سەرەکی » ئەدەب و هونەر » لە سێبەری ڤێرجینیا وۆڵفداپەڕە 3

لە سێبەری ڤێرجینیا وۆڵفدا

ئەدەب و هونەر

1-2
جەنگی جیهانی و كودەتای بەلشەفیك لە روسیا، مانگرتنی گشتی بەریتانیا، هەواڵی شكستی ئابووری جیهان. بەدەسەڵات گەیشتنی هیتلەر لە ئەڵمانیا و هێرشی سەر پۆڵەندا و دەستپێكردنی جەنگی جیهانی دووەم. هەموو ئەمانە وەك رووداوی گشتی و ناخۆش لە سەردەمی ڤێرجینیادا روویانداوە كاریگەریی لەسەر ژیانی ئەم نووسەرە بەدبەخت و رەشبینە هەبووە، سەرباری ئەو ژیانە سەخت و تاڵ و پڕ لە خەمەی كە ڤێرجینیا هەیبووە بە مەرگی باوك و دایكی و ستەمی جەستەیی و سێكسی زڕبراكانییەوە هۆكارێك بوون بۆ نەخۆشی دەروونیی درێژخایەن و ئازاری رۆحی ئەم ژنە بەتوانایە. كە ئاكامەكەی خۆكوشتن بوو. ڤێرجینیای ماندوو و ئازاردراو و بەدبەخت بەو ژیانە سەختەی كە هەیبووە، كە لە ئاكامدا بەرگەی ئەو ئازارە دەروونییەی نەگرتووە، لە تەمەنی پەنجاونۆساڵیدا خۆی كوشتووە، ئەم نووسەرە بەتوانا و بەسەلیقەیە لەو تەمەنەی كە هەیبووە و بەو هەموو دەرد و ئازارانەوە توانیوێتی كۆمەڵێك شاكاری ئەدەبی بنووسێ. لەو بەرهەمانە رۆمانی خاتوو دالەوەیە كە لە خوێندنەوەی رۆمانەكەدا خوێنەر ئەگەر شارەزایی ژیانی نووسەرە بەدبەختەكەی بێت ژیانی نووسەر بەجۆرێك لە جۆرەكان دەبینێ لە نێو رووداوەكاندا.

رۆمانی خاتوو دالەوەی
خاتوو دالەوەی رۆمانە ناوازەكەی نووسەری ناوداری ئینگلیز ڤێرجینیا وۆڵف، كە بە شەپۆلی هۆش»مەنەلۆگ « نووسراوە. ئەم رۆمانە ناودارە بۆ زۆربەی زمانەكانی دنیا وەرگێڕدراوە، بەڵام هێشتا وەرگێڕەكانی خۆمان بیریان لە وەرگێڕانی ئەم رۆمانە نەكردۆتەوە. كە یەكێكە لەو بەرهەمە ناوازانەی دەبێ بخوێنرێتەوە. ئەم رۆمانە شاكارێكی جیهانییە و كاریگەری لەسەر گەلێك نووسەر و هونەرمەند هەبووە و هەیە، لەتەك خاتوو دالەوەیدا گەلێك بەرهەمی هونەری و ئەدەبی خوڵقاون.

خاتوو دالەوای كە رۆمانی چوارەمی ڤێرجینیا وۆڵفە و لەریزی رۆمانە ناودارەكانی جیهاندایە و هاوشێوەی ئۆلیسی جەیمس جۆیس كە ئەمەیش بەشێوازی مەنەلۆگ نووسراوە. ئەم بەرهەمە لە لیستی سەد رۆمانە بەناوبانگەكانی دنیادایە. رۆمانەكە لە ساڵی 1923 نووسراوە و هەر بەو ناونیشانە لە ساڵی 1997 لە لایەن مارلین گۆریسەوە كراوە بە فیلم.

خاتوو دالەوەی چیرۆكی ژیانی رۆژێكی خاتوو كلاریسا دالەوەیە كە لە بەیانییەوە بەنێو شاری لەندەندا دەگەڕێ. كلاریسا ژنێكی خەیاڵییە لە كۆمەڵگەی بەریتانیای پێشكەوتوو. دوای شەڕی جیهانی یەكەم. رۆمانەكە لە دوو چیرۆك پێكدێ، چیرۆكی خاتوو دالەوەی لە شەقامی بۆند و چیرۆكی سەرۆك وەزیران كە تەواو نەكراوە. كلاریسا ئامادەكاری دەكات بۆ ئاهەنگێك كە بڕیارە لە ئێوارەی هەمان رۆژ رێكبخرێ. كلاریسا لەو گەڕانەیدا لە رێگای مەنەلۆگەوە چیرۆكەكە دەباتەوە بۆ رابردوو و بۆ ئایندە. هەموو ئەو گێڕانەوە و گەڕانەوەیە وێنەی كەسایەتی كلاریسایە و پێكهاتە كۆمەڵایەتییەكەیتی لە سەردەمی هەر دووجەنگە گەورەكەدا، رۆمانی گەشتەكەی كلاریسایە لە ماوەی رۆژێكدا و یادگە دەیباتەوە بۆ رابردوو، بۆ ئەو ژیانەی لەگەڵ خۆشەویستەكەی ریچارد دا هەیبووە. هاوكات چیرۆكی جەنگی جیهانی و نەهامەتییەكانی و یادەوەری ناخۆش و تۆقێنەری جەنگ و خۆكوشتن.

گێڕانەوە لەم رۆمانەدا بەو شێوازە زۆر سەرنجڕاكێشە. كە شێوازی مەنەلۆگی هەڵبژاردووە و لە رێگەی گێڕانەوە ناوەكی و دەرەكییەكانەوە لە رابردووەوە بۆ ئێستایی گێڕاوەیەكی سەرنجڕاكێشە.
لە دوای ئەوەی كلاریسا گوڵ دەكڕێ لە دوكانێك گێڕانەوە دەچێتە سەر بەشێكی دیكە. یان دەچێتە سەر چیرۆكی دووەمی رۆمانەكە كە چیرۆكی سیبتیموس سمیسە ئازار دەچێژێ بە دەست شۆكێكی دەروونییەوە كە بەهۆی جەنگەوە تووشی بووە و هێشتا دەنگی تەقەی جەنگ لە گوێیدا دەزرنگێتەوە و یادەوەری سمیسەی بۆ گۆڕەپانی جەنگ بردوەتەوە.

ڤێرجینیا وۆڵف زۆر جوان و سەركەوتووانە ئەو چیرۆكانەی تێهەڵكێش كردووە و بەو شێوازە باڵایە توانیوێتی چیرۆكی كەسایەتییەكان و زەمەنە جیاوازەكان تێكەڵ بكات. كلاریسا دالەوەی پاڵەوانی رۆمانەكە ژنێكی بەریتانییە لەچینی باڵایە و ئاهەنگێك بۆ مێردەكەی ساز دەكات كە كەسایەتییەكی سیاسییە لە حزبی پارێزگارانی بەریتانی و سەر بەچینی ناوەندە.

پاڵەوانەكانی رۆمانەكە
كلاریسا، پاڵەوانی سەرەكی رۆمانەكە كەسێكی ئاڵۆزە. تەمەنی پەنجا ساڵە و ژنی ریچاردە و منداڵێكی هەیە بەناوی ئەلیزابێس.

ریچارد دالەوەی، مێردی كلاریسا دالەوەی سیاسەتمەدارە و ئەندامی پەرلەمانی بەریتانییە و هاوكات ئەندامی حزبی پارێزگارانی بەریتانیایە.

ئەلیزابێس، كچی كلاریسا و ریچاردە تەمەنی 17 ساڵە.

پیتەر والش، هاووڵاتییەكی بەریتانییە لە هیندستان كاری كردووە لە سەردەمی داگیركاری بەریتانیا بۆ هیندستان. ئەم كەسایەتییە لە گەنجیدا عاشقی كلاریسا بووە و بەو عەشقەوە دەژی.

سیبتیموس وارن سمیس، پاڵەوانێكی دیكەی رۆمانەكەیە، كە لە رابردوودا سەرباز بووە، ئەم كارەكتەرە لە دوای كلاریسا دووەم پاڵەوانە لە رۆمانەكەدا پانتاییەكی زۆری گرتووە، وەك گەنجێك بەدوای پیشەیەكدا دەچێت بۆ لەندەن، بەڵام دوایی دەچێت بۆ جەنگ و پاشان دەگەڕێتەوە بۆ لەندەن بەهۆی مەترسییەكانی شەڕەوە تووشی شۆك بووە و لەگەڵ دەنگی تەقەی جەنگدا دەژی، دۆخی دەروونی تەواو نییە، ئاكام شێتی دەكات.
لۆكریزیا سمیس، « ریزیا» هاوسەری سیبتیمۆنە، بەڵام خەمبارە لەبەر ئەوەی پاش هاتنیان بۆ لەندەن هاوسەرەكەی هەمان ئەو كەسایەتییەی پێشوو نییە و بەهۆی شەڕەوە تووشی شۆك بووە و شێتێكە لەو گۆڕەی.
سالی سیتون، پاڵەوانێكی دیكەی رۆمانەكەیە هاوڕێی نزیكی كلاریسا و پیتەربووە لە گەنجیدا. ئەم كەسایەتییە شووی كردووە و پێنج منداڵی هەیە.

ئەم پاڵەوانانەی لە رۆمانەكەدا هەن و چیرۆكەكانیان گرێدراوی یەكە هەموو لە خزمەتی كلاریسادان، كلاریسا كارەكتەری سەرەكی رۆمانەكەیە.

ژیانی ڤێرجینیا وۆڵف
ڤێرجینیا وۆلف ناوی ئەسڵی ڤێرجینیا ئیستیۆن، لە 25/1/1882 لە لەندەن، لە ماڵێكی گەورە، لە گەڕەكێكی خانەدانی كنزینگتۆن و لە دایكبووە. باوكی لزلی ئستیون كە» سەرنووسەری گۆڤاری ناوداری كورن هیل بوو.

ڤێرجینیا نەخرایە خوێندنگە و باوكی هەر كاتێك دەرفەتی هەبوایە سەرقاڵی فێركردنی ڤێرجینیا دەبوو، ڤێرجینیا كاتە زیادەكانی بەگەڕان بە كتێبخانەی باوكیدا بەسەردەبرد، باوكیشی ئەو كتێبانەی كە خوێندبوونییەوە گفتوگۆ و پرسیاری لە ڤێرجینیا دەكرد. لزلی ئستیون سەرەنجام لە شوباتی 1904 كۆچی دوایی كرد، لە دوای ئەمەوە ڤێرجینیا دووچاری نەخۆشی دەروونی تر بوو. لە ساڵی 1914 كاتێك جەنگی جیهانی یەكەم لە ئەوروپا پەرەی سەند، ڤێرجینیا بەسەختی رووبەڕووی بۆوە.

لە ساڵی 1890 دا لە لایەن جرالدی زڕبرایەوە كە هەژدە ساڵی تەمەن بوو رووبەڕووی ئازاری جەستەیی بووەوە. دوای ئەوەی دایكی لە ساڵی 1895دا دەمرێت ڤێرجینیا تووشی نەخۆشی دەروونی بووە. لە ساڵی 1904 زڕبراكەی دیكەی كە ناوی جۆرج بووە ئازاری داوە و شوێنەواری سێكسی بەجەستەیەوە بەجێهێشتووە و هەمان ساڵ سر لزلی ئیستیۆن باوكی مردووە. دیسانەوە ڤێرجینیا تووشی نەخۆشی دەوونی بووە.

بەهۆی ئەو كێشە دەرونییانەوە هەوڵی خۆكوشتنی داوە. لە ساڵی 1911 لەگەڵ لیۆناردۆ وۆلف ژیانی خێزانی دروست دەكات، هاوكات دووچاری نەخۆشییەكی دەروونی درێژخایەن دەبێتەوە و كە دەبێتە هۆی خۆكوشتنی. لە 28ی مارسی 1941 بەهۆی كەئابە و دەروونی ماندوویەوە خۆی دەخاتە رووباری ئوز ەوە لە نزیك ماڵەكەی خۆی بەو شێوەیە خۆی دەكوژێت.

بەرهەمەكانی ڤێرجینیا وۆڵف
بەرهەمەكانی ڤێرجینیا وۆلف بریتین لە: گەشتی دەرەوە 1915/ شەو و رۆژ 1919/ ژووری جیكۆب 1922/ خوێنەری ئاسایی/ كۆمەڵەی یەكەم 1925/ خاتوو دالەوەی 1925/ بەرەو فانووسی دەریایی 1927/ ئۆررالندۆ 1928/ خودی ژوورەكە 1929/ شەپۆلەكان 1931/ خوێنەری ئاسایی كۆمەڵەی دووەم1932/ سەلەكان 1937/ راجەر فرای – ژیاننامە 1940/ لە نێو پەردەدا 1941.

 445 جار بینراوە