۆشكی كۆماری، چاپی یه‌كه‌م، 2017، چاپخانه‌ی كارۆ، سلێمانی‌.
14) فاروق محه‌مه‌د محمه‌د ئه‌مین، سیاسه‌تی ئێران به‌رانبه‌ر بڵاو بوونه‌وه‌ی ڕزگاری خوازی كورد له‌ باشوری كوردستان، 1957- 1989، چاپی یه‌كه‌م، 2014، چاپخانه‌ی دێ نوێ.
15) فایق هۆشیار و چه‌ند كه‌سێكی تر، دیوانی پیره‌مێرد، چاپی دووه‌م، سالی ٢٠٠٠، سلێمانی، بڵاوكراوه‌ی خاك.
16) كۆمه‌ڵه‌ له‌ سێداره‌وه‌ به‌ره‌و ڕاپه‌ڕین، به‌بێ نوسه‌ر، چاپخانه‌ی حه‌مدی.
17) كۆمه‌ڵه‌ و یه‌كێتی، عارف كه‌ریم، چاپخانه‌ی ڕه‌نج، 2011، سلێمانی‌.
18) مه‌لا سامان هه‌له‌بجه‌یی، گولسان، چاپی دووه‌م، سالی ٢٠١٧، بڵاوكراوه‌ی هه‌ژاری موكریانی.
19) میر به‌سری، ناودارانی كورد، وه‌رگێڕان، عبدولخالق عه‌لا دین، چاپی یه‌كه‌م، بڵاوكراوه‌ی سه‌رده‌م، سلێمانی‌، ٢٠٠٢.
20) نه‌وشیروان مسته‌فا، له‌ كه‌ناری دانووبه‌وه‌ بۆ خڕی ناوزه‌نگ.

دووه‌م – كتێبی‌ عه‌ره‌بی‌:
21) صلاح الخرسان، التیارات السیاسیه‌ فی كردستان العراق، چاپی یه‌كه‌م ، 2001.

سێیه‌م – گۆڤاره‌كان:
22) ده‌مه‌ته‌قیه‌ی بنه‌ماڵه‌ی ڕزگاری، گۆڤاری ڕزگاری، ژماره‌7، 1969.
23) گۆڤاری ڕزگاری، ژماره‌ 1، ساڵی 1969.
24) نه‌وشیروان مسته‌فا، (كێ گره‌و ئه‌باته‌وه‌؟)، گۆڤاری ڕزگاری، ژماره‌ 8، 1969.

چواره‌م – ڕۆژنامه‌كان:
25) ئاگادارییه‌ك له‌ دیوانی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌وه‌، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2459، سێ شه‌ممه‌، 22\5\2001.
26) ئاوات كۆكه‌یی، له‌ یادی نه‌مران كۆچی دوایی شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی (كوردستانی نوێ)، ژماره‌ ٧٢٧٥، ٢/٥/٢٠١٠ پێنج شه‌ممه‌.
27) ئه‌حمه‌د شه‌ریف، شازاده‌ی شای (شه‌هامه‌ت)، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2464، 28\5\2001، دووشه‌ممه‌.
28) ئه‌رده‌هان بابان، مه‌رگی شار، ڕۆژنامه‌ی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر، 233.
29) الاتحاد، مام جلال واحقا الاخ شازاد، 422، 25\5\2001 ، جمعه‌.
30) به‌یاننامه‌ی هاوبه‌شی مه‌كته‌بی سیاسی و یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 245، سێشه‌ممه‌ 22\5\2001
31) بروسكه‌ی پارتی توركمه‌ن ئیلی، ریاز صاری كهیه‌، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2465، 29\5\2001، سێ شه‌ممه‌.
32) بروسكه‌ی ڕێكخراوی KLA-UK، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2460، چوارشه‌ممه‌، 21\5\2001.
33) پرسه‌و سه‌ره‌خۆشی كه‌سایه‌تی سیاسی و ڕێكخراوه‌ بیاینیه‌كان و كورد له‌ ده‌ره‌وه‌ و له‌ناوه‌وه‌، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2462، 26\5\2001، شه‌ممه‌.
34) پێشڕه‌و ئه‌حمه‌د، بنه‌ماله‌ی صائب، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ٢٤٦١، ٢٤/٥/٢٠٠١، پێنج شه‌ممه‌.
35) جه‌لال تاڵه‌بانی، ڕێو ڕه‌سمی كردنه‌وه‌ی وێستگه‌ی كاره‌بایی (29) مێگاوایتی، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ، 2463 ، یه‌ك شه‌ممه‌ ، 27/5/2001.
36) جه‌لال تاڵه‌بانی، له‌ ڕۆژی سوێندخواردنی كاكه‌شازاد ، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ، 2459، 22\5\2001، سێ شه‌ممه‌.
37) ده‌رسیم محمد ، پرسه‌و سه‌ره‌خۆشی به‌بۆنه‌ی شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ، 2461، پێنج شه‌ممه‌، 24\5\2001.
38) ده‌قی بروسكه‌و سه‌ره‌خۆشی، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2460، چوارشه‌ممه‌، 23\5\2001.
39) ده‌قی وته‌كه‌ی جه‌لال تاڵه‌بانی، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ،2462 ، شه‌ممه‌ 26/5/2001.
40) ده‌قی وته‌ی نه‌وشیروان مستەفا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2492، شه‌ممه‌، 30\6\2001.
41) ڕۆژنامه‌ی الاتحاد، فی مراسم مهیبه‌ شازاد صائب، 422، جومعه‌، 25\5\2001.
42) ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، به‌بۆنه‌ی شه‌هید بوونی شازاد صائب … 2459، سێشه‌ممه‌، 22\5\2001.
43) ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، كورته‌یه‌ك له‌ ژیانی شازاد صائب، 2459، 22\5\2001، سێ شه‌ممه‌.
44) ڕۆژنامه‌ی ئه‌ده‌ب‌و هونه‌ر، كوڕی گه‌ل، به‌بێ نووسه‌ر ، 233.
45) سالار محمود، سمبولی خۆنه‌ویستی بوو له‌ خه‌باتدا ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ، 2459، 22\5\2001، سێ شه‌ممه‌.
46) سه‌رگوڵ‌ خانی حاجی صاڵحی زه‌ریفی، له‌ ڕێوڕه‌سمی چله‌ی ماته‌مینی دا ، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2491، 5 شه‌ممه‌ ، 28\6\2001.
47) سوپاس و پێزانینی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هید شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ 2463، 27\5\2001، یه‌ك شه‌ممه‌.
48) شێركۆ بێكه‌س ، چله‌ی ماته‌مینی شه‌هید شازاد، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2491، 28\6\2001، 5 شه‌ممه‌.
49) صه‌ڵاح ڕه‌شید، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2461، 24\5\2001، پێنج شه‌ممه‌.
50) چله‌ی بیره‌وه‌ری شازاد صائب، وته‌ی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هید شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2492، شه‌ممه‌،30\6\2001.
51) چله‌ی یاده‌وه‌ری شه‌هیدی ڕزگاری خزمه‌تگوزاری گه‌ل كه‌كه‌ شازاد صائب-ی نه‌مردا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ، 2492، شه‌ممه‌ ، 30\4\2001.
52) عه‌بدولحه‌مید ده‌روێش ، بروسكه‌ی سكرتێری حیزبی دیموكراتی پێشكه‌وتوو خوازی كورد له‌ سوریا ، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ ، 2463، یه‌ك شه‌ممه‌، 27\5\2001.
53) فاروق ئۆغلۆ، بروسكه‌ی سه‌ره‌خۆشی شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2465، سێشه‌ممه‌، 23\5\2001.
54) فه‌ره‌یدون عبدالقادر، خۆنه‌ویستی شازاد له‌كاری سیاسی دا، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2461، 2\5\2001
55) كامه‌ران ئه‌حمه‌د ، له‌پرسه‌و سه‌ره‌خۆشی شازاد صائب ، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2463، یه‌ك شه‌ممه‌، 27\5\2001.
56) كورته‌یه‌ك له‌ ژیانی شه‌هید شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی (كوردستانی نوێ)، ژ ٢٤٥٩، ٢٢/٥/٢٠١٧، پێنج شه‌ممه‌.
57) محه‌مه‌د چاوشین، ڕۆڵ‌ و چالاكی شازادله‌ خه‌باتی ئه‌و سه‌رده‌مه‌، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ژماره‌ 2461، 5 شه‌ممه‌ 22\5\2001.
58) المكتب سیاسی الحزب الشیوعی العراقی، ڕۆژنامه‌ی الاتحاد، 422، 25\5\2001، جومعه‌.
59) نبذه‌ عن حیاه‌ الا‌خ الشهید شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی (الاتحاد)، ژ٤٢٢، ٢٥/٥/٢٠٠١، چوار شه‌ممه‌.
60) هه‌ڤاڵ مام جه‌لال، پرسه‌ی ماته‌مینی شه‌هید شازاد صائب، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2462، شه‌ممه‌ 26\5\2001.
61) ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا واشنتۆن دی سی ، پرسه‌ و سه‌ره‌خۆشی له‌ هه‌مولایه‌كه‌وه‌، ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، 2462، 26\5\2001 ، شه‌ممه‌.

پێنجه‌م – چاوپێكه‌وتن:
62) چاوپێكه‌وتنی‌ توێژه‌ر له‌گه‌ڵ‌ (ڕه‌فیق صاڵح)، 2\12\2017، كات، 12 نیوه‌ڕۆ، ڕۆژی سێشه‌ممه‌ ، بنكه‌ی‌ ژین.
63) چاوپێكه‌وتنی‌ توێژه‌ر له‌گه‌ڵ‌ (صه‌لاح ڕه‌شید)، 13/12/2017، كات، 11 ی نیوه‌ڕۆ ، چوارشه‌ممه‌، كتێبخانه‌ی‌ (نه‌وشیروان مسته‌فا).
64) چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌ له‌گه‌ڵ‌ (نەجات ئەحمەد مەحمود )، 25\12\2017، كات 4،10، پیره‌مه‌گرون.
65) چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌گه‌ڵ دانا جمیل صائب، ١٣/١٢/٢٠١٧، چوار شه‌ممه‌، ٣ دوای نیوه‌ڕۆ.
66) چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌گه‌ڵ رووناك جه‌میل صائب، ١٣/١٢/٢٠١٧، چوارشه‌ممه‌، كات ٣ دوای نیوه‌ڕۆ.
67) چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌گه‌ڵ سه‌رگوڵ حه‌مه‌ غریبی حاجی صالحی زه‌ریفی، ٢٥/١١/٢٠١٧ ڕۆژی شه‌ممه‌، ٢ پێش نیوه‌ڕۆ.
68) چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌گه‌ڵ شیرین شازاد صائب، ١٣/١٢/٢٠١٧، چوارشه‌ممه‌، ٣ دوای نیوه‌ڕۆ.

شه‌شه‌م – سه‌رچاوه‌ی‌ ئه‌لكترۆنی:
69) شازاد صائب، ئینسكلۆپیدیای ئازاد، ویكیپیدیا، ٢٢/١١/٢٠١٧.
70) شازاد صائب، كوردوپیدیا، ٢٢/١١/٢٠١٧.

پاشكۆكان
پاشكۆی‌ ژماره‌ (1)
شازاد له‌باوه‌شی باوكیدا له‌گه‌ڵ‌ ئازادی‌ برای‌ ساڵی 1947
شازادو خانه‌واده‌كه‌ی‌
شازاد صائب
شازاد صائب‌و ڕوناك خانی خوشكی
دانا ئه‌حمه‌د مه‌جیدو مسته‌فا چاوڕه‌ش‌و شازاد صائب‌و نه‌وشیروان مسته‌فا
شازاد صائب‌و مام جه‌لال‌و كاك نه‌وشیروان‌و سه‌ڵاح ڕه‌شیدو چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌كیتر
پاشكۆی‌ ژماره‌ (2)
كوردی نووسین یان كوردی دروستكردن؟
خوێنە‌ری زمانی كوردی له‌ نێوان دوو توێژدا!
+ له‌ ساڵه‌كانی ڕابردوودا كه‌سانێكی وه‌ك من كه‌ له‌ وڵاته‌وه‌ دوور بووم نه‌متوانیبوو تاقیبی گۆڕانه‌كانی شێوازی نووسینی كوردی بكه‌م له‌ نووسینه‌كانی سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی ڕژێمدا، له‌م ساڵانه‌ی دواییشدا سه‌باره‌ت به‌ نه‌گبه‌تی شه‌ڕی ناوخۆ هاتوچۆ نه‌بوونی خۆمان له‌ سنووری توركیاوه‌ كه‌ تێیدا نیشته‌جێم له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی نزیكی وڵاتیشم، زۆر به‌ كه‌می توانیومه‌ بڵاوكراوه‌ كوردیه‌كانم پێ بگات، به‌ڵام له‌م دواییه‌دا كه‌ بڵاوكراوه‌كانمان كه‌وتووه‌ته‌ ناو تۆڕی ئینته‌رنێته‌وه‌، زۆر جار ماوه‌ی داوم كه‌ نووسینه‌ كوردییه‌كانی یه‌كێتی و لایه‌نی تریش بخوێنمه‌وه‌ و یان به‌ هۆی ته‌له‌فزیۆنی سه‌ته‌لایتی پارتیه‌وه‌ گوێم له‌ خوێندنه‌وه‌ی هه‌ولێری كوردی بێت. خواهه‌ڵناگرێت هێشتا نیوه‌ی به‌ كوردیه‌كی ئاسان ئه‌نوسرێت وه‌ خوێنده‌رێكی وه‌ك من ئه‌توانێت لێی تێ بگات، به‌ڵام ئه‌وه‌ی سه‌ری سوڕماندووم و نیگه‌رانی كردووم هه‌ندێ نووسینه‌ كه‌ وا پێ ده‌چێت كوردی دروست كردنه‌ نه‌ك كوردی نووسین.
+له‌م ماوه‌یه‌ی دواییدا مه‌سه‌له‌كه‌ گه‌یشته‌ زمانێكی تازه‌ی گوایه‌ قانوونی كه‌ هه‌ریه‌كه‌ به‌ جۆرێك به‌كاری ئه‌هێنێت كه‌ ئه‌وه‌ به‌ڵای منه‌وه‌ خه‌ته‌رێك له‌سه‌ر قودسیه‌تی قانوون و مه‌حكه‌مه‌كان و بڕیاره‌كانی دروست ئه‌كات كه‌ یه‌كێكه‌ له‌و ده‌سه‌ڵات و دامه‌زراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ی كه‌ خه‌ڵكی ڕێزیان ئه‌گرێت، نه‌وه‌ك هه‌ریه‌كێكه‌ له‌ سێ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ له‌ عورفی وڵاتانی ده‌ستووری دیموكراسی دا شێواندنی زمانی په‌یوه‌ندی قانون و مه‌حكه‌مه‌ به‌ كۆمه‌ڵ و جه‌ماوه‌ره‌وه‌ كاری سه‌لبی ئه‌كاته‌ سه‌ر سیقه‌ی خه‌ڵكی پێی، له‌وه‌یش ناچێت ده‌زگایه‌كی زمانه‌وانی یان خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات ئه‌و كوردیه‌ قانونیه‌ی بۆ ده‌سه‌ڵاتی قه‌زائی بڕیار دابێت چونكه‌ له‌ یه‌ك ڕۆژنامه‌دا ئیعلان ئه‌نوسرێت ده‌مێ به‌ كوردی و ده‌مێك به‌ عه‌ره‌بی و هه‌ر حاكم و مه‌حكه‌مه‌یه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك كوردایه‌تی زمان ئه‌نوێنێت. ناشزانم ئاخۆ خه‌ڵكی لێی تێ ئه‌گا یان نا؟
+ به‌و بۆنه‌یه‌وه‌ مه‌قالێكی كاك كامل ژیرم خوێنده‌وه‌ كه‌ ئه‌سڵه‌ن داوای به‌ كوردی كردنی قانوون و مه‌حكه‌مه‌ ئه‌كات وه‌ لیستی جۆره‌ها ته‌عریفیشی پێشنیار كردووه‌، بێ ئه‌وه‌ی ده‌زگایه‌كی زمانه‌وانی بڕیاری له‌سه‌ر دابێت، یان ڕه‌چاوی له‌هجه‌كان و باری كوردستانی كردبێت، كه‌ به‌ش به‌حاڵی خۆم له‌ زۆری تێناگه‌م، كه‌ له‌گه‌ڵ‌ ڕێزم بۆ خۆی و ته‌قدیرم بۆ نووسینی تری، به‌ڵام به‌ كوردی كردنی قانون و زمانی قه‌زا وا به‌ساكاری و ئاسانی به‌ دروست نازانم.
+ بۆیه‌ حه‌زم كرد بۆ نووسه‌ره‌كانی ئه‌و شێوه‌یه‌ و سه‌رجه‌م خوێنده‌واران چه‌ند تێبینیه‌ك بنووسم به‌و كوردیه‌ی كه‌ له‌بیرم ماوه‌، هیوادارم تێبینیه‌كانم نووزه‌یه‌ك بێت له‌ هاوارێك بۆ فریاكه‌وتنی نووسین و خوێندنه‌وه‌ی كوردی و بۆ ئه‌وه‌ی دووچین خوێنده‌ر و خوێنده‌وار دروست نه‌بێت، ئه‌وه‌یشی باشه‌ هه‌ر من نیم ئه‌و تێبینییانه‌م هه‌یه‌، به‌ڵكو له‌ چه‌ند موناسه‌به‌تێكدا له‌ خه‌ڵكی تریشم بیستووه‌ كه‌ له‌م به‌عزه‌ كوردیه‌ی پێی ئه‌نووسن تێ ناگه‌ن.
+هه‌ر له‌ بواری زمان و زمانه‌وانیدا، ( به‌پێی ڕاپۆرتی ڕادیۆی له‌نده‌نی عه‌ره‌بی ڕۆژی 1-4…) له‌ دوا هه‌فته‌ی مانگی مارتیش دا له‌ به‌ریتانیا كۆنگره‌یه‌ك گیرابوو بۆ باسی مێژووی زمان، چه‌نده‌ها باسی زانستی تێدا كرابوو وه‌ دوو پڕۆفیسۆری (علم النفس) نه‌زه‌ریه‌ی نوێیان هێناوه‌ته‌ كایه‌وه‌ له‌ چۆنیه‌تی دروستبوونی زمان، كه‌ ئه‌وانیش (پرۆفیسۆر- كرۆ) وه‌ (پرۆفیسۆر- ستبنگه‌ر) بوون، كه‌ باسه‌كانیان له‌ بواری ئه‌م نووسینه‌ی ئێستادا نیه‌.
بۆیه‌ باسی ئه‌مانه‌ ئه‌كه‌م بۆ ئه‌وه‌ی بڵێم وڵاتان كه‌ گۆڕینێك له‌ زماندا ئه‌كه‌ن، كۆنگره‌ی بۆ ئه‌به‌ستن، لێدوانی له‌سه‌ر ئه‌كه‌ن، پلانی جێبه‌جێكردنی بۆ دائه‌نێن، كه‌چی نازانم به‌ كامه‌ سه‌لاحیه‌ت و بڕیار نووسه‌ره‌كان و قسه‌كه‌ره‌كانی ئێمه‌ وشه‌ ئه‌گۆڕن و دروست ئه‌كه‌ن و به‌كاری ئه‌هێنن؟
+ من خۆم نه‌ زمانه‌وانم نه‌ ئه‌وه‌نده‌یشی لێ ئه‌زانم، به‌ڵام هاوڵاتیه‌كم كه‌ نووسین و خوێندنه‌وه‌م به‌ زمانی كوردی و عه‌ره‌بی هه‌یه‌، به‌ مافی خۆشمی ئه‌زانم كه‌ ئه‌و شتانه‌ی ئه‌یخوێنمه‌وه‌ له‌ بڵاوكراوه‌ی كوردیدا لێی تێ بگه‌م. له‌ ساڵانی دوور وڵاتیشدا وای لێ هاتووه‌ كه‌ ئینگلیزیش ئه‌خوێندمه‌وه‌، به‌ گشتی لێ ئه‌گه‌م و بۆ باشتر تێ گه‌یشتنیش زۆر جار په‌نا ئه‌به‌مه‌ به‌ر قامووس، له‌ عه‌ره‌بیشدا له‌ شتی گشتیدا كه‌ ئه‌یخوێنمه‌وه‌ په‌نا نابه‌مه‌ به‌ر المنجد، مه‌گه‌ر شیعره‌كانی زه‌مانی جاهیلیه‌ت بێت یان جه‌واهیری.
به‌ڵام ئه‌وه‌ی نیگه‌رانی كردووم له‌م زه‌مانه‌دا، كه‌ هه‌ندێ شتی به‌ كوردی نووسراو ئه‌خوێندمه‌وه‌ لێی تێناگه‌م، گرفته‌كه‌یشم ئه‌وه‌یه‌ هیچ قامووسێك یان مونجیدێكی زمانه‌كه‌ی خۆیشم نیه‌ یارمه‌تیم بدات، ئه‌وانه‌ی ئه‌یشی نووسن به‌زمانی ئاڤێستای زه‌رده‌شت نه‌یان نووسیوه‌ گوایه‌ ئه‌ڵێن كوردی ڕه‌سه‌نه‌ مه‌گه‌ر به‌ زمانی جاهیلیه‌تی كوردی نوسیبێتیان.
+من لێره‌دا سكاڵاكانی خۆم ده‌رئه‌بڕم، بێ ئه‌وه‌ی له‌ ئاستی نووسینه‌كانی ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌م بكه‌مه‌وه‌، چونكه‌ من له‌ سه‌ره‌تادا گوتومه‌، منم كه‌ دواكه‌وتووم له‌ قافڵه‌كه‌، به‌ڵام هه‌ندێ ته‌علیقم له‌ نووسینه‌ كوردیه‌كانی ئه‌م زه‌مانه‌ هه‌یه‌ وه‌ هه‌ندێ نمونه‌ ئه‌هێنمه‌وه‌ كه‌ تێدا من له‌ وشه‌كان نه‌گه‌یشتووم، یان خه‌ڵكانی تریش هه‌ن كه‌تێی نه‌گه‌یشتوون، وه‌ با موناقه‌شه‌یه‌كی زمانه‌وانی ساكار بكه‌ین به‌ زمانی خه‌ڵكی.
دیاره‌ زمان خۆی له‌ گۆڕیندایه‌، زۆر نه‌ته‌وه‌ نه‌ك هه‌ر كورد ئه‌یه‌وێت زمانه‌كه‌ی پاك بكاته‌وه‌ له‌ وشه‌ی ناڕه‌سه‌ن، ئه‌وانه‌یش تووشی هه‌مان گرفت بوون كه‌ ئێمه‌ تووشی هاتووین و به‌رده‌وامیشن، زمانی زۆر نه‌ته‌وه‌ پڕه‌ له‌ وشه‌ی زمانی تر كه‌ یان وه‌كو خۆی به‌كارهێنراوه‌ یان به‌ هه‌ندێ ئاڵوگۆڕی حونجه‌كردنه‌وه‌ به‌ جیاواز له‌فز ئه‌كرێت، خۆ لاتینی ئه‌ساسی زۆربه‌ی ئیستسلاحه‌كانی زمانه‌ ئه‌نگلۆ سه‌كسۆنه‌كانه‌ بێ ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندی ئه‌و زمانانه‌ی كه‌م كردبێته‌وه‌، له‌ ئیسپانیشدا پاش چه‌ندین سه‌ده‌، ئێستایش وشه‌ی عه‌ره‌بی تێدایه‌. زمانه‌كانی ده‌وروبه‌ریشمان له‌ فارسی و توركی پڕه‌ له‌ وشه‌ی عه‌ره‌بی و یان هی یه‌كتر بێ ئه‌وه‌ی له‌ نرخی زمانه‌كانیان كه‌م بووبێته‌وه‌، واته‌ به‌ڕای من ترس له‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌ و ئه‌منی قومی نه‌ته‌وه‌ نیه‌ به‌وه‌ی زمانه‌كه‌ی وشه‌ی ئه‌جنه‌بی تێدایه‌، ئه‌وه‌ نه‌ته‌وه‌كان و زمانه‌ پڕ وشه‌ هاوبه‌شه‌كانیان كه‌ هه‌ن و نه‌ته‌وه‌كانیش له‌ ناوچوون. ئیتر كه‌می چیه‌ گه‌ر له‌ زمانی نێونه‌ته‌وه‌یی دا و تێكه‌ڵی گه‌لاندا و كه‌ دنیا هه‌موو ئه‌بێته‌ یه‌ك گوند و زه‌مانی عه‌وله‌مه‌ كه‌ زمانی نه‌ته‌وه‌یه‌ك وشه‌ی زمانی تری تێكه‌ڵاو بێت و خه‌ڵكی هه‌ر له‌و زمانه‌ بگات كه‌ قسه‌ی پێ ئه‌كرێت.
له‌ سلێمانی ساڵه‌های ساڵه‌ له‌ ڕه‌سمیاتدا ئه‌ڵێن گه‌ڕه‌كی شۆڕش، به‌ڵام زۆربایه‌تی هه‌ر عه‌قاری به‌كار دێنێت.
+ بۆ ئه‌وه‌ی بڵێت كوردی ئه‌م زه‌مانه‌ ئه‌زانم یان موسه‌قه‌فم به‌ كوردی ئه‌بێت ئه‌م وشانه‌ بزانیت و به‌كاریان بهێنیت له‌ موناسه‌باتدا، یان به‌ نووسین یان له‌ خوتبه‌ و سیمینار و ته‌له‌فزیۆندا:
(ئه‌زموون، ئه‌گه‌ره‌كان، قه‌یران، سه‌قامگیر، وێڕای، سه‌رپشك، پرنسیپ، ڕۆڵ‌، سیسته‌م، فه‌یس).
+هه‌ندێك كوردی دروست كراوه‌ ئه‌وا ده‌ستخۆشكه‌ره‌یی ئه‌وێت، به‌ڵام بۆ ته‌سریفی عه‌ره‌بی ئه‌كرێت وه‌ك دیموكراسیه‌ت، خۆ ئه‌كرێت بگوترێت دیموكراسی.
+ ئیملای كوردی یه‌ك نیه‌، هه‌ریه‌كه‌ به‌ جۆرێك به‌كاری ئه‌هێنێت.
+ دێته‌وه‌ یادم كاتێك گۆڤاری ڕزگاری ده‌رئه‌چوو له‌ كۆتایی شه‌سته‌كاندا، ئیمتیازه‌كه‌ی به‌ ناوی كاك (نه‌وشیروان مسته‌فا) و براده‌رانی سه‌ركردایه‌تی بوو وه‌ من له‌ ڕووی قانونیه‌وه‌ به‌سه‌رنووسه‌ر دانرابووم وه‌ له‌ ڕاستیدا هه‌ركاك نه‌وشیروان و براده‌رانی سه‌ركردایه‌تی ئه‌و كاته‌ی پارتی له‌ سلێمانی كه‌ ئه‌وسا ئه‌ندامی بووین سه‌رپه‌رشتی نووسینیان ئه‌كرد، وه‌ هه‌ڤاڵ‌ مام جه‌لالیش موباده‌ره‌ و ده‌وری گرنگی له‌ نووسینیش و ئامۆژگاری كردنماندا هه‌بوو، ئه‌و كاته‌یش ئه‌مانویست ببین به‌ هه‌ڵگری په‌یامی فیكری نوێ و شۆڕشگێڕانه‌، بۆیه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ لاوانی ئه‌و زه‌مانه‌ ده‌وریان دابووین وئه‌و كاته‌ بڵاوكراوه‌ی كوردی وه‌كو ئێستا ماشاالله زۆر نه‌بوو، به‌و شێوه‌یه‌ش له‌ شێوازی فه‌نیه‌وه‌ ڕه‌سمی ئه‌و برا ره‌سامانه‌مان به‌كار ئه‌هێنا كه‌ ئه‌و زه‌مانه‌ نوێ بوون، پاش چه‌ند ژماره‌یه‌ك ده‌رچوون، ویستمان ڕای مام جه‌لال وه‌ربگرین، له‌گه‌ڵ‌ كاك نه‌وشیروان چووین بۆ سه‌ردانی مام جه‌لال كه‌ ئه‌و كاته‌ له‌ جه‌وله‌ بوو وه‌ ویستمان ڕاو ئامۆژگاری بزانین، له‌ دێی حاسیلی شاره‌زوور دیمان، دوای ئه‌وه‌ی مام جه‌لال ته‌قدیری كاره‌ باشه‌كانی كردین هاته‌ سه‌ر ڕه‌خنه‌ له‌و ڕه‌سمانه‌ی كه‌ بڵاوكرابوونه‌وه‌، منیش دیفاعم كرد له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی و گوتم ئه‌مه‌ ( فه‌نی حه‌دیسه‌) یه‌كدوو ڕه‌سمی نیشان دام گوتی ئه‌وانه‌ چین؟ گوتم ئه‌وه‌ جه‌ماوه‌ره‌، ڕه‌سمی كوردێكی چه‌كداری سیما زۆر بێ تاقه‌ت له‌ به‌رگی ژماره‌یه‌كدا بوو له‌ ژێریدا نووسرابوو ( ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له‌ لووله‌ی تفه‌نگه‌وه‌ هه‌ڵئه‌قوڵێ) گوتی ده‌ وه‌لله ئه‌گه‌ر ئه‌و مه‌قوله‌یه‌ش ڕاست بێت، ئه‌وا قه‌ت له‌ لووله‌ی تفه‌نگی ئه‌م پیاوه‌وه‌ هه‌ڵناقوڵێ، دواییه‌كه‌ی ڕووی كرده‌ خانه‌خوێكه‌ی و كۆمه‌ڵێك فه‌لاحی شاره‌زوور و لێی پرسین ئه‌رێ خه‌ڵكینه‌ كه‌ستان ئه‌زانن ئه‌م ڕه‌سمانه‌ چیه‌، فیعله‌ن كه‌س له‌وێ له‌ فه‌نی حه‌دیس تێ نه‌گه‌یشت.
مه‌ودای مونا‌قه‌شه‌كه‌ی ئه‌و كاته‌ی مام جه‌لال ئه‌وه‌ بوو كه‌ گۆڤار بۆ جه‌ماوه‌ره‌، به‌ هه‌موو ناواخنه‌كه‌یه‌وه‌ له‌ ڕه‌سم و وێنه‌ و نووسینه‌وه‌، بۆیه‌ داوای ئه‌وه‌ بوو كه‌ به‌ زمانی جه‌ماوه‌ر قسه‌ بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی تێمان بگه‌ن. ئینجا نازانم ئێستا جه‌ماوه‌ری خوێنه‌رانی بڵاوكراوه‌كانی ی.ن.ك یشمان له‌و كوردییه‌ ئه‌گه‌ن یان ئێمه‌ جه‌ماوه‌ر نین.
+ خۆ هه‌واڵ نووسین یان مه‌قال نووسین، شیعر نیه‌، تاوه‌كوو ئه‌و هه‌موو نه‌تازیه‌ی تێدا بكرێت، به‌ڵكو كارێكه‌ بۆ تێگه‌یاندن.
+ جاری وا هه‌یه‌ وشه‌یه‌كی نوێ ئه‌دۆزنه‌وه‌ گوایه‌ كۆنه‌كه‌ عه‌ره‌بیه‌، كه‌چی دۆزراوه‌كه‌ یان توركی یان فارسی ده‌رئه‌چێت یان هه‌ر زمانێكی تر.
+ئه‌م به‌زمه‌ هی ته‌تەروفێكی نه‌ته‌وایه‌تیه‌، وه‌ نوقسانیه‌، هه‌روه‌ك چۆن به‌شه‌ر هه‌ستین وقسانی هه‌یه‌ ئه‌كرێت گه‌لان و میلله‌تانیش هه‌مان هه‌ست بكه‌ن.
+ هه‌ندێ واقیع هه‌یه‌، پێمان خۆش بێت و ناخۆش بێت هه‌یه‌ و كاریگه‌ره‌، گه‌لی كورد دابه‌ش بووه‌ به‌سه‌ر چه‌ند وڵاتێكدا وه‌ ده‌یه‌ها ساڵه‌ له‌ ژێر باری سیاسی و كه‌لتوری ئه‌و نه‌ته‌وه‌ زاڵانه‌دا ئه‌ژی، ئه‌وه‌یش كاری كردۆته‌ سه‌ر زمان و ئیملا و كه‌لتووری به‌ پێی زروفی هه‌ر وڵاتێك له‌و وڵاتانه‌، جگه‌ له‌وه‌ی چه‌ند له‌هجه‌یه‌كی سه‌ره‌كی و لاوه‌كیش هه‌یه‌، كه‌ له‌ یه‌كتریان به‌ زه‌حمه‌ت تێ ئه‌گه‌ن، هه‌ر تێ ناگه‌ن، بۆ نمونه‌ له‌ ناو كوردی توركیادا له‌ وڵاته‌كه‌ی و له‌ ده‌ره‌وه‌یشدا ئێستا ئه‌و ئیتیجاهه‌ له‌ نێوان زۆر له‌ كوردی قسه‌كه‌ر به‌ له‌هجه‌ی زازا هه‌یه‌كه‌ خۆیان به‌ قه‌ومی زازا ئه‌زانن نه‌ك هه‌ر له‌هجه‌، له‌وانه‌ براده‌رێكی نائیبی په‌رله‌مانم هه‌یه‌كه‌ ئه‌لێت كوردم، به‌ڵام له‌هجه‌كه‌ی خۆی كه‌ به‌شێكی زازایشه‌ به‌زمانێكی جیاوازیش ئه‌زانێت له‌ زازا.
نه‌ته‌وه‌ی كوردیش چونكه‌ خاوه‌نی ده‌وڵه‌ت و كانێكی سیاسی یه‌كگرتوو نه‌بووه‌ نه‌یتوانیوه‌ له‌هجه‌یه‌كی زمانه‌كه‌ی زاڵ بكات به‌سه‌ر ئه‌وانی تردا و بیسه‌پێنێت وه‌ك زمانی فه‌سیحی ڕه‌سمی، ته‌نها له‌ كوردستانی عێراقدا به‌شێوه‌یه‌كی نیسبی مافی خوێندن و كه‌لتوری كورد ڕاگیراوه‌ له‌گه‌ڵ‌ به‌ شێوه‌یه‌كی كه‌متر له‌ ئێراندا، ئه‌وه‌ وای لێ كردووه‌ كه‌ جۆره‌ یه‌كبوونێك له‌ زمانی كرمانجی خوارودا (سۆرانی) هه‌بێت كه‌ ته‌نانه‌ت زۆربه‌ی كوردی عێراق و ئێران، قسه‌كه‌ر و خوێنده‌واری ئه‌و له‌هجه‌یه‌ له‌ نووسینی یه‌كتر بگه‌ن.
جارێكیان هاوڕێی سه‌فه‌ری براده‌رێكی كوردی نیشته‌جێی نه‌رویج بووم كه‌ شاره‌زایی زمانی هه‌بوو، له‌و میانه‌یه‌دا باسی كرد كه‌ فه‌رقی نێوان زمانی سویدی و نه‌رویجی گه‌ر كه‌متر نه‌بێت هه‌ر به‌قه‌ده‌ر فه‌رقی له‌هجه‌ی سۆرانی و بادینانی یه‌ له‌ یه‌كتر تێ گه‌یشتندا، كه‌چی دوو زمانی جیاوازیشن.
+به‌ بۆنه‌ی یادی ئه‌نفاله‌وه‌ ئیمساڵ جامیعه‌ی سلێمانی (كه‌رنه‌ڤاڵی)كرد، ئه‌وه‌یش له‌ وشه‌ عه‌جایه‌ب و غه‌رایه‌به‌كانه‌ كه‌ وه‌ك نه‌دیو بدی به‌كاری ئه‌هێنن ئه‌گینا كه‌رنه‌ڤاڵ‌ كه‌ واته‌ی سه‌ماو كه‌یف و سه‌مه‌ره‌و ئه‌نفالی قوڕبه‌سه‌ر كوجا مه‌رحه‌با .

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ئەگەرەكانی داڕمانی ئاگربەست لە یەمەن

رۆژنامەكانی بەریتانیا لە 16ی ئایاری 2019، چەند دۆسێیەكیان لەسەر رەوشی ...