گۆێڕایەڵی لای ئایینی كۆنفۆشیۆسی

09:33 - 2025-03-19
فەرید دڵشاد
71 خوێندراوەتەوە

ئایینی كۆنفۆشیوسی یەكێكە لە ئایینە گەورە و دیارەكانی جیهان، زۆربەی دانیشتوانی چین پەیڕەوی لێ ‌دەكەن، ئەم ئایینە كاریگەریی دیار و بەرچاوی لەسەر كۆمەڵگەی چین هەیە، هەمیشە بۆتە ئیلهامبەخش بۆیان و زۆربەی كاتەكان بۆی دەگەڕێنەوە، لەم سەردەمەدا بەهۆی ئەو پێشكەوتنەی لە جیهاندا هاتۆتە ئاراوە، بەردەوام كۆمەڵگەكان لە پەیوەندیدان لەگەڵ یەكتری، یەكێك لەو گەلانەی كە بەركەوتنی هەیە لەگەڵماندا گەلانی چینن، لێرەوە زەرورەتی ئایینی كۆنفۆشیوسی لەپێناو بەدەسهێنانی زانیاریی راست و دروست لەسەر ئەم ئایینە دەبێتە پێویستی هەنووكەیی، لەبەرئەوە زۆر گرنگە كە زانیاریی قوڵ و وردمان هەبێت لەسەر ئایین و بیروباوەڕی ئەو گەلە بەتایبەت ئایینی كۆنفۆشیۆسی كە ئایینی باوی ئەوانە. 
لای كۆنفۆشیۆس یەكێك لەو بنەمایەی كۆمەڵگەی لەسەر بونیاتنراوە، پەیوەندیی فەرمانڕاوایە بە گەلەكەیەوە، بەپێویستی دەزانێت گەل بەبێ كۆت و بەند گوێڕایەڵی فەرمانڕاوا بكات، لەگەڵ ئەوەشدا فەرمانڕەوا پێویستە دادپەروەر و میهرەبان و دڵسۆز بێت، پێی وایە ئەو بنەما سەرەكییانە پێویستە هەبێت بۆ هەر سیستەمێكی سیاسی ئەوەیە كە تاكەكان ملكەچ و خاوەن رەوشتی راست و دروست بن، لای كۆنفۆشیۆس سیاسەتی دروست نایەتە كایەوە تاكو فەرمانڕەواكان پەیوەست نەبن بە رێسا ئەخلاقییەكانەوە، ئەو سیاسەت و ئەخلاقی هاوتاكردووە، چونكە هەردووكیان هەوڵ بۆ بەدەستهێنانی بەختەوەری مرۆڤایەتی دەدەن، بەجۆرێك هەركەسێك سیاسەت و ئەخلاق لە یەكتری جیابكاتەوە ئەو كەسە لە مەبەستی باڵای سیاسەت و ئەخلاق تێنەگەیشتووە. 
 كۆنفۆشیۆس بەپێویستی دەزانێت دەسەڵاتدار نموونەیەكی باش بێت بۆ كۆمەڵگە، پاشا و سەركردەكان، لە سیاسەتكردندا زیاتر كاریگەرن بە ئەخلاقیان نەك بە یاسا و رێساكانیان، لەبەرئەوە بنەمای چاكسازیی ئەخلاقی خەڵك لەوێوە دەستپێدەكات كە دەسەڵاتدارەكەیان خاوەن رەوشتی بەرز بێت، تاكو دەگاتە پلەی كەماڵ بۆئەوەی ببێتە نموونەیەك و گەلەكەی بەشوێن پێی ئەودا بڕۆن، ئەگەر دەسەڵاتدار خاوەنی رەوشتی جوان بوو، ئەوا هیچ كەس لە هاووڵاتییەكانی ناتوانن سوكایەتی بە كەسی تر بكەن و بێ رەوشتی بكەن، ئەگەر دەسەڵاتدار راستگۆ بوو كەس ناتوانێت درۆ و تەڵەكەبازی بكات. ئایینی كۆنفۆشیوسی تیشكی خستۆتەسەر ئەوەی ئەگەر رەوشتی سەرۆك دروستبوو، شوێنكەوتووەكانیشی گوێڕایەڵی لێ‌ دەكەن، بەبێ‌ ئەوەی كە فەرمانیان پێ‌ بكات، ئەگەر رەوشتی سەرۆك نادروستیشبوو گوێڕایەڵی ناكەن تەنانەت ئەگەر فەرمانیشیان پێ بكات. 
كۆنفۆشیۆس رەتیدەكاتەوە گوێڕایەڵی بە یاسا و بڕیارە سەركوتكەرەكان بێت، بەڵكو گوێرایەڵی باوەڕبوونە بەو بنەمایانەی كە دەسەڵاتدار پەیڕەوی دەكات. كۆنفۆشیۆس زیاتر لەگەڵ دەسەڵاتی تاك فەرمانڕەوایدا بووە، باوەڕی وابووە، تاك فەمانڕەوایی دەبێت وەك سەرۆكی یەك خێزان مامەڵە بكات، چۆن ئاساییە باوك لەبری هەموو ئەندامانی خێزانەكەی بڕیار دەدات، ئاواش فەرمانڕەوا بۆی هەیە لەبری خەڵكەكەی خۆی بڕیار بدات، پێی وایە تاك فەرمانڕەوایی دەسەڵاتێكی میانڕەو و باشی دەبێت وەك باوكێك بۆ منداڵەكانی حكومی خەڵكی خۆی دەكات و هەموو كاتێكیش لەخەمی باشی ژیانیاندا دەبێت، هەربۆیە خەڵكیش بەهۆی كردەوە باشەكانییەوە گوێڕایەڵی دەبن و لە فەرمانەكانی دەرناچن.

وتارەکانی نوسەر