سەرەکی » راپۆرت » گۆڕانكارییه‌كانی‌ سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌‌و ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌

گۆڕانكارییه‌كانی‌ سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌‌و ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌

د. جه‌واد ئه‌لحه‌مه‌د

و: كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید

گۆڕانكارییه‌كانی‌ سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست، هۆكار‌و كاركردی‌ گرنگن بۆ گۆڕانكاری‌ سیاسی‌ له‌ ناوخۆی‌ ناوچه‌كه‌‌و له‌ ململانێكان‌و هاوپه‌یمانییه‌كانی‌ ناوچه‌كه‌شدا. به‌و پێیه‌ش كه‌ له‌ ماوه‌ی‌ پێنج ساڵی‌ رابردوودا سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ گۆڕانكاری‌ ستراتیژی‌ به‌سه‌ردا هاتووه‌، كه‌واته‌ تێگه‌یشتن‌و په‌ی‌ بردن به‌ ره‌هه‌نده‌كانی‌ ئه‌و گۆڕانكارییانه‌‌و ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ خاڵێكی‌ گرنگه‌ بۆ ستراتیژی‌ داهاتووی‌ كێشه‌كانی‌ ناوچه‌كه‌‌و به‌ تایبه‌تیش وڵاتی‌ عه‌ره‌بی‌‌و رۆڵیان له‌سه‌ر ئاستی‌ ئیقلیمی‌‌و نێوده‌وڵه‌تی‌، جگه‌ له‌وه‌ش كاریگه‌ری‌ ده‌بێت له‌سه‌ر ململانێی‌ نێوان عه‌ره‌ب – ئیسرائیل‌و هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان عه‌ره‌ب‌و ئیسرائیل، له‌گه‌ڵ په‌یوه‌ندی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌ب به‌ وڵاتانی‌ تری‌ ناوچه‌كه‌وه‌، وه‌ك توركیا‌و ئێران‌و ئه‌سیوپیا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئامانجی‌ ئه‌م شیكارییه‌ تێگه‌یشتنه‌ له‌و گۆڕانكارییه‌ی‌ به‌سه‌ر سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تیدا هاتووه‌، به‌ تایبه‌تیش سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا، روسیا، یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا‌و چین.
سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌ گۆڕانكاریی گرنگی‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ سه‌ربازی‌‌و سیاسیش به‌خۆیه‌وه‌ بینی‌، به‌ تایبه‌تیش له‌ 2014وه‌ ئه‌ویش به‌هۆی‌ سه‌رهه‌ڵدانی‌ رێكخراوی‌ داعش له‌ سوریا‌و عیراق، له‌گه‌ڵ هه‌ڵوێستی‌ به‌رامبه‌ر به‌ دۆسێی‌ ئه‌تۆمی‌ ئێران به‌ هاوكاری‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا‌و روسیا له‌ 2015دا‌و سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ش ئۆباما له‌ خولی‌ دووه‌می‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌یدا پاشه‌كشه‌ی‌ كرد له‌ پشتیوانی‌ كردنی‌ چاكسازی‌ له‌ سیستمه‌كانی‌ ناوچه‌كه‌دا‌و به‌ره‌و دیموكراتی‌ بردنیان، ئه‌م سیاسه‌ته‌ش له‌ سه‌رده‌می‌ دۆناڵد تره‌مپدا به‌ جۆرێك هیچ گرنگی‌ نه‌ماوه‌ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ دیموكراسی‌‌و مافی‌ مرۆڤ، یان به‌ واتایه‌كی‌ دیكه‌ ئه‌و گرنگیدان به‌و بابه‌ته‌ له‌ بایه‌خبه‌ندی‌ پله‌ یه‌كی‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌و وڵاته‌دا نه‌ماوه‌.
به‌ڵام گۆڕانكاری‌ گه‌وره‌ له‌ سه‌رده‌می‌ ئیداره‌ی‌ تره‌مپدا‌و له‌ سه‌ره‌تای‌ 2017دا رووی‌ دا، ئه‌وه‌ بوو دۆسێی‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ تیرۆر له‌ ناوچه‌كه‌دا چووه‌ ریزبه‌ندی‌ پله‌ یه‌كه‌وه‌‌و له‌گه‌ڵ ئێرانیش گرژتر بوو، هه‌روه‌ها هه‌وڵه‌كانی‌ بۆ دروست كردنی‌ ناتۆی‌ عه‌ره‌بی‌‌و مامه‌ڵه‌ كردنی‌ له‌گه‌ڵ دۆسێی‌ فه‌له‌ستین‌و دۆسێی‌ سوریا‌و كورده‌كانی‌ سوریا‌و رۆڵی‌ توركیا له‌ قه‌یرانی‌ سوریادا.
سه‌باره‌ت به‌ فه‌له‌ستین، گۆڕانكاری‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا وه‌رچه‌رخانی‌ به‌خۆیه‌وه‌ بینی‌ كه‌ سێ ته‌وه‌ری‌ سه‌ره‌كی‌ گرته‌وه‌ ئه‌وانیش: دروستكردنی‌ كۆده‌نگی‌ عه‌ره‌بی‌ به‌رامبه‌ر به‌ تێڕوانینی‌ ئه‌مریكا، كه‌ پێی‌ وایه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ بۆ سه‌ر ناوچه‌كه‌ ئیسرائیل نییه‌ به‌ڵكو ئێرانه‌، دووه‌م فشاری‌ راسته‌وخۆ بۆ سه‌ر فه‌له‌ستین‌و ئوردن تا به‌ گرێبه‌ستی‌ سه‌ده‌ رازی‌ بن بێ ئه‌وه‌ی‌ ته‌نانه‌ت گوێ له‌ بۆچوونه‌كانیشیان بگرێت، سێیه‌م هاوڕێك بوون له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی‌ توندڕه‌وانه‌ی‌ راستڕه‌وه‌كانی‌ ئیسرائیل، كه‌ پێیان وایه‌ جۆلان خاكی‌ ئیسرائیله‌‌و قودیسیش پایته‌ختی‌ ئیسرائیله‌. له‌سه‌رو هه‌موو ئه‌وانه‌شه‌وه‌ گرنگه‌ ئه‌وه‌ بزانین كه‌ له‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌یدا ئه‌مریكا تاكڕه‌وانه‌ بڕیاری‌ داوه‌‌و پێچه‌وانه‌ی‌ بڕیاره‌كانی‌ كۆمه‌ڵی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌‌و ئیداره‌ی‌ پێشووی‌ وڵاته‌كه‌ی‌ خۆیشی‌ كاری‌ كردووه‌.
وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و فه‌له‌ستینش به‌ ئاشكرا دژی‌ ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ی‌ ئه‌مریكا بوون، به‌ڵام ژێربه‌ژێر زۆر وڵات په‌یوه‌ندییان ده‌كرد به‌ ئیسرائیله‌وه‌‌و په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌گه‌ڵدا ئاسایی ده‌كرده‌وه‌. هاوكاری‌‌و هه‌ماهه‌نگیش له‌گه‌ڵ ئیسرائیلدا دژی‌ ئێران له‌ كۆنگره‌ی‌ وارشۆ ره‌نگی‌ دایه‌وه‌. ئه‌م ئاراسته‌یه‌ی‌ ئه‌مریكا گرتوویه‌ته‌به‌ر كار بۆ له‌ق كردنی‌ هه‌ڵوێستی‌ عه‌ره‌بی‌ ده‌كات، به‌ تایبه‌ت به‌رامبه‌ر به‌ دۆسێی‌ فه‌له‌ستین ده‌یه‌وێ به‌تاڵی‌ بكاته‌وه‌‌و بابه‌ته‌ سه‌پێنراوه‌كه‌ بكاته‌ واقیع‌و به‌و جۆره‌ی‌ كه‌ هه‌ندێك له‌ سه‌ركرده‌كانی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ كه‌ گرێبه‌سته‌كه‌یان قبوڵ كردووه‌، ئه‌مه‌ش وا ده‌كات هه‌ڵوێستی‌ فه‌له‌ستین‌و ئوردن ته‌نانه‌ت له‌لایه‌ن خودی‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كانیشه‌وه‌ گه‌مارۆ بدرێت‌و ته‌نگه‌تاو بكرێت، كه‌ له‌ راستیدا هه‌ڵویستی‌ ئه‌و دوو لایه‌نه‌ گرنگ بۆ بابه‌ته‌كه‌، به‌ڵام هه‌ڵوێستی‌ هه‌ندێك وڵاتی‌ عه‌ره‌بی‌ كه‌ پێشتریش هاوڕێك بووه‌ له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكادا گرنگییه‌كی‌ ئه‌وتۆیان نییه‌. له‌ولاوه‌ راستی‌ توندڕه‌وی‌ ئیسرائیل كه‌یفی‌ به‌ دۆخه‌كه‌ دێت، كه‌ به‌رهه‌می‌ گۆڕانكارییه‌كانی‌ چنیوه‌ته‌وه‌، ئه‌مریكا سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ش به‌رده‌وام فشاری‌ ئابووری‌ ده‌خاته‌ له‌سه‌ر فه‌له‌ستین‌و ئوردن بۆ ئه‌وه‌ی‌ ده‌ستبه‌رداری‌ هه‌ڵوێسته‌كه‌ی‌ خۆیان بن.
بێینه‌ سه‌ر روسیای‌ فیدراڵ، كه‌ به‌م دواییانه‌ رۆڵی‌ له‌ ناوچه‌ی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕستدا زیادی‌ كرد، به‌ تایبه‌تیش دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ 2015دا هێزی‌ سه‌ربازی‌ نارد بۆ سوریا‌و به‌ هه‌ماهه‌نگیش له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا‌و ئیسرائیلدا ئه‌و رۆڵه‌ی‌ زیاتر بوو، ته‌نانه‌ت په‌یوه‌ندی‌ روسیا‌و ئیسرائیل گه‌یشته‌ ئاستێك ئیسرائیل وه‌كو كاركردێكی‌ سه‌ره‌كی‌ ده‌ركه‌وت له‌ سیاسه‌تی‌ سه‌ربازی‌‌و ئه‌منی‌ روسیادا له‌ سوریا‌و ناوچه‌كه‌، هاوكاریشیان گه‌یشته‌ ئه‌و راده‌یه‌ی‌ روسیا ته‌رمی‌ سه‌ربازه‌ كوژره‌كانی‌ ئیسرائیل بدۆزێته‌وه‌، كه‌ له‌ شه‌ره‌كانی‌ پێشتردا كوژراون، له‌به‌رامبه‌ریشدا روسیا هیچ كارتێكی‌ فشاری‌ دژی‌ ئه‌مریكا‌و ئیسرائیل به‌كار نه‌هێنا له‌ كه‌یسی‌ فه‌له‌ستیندا.
رۆڵی‌ روسیا له‌ ناوچه‌كه‌دا له‌ روویه‌كی‌ تریشه‌وه‌ زیادی‌ كرد، ئه‌وه‌بوو گرنگی‌ دا به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ توركیا‌و ئێران‌و له‌وه‌شدا كه‌ پشتیوانی‌ له‌ رژێمی‌ سوریا كرد‌و له‌وه‌شدا كه‌ سوریا توانی‌ ده‌ست به‌سه‌ر زۆربه‌ی‌ ناوچه‌كانی‌ وڵاته‌كه‌یدا بگرێته‌وه‌‌و له‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ بسه‌نێته‌وه‌، وه‌ك خاڵێكی‌ به‌هێز بۆ روسیا ئه‌ژمار كرا. هه‌ر له‌ ناوچه‌كه‌دا‌و له‌سه‌ر ئاستی‌ وڵاتانی‌ تری‌ عه‌ره‌بی روسیا كرانه‌وه‌یه‌كی‌ به‌رچاوی‌ له‌ سیاسه‌ته‌كانیدا به‌خۆوه‌ بینی‌، به‌ تایبه‌تیش كرانه‌وه‌ی‌ به‌ رووی‌ وڵاتی‌ كه‌نداو‌و ئوردن‌و میسردا، ئه‌وه‌ش گۆڕانكارییه‌كی‌ گه‌وره‌ بوو له‌و ناوچانه‌دا كه‌ سنووری‌ هه‌ژموون‌و قه‌ڵه‌مڕه‌وی‌ ئه‌مریكان.
له‌ پاڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌مریكا نیگه‌ران بوو له‌وه‌ی‌ كه‌ روسیا ئاستی‌ فرۆشتنی‌ چه‌كی‌ زیاد ده‌كات به‌ ژماره‌یه‌ك له‌ وڵاتانی‌ ناوچه‌كه‌، به‌ تایبه‌ت هه‌ندێك وڵات كه‌ پێشتر بۆ كڕینی‌ چه‌ك روویان ده‌كرده‌ بازاڕی‌ ئه‌مریكا، وه‌ك كڕینی‌ موشه‌كی‌ به‌رگری‌ روسی‌ له‌لایه‌ن توركیاوه‌، هه‌رچه‌نده‌ سكرتێری‌ په‌یمانی‌ ناتۆ دژی‌ ئه‌و گرێبه‌سته‌ نه‌بوو، به‌ڵام قه‌یرانی‌ له‌ نێوان توركیا‌و ئه‌مریكادا نایه‌وه‌، له‌لایه‌كی‌ تریشه‌وه‌ روسیا سه‌باره‌ت به‌ دۆسێی‌ غاز له‌ ده‌ریای‌ ناوه‌ڕاستدا كرانه‌وه‌ی‌ به‌خۆوه‌ بینی‌‌و په‌یوه‌ندییه‌ ستراتیژییه‌كانی‌ خۆی‌ له‌گه‌ڵ توركیا بۆ گواستنه‌وه‌ی‌ غاز پته‌وتر كرد، به‌وه‌ش رۆڵی‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا هێنده‌ی‌ تر زیادی‌ كرد، به‌ تایبه‌تیش گۆڕانكارییه‌كه‌ له‌وه‌دا بوو كه‌ روسیا له‌ ناوچه‌كه‌دا دژایه‌تی‌ ئه‌مریكای‌ نه‌كرد‌و به‌ ته‌واویش له‌گه‌ڵیدا نه‌بوو، ئه‌وه‌ش خاڵی وه‌رچه‌رخان‌و گۆڕانكاری‌ گرنگ بوو.
یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا، كه‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ جیهان هێزێكی‌ گه‌وره‌ی‌ سیاسی‌‌و ئابوورییه‌، هه‌رچه‌نده‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ به‌ به‌شێك له‌ نه‌یارانی‌ ئه‌مریكا ئه‌ژمار ناكرێت‌و له‌گه‌ڵ زۆربه‌ی‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ ئه‌مریكاشدا هاوڕێكه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ ناوچه‌ی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست، به‌ڵام له‌ هه‌ندێك سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا ناڕازییه‌ به‌ تایبه‌تیش به‌رامبه‌ر به‌و وڵاتانه‌ی‌ دراوسێی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپان‌و پێی‌ وایه‌ ناجێگیریی تیایاندا كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر ئاسایش‌و ئارامی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا ده‌بێت.
چین كه‌ تا ئێستاش هێزێكی‌ گه‌وره‌ی‌ ئابوورییه‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ جیهان‌و له‌و رووه‌وه‌ كێبڕكێ له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا ده‌كات. چین له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان‌و له‌ كاتی‌ ده‌نگدان له‌سه‌ر هه‌ر بابه‌تێك، سیاسه‌تێك ده‌گرێته‌به‌ر كه‌ هاوڕێكه‌ له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی‌ روسیادا‌و به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌مریكا ده‌وه‌ستێته‌وه‌، به‌ڵام رۆڵی‌ سیاسی‌ چین له‌سه‌ر ئاستی‌ جیهان‌و به‌ تایبه‌تیش له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست‌و سنووردار‌و زۆربه‌ی‌ كات بێلایه‌نه‌‌و بێده‌نگه‌ی‌ لێ كردووه‌.
ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ی‌ له‌ سیاسه‌تی‌ نێوده‌وڵه‌تیدا به‌رامبه‌ر به‌ ناوچه‌كه‌ روویان دا كاریگه‌ری‌ گرنگی‌ بۆ سه‌ر ناوچه‌كه‌ به‌ گشتی‌ هه‌بوو، گرنگترین ئه‌و كاریگه‌رییانه‌ش زه‌وت كردنی‌ بڕیاری‌ عه‌ره‌بی‌ بوو له‌ هه‌ندێك ده‌وڵه‌تی‌ عه‌ره‌بی‌، وه‌ك سوریا، عیراق، یه‌مه‌ن‌و لیبیا، له‌به‌رامبه‌ردا گه‌شه‌ كردنی‌ رۆڵی‌ هه‌ندێك وڵاتی‌ ناعه‌ره‌بی‌ له‌سه‌ر حسابی‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كان، وه‌ك ئیسرائیل، توركیا، ئێران‌و ئه‌سیوپیا، سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ش ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ی‌ سوریا‌و گه‌ڕاندنه‌وه‌‌و نیشته‌جێ كردنی‌ ئاواره‌كانی‌ جه‌نگ‌و ته‌نانه‌ت خه‌رجی‌ جه‌نگی‌ دژی‌ تیرۆریش خرانه‌ ئه‌ستۆی‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بیه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان.
ئه‌و گۆڕانكارییان بوونه‌ی‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ دۆسێی‌ فه‌له‌ستین له‌به‌ریه‌ك هه‌ڵوه‌شێ‌و ئه‌مریكا بێ گوێدانه‌ رای‌ كۆمه‌ڵی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ به‌لای‌ ئیسرائیلدا شكایه‌وه‌، له‌ سوریا هه‌ڵوێست‌و هێز‌و توانای‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات‌و ئۆپۆزسیۆنیش لاواز بوون‌و له‌ به‌رامبه‌ردا رۆڵی‌ ده‌وڵه‌تانی‌ ناوچه‌كه‌ وه‌ك توركیا‌و ئێران‌و تا راده‌یه‌كیش ئوردن گه‌شه‌ی‌ كرد، ئه‌وه‌ش وای‌ كرد چاره‌سه‌ری‌ قه‌یرانی‌ سوریا ببێته‌ كارتێك به‌ده‌ست كۆمه‌ڵی‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌‌و وڵاته‌كه‌ خۆی‌ بێده‌سه‌ڵات بێت، سه‌ره‌نجام مه‌ترسی‌ ئه‌وه‌ی‌ هێنایه‌ ئاراوه‌ كه‌ داهاتووی‌ ناوچه‌كه‌ به‌ جۆرێك بێت هه‌ژموونی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌ ناوچه‌كه‌ زیاتر بێت به‌ هه‌ماهه‌نگی‌ ئیسرائیل‌و كێشه‌كه‌ له‌ كێشه‌ی‌ جیۆپۆله‌تیكی‌ سوریاوه‌ بگۆڕێت بۆ جیۆپۆله‌تیكی‌ كه‌نداوی‌ عه‌ره‌بی‌‌و ململانێی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌ داهاتووی‌ ناوچه‌كه‌دا زیاتر بێت.
سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌ ئه‌منییه‌كانی‌ په‌یوه‌ست به‌و گۆڕانكارییه‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌وه‌، ئه‌وه‌بوو دۆسێی‌ تیرۆر بووه‌ دۆسێی‌ سه‌ره‌كی‌ ناوچه‌كه‌، تا ئه‌و راده‌یه‌ی‌ كه‌ كۆمه‌ڵی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌و گۆشه‌نیگایه‌وه‌ سه‌یری‌ هه‌موو قه‌یرانه‌كان ده‌كات‌و له‌ سوریاش ئه‌و تێڕوانینه‌ به‌ خه‌ستی‌ ره‌نگی‌ دایه‌وه‌، چونكه‌ دیوه‌كانی‌ تری‌ قه‌یرانه‌كان وه‌ك لایه‌نی‌ سیاسی‌، كۆمه‌ڵایه‌تی‌، مافه‌كان‌و ئابووری‌ پشتگوێ خران. هه‌روه‌ها ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ بوونه‌ هۆی‌ درێژبوونه‌وه‌ی‌ ململانێ ناوخۆییه‌كانی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌، كه‌ لیبیا نموونه‌ی‌ به‌رچاوی‌ ئه‌و دۆخه‌یه‌.
سه‌رباری‌ كاریگه‌رییه‌كانی‌ ئه‌و گۆڕانكاریانه‌ش وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ خۆیشیان له‌ دۆخێكی‌ زۆر باشدا نین، چونكه‌ له‌ ناوخۆی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بیدا ململانێی‌ ناوخۆیی‌و پاشه‌كشه‌ی‌ دیموكراسی‌‌و پشتگوێ خستنی‌ ئۆپۆزسیۆنی‌ سیاسی‌‌و ته‌نانه‌ت راوه‌دونانی‌ ئۆپۆزسیۆن له‌ هه‌ندێك وڵاتی‌ عه‌ره‌بیدا وای‌ كردووه‌ سه‌نگ‌و گرنگییان نه‌مێنێت له‌سه‌ر ئاستی‌ ئیقلیمی‌‌و نێوده‌وڵه‌تیش.
له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌شدا هێشتا ده‌رفه‌ت له‌به‌رده‌م وڵاتانی‌ عه‌ره‌بیدا ماوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ سه‌نگی‌ خۆی‌ بگێڕێته‌وه‌، ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ش له‌ سێ ته‌وه‌ردا خۆی‌ ده‌بینێته‌وه‌: یه‌كه‌م ئاشته‌وایی گشتگیر له‌ نێوان وڵاتانی‌ عه‌ره‌بیدا‌و راگرتنی‌ ململانێ له‌ نێوان خۆیاندا. دووه‌م چاكسازی‌‌و ئاشته‌وایی له‌ ناوخۆی‌ وڵاته‌كاندا بنیاتنانی‌ سیستمی‌ سیاسی‌ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ هاوبه‌شی‌ كردنی‌ نیشتمانی‌‌و په‌نابردن بۆ گه‌ل له‌ بڕیاره‌ چاره‌نووسسازه‌كاندا. سێیه‌م به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی‌ یه‌كهه‌ڵوێستی‌ عه‌ره‌ب به‌رامبه‌ر به‌ دۆسێی‌ فه‌له‌ستین.

سایتی‌ ئه‌لعه‌ره‌بی‌21

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

كه‌شتی ئالان كوردی ئه‌ركه‌كانی ده‌ستپێكرده‌وه‌

شیهاب عوسمان، ئه‌ڵمانیا جارێكیتر كه‌شتی فریاكه‌وتنی »ئالان كوردی» له‌كه‌ناراوەکانی لیبیا ...