سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس، گه‌وهه‌رێك له‌ زمانزانی‌ و سه‌لیقه‌

مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس، گه‌وهه‌رێك له‌ زمانزانی‌ و سه‌لیقه‌

مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس، زانایه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ كورده‌ و ئه‌وه‌ی‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ كلاسیكی‌ خوێندبێته‌وه‌، ئه‌وه‌ی‌ پیتێكی‌ له‌ئه‌ده‌بیات و له‌ زانستی‌ ئایینی‌ خوێندبێته‌وه‌ مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس ده‌ناسێ‌. ئه‌م زانا بلیمه‌ته‌ی‌ گه‌لی‌ كورد له‌ماوه‌ی‌ ژیانیدا هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ تا دوا رۆژه‌كانی‌ ژیانی‌ جگه‌ له‌زانست و زانیاری‌ هیچ خولیایه‌كی‌ تری‌ نه‌بووه‌، ئه‌م پیاوه‌ مه‌زنه‌ هه‌موو ته‌مه‌نی‌ به‌دوای‌ عیلم و مه‌عریفه‌دا گه‌ڕاوه‌و ئه‌وه‌یش كه‌ له‌پاش خۆی‌ به‌جێیهێشتووه‌ ده‌ریایه‌كه‌ له‌ نووسین و زانیاری‌ و هه‌ڵوێستی‌ جوامێرانه‌ و كوردانه‌ رۆژگارێك له‌پایته‌ختی‌ عیراقی‌ زه‌مه‌نی‌ حوكمڕانی‌ ره‌شی‌ به‌عسییه‌كاندا مامۆستا له‌نێو به‌غدادا وه‌ك زانایه‌كی‌ گه‌وره‌ و بلیمه‌ت له‌پاڵ زانست و ئاینداری‌ و ئه‌ده‌بیاتدا هه‌میشه‌ خاوه‌ن هه‌ڵوێست جوان بووه‌و بۆ ساتێك دژی‌ گه‌له‌كه‌ی‌ نه‌بووه‌و له‌ به‌غداوه‌ خه‌مخۆری‌ پێشمه‌رگه‌ بووه‌ و دڵی‌ لای‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ی‌ بووه‌. واژۆی‌ هیچ كارێكی‌ ناڕه‌وای‌ بۆ ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی‌ سه‌دام نه‌كردووه‌، ئه‌گه‌رچی‌ ئه‌وزه‌مانه‌ حوكمڕانی‌ به‌عسییه‌كان مه‌رایی زۆریان بۆ كردووه‌ تاوه‌كو زانایه‌كی‌ بلیمه‌تی‌ ئاوها له‌گه‌ڵیاندا بێ‌ و پاڵپشتی‌ بڕیاره‌ ره‌شه‌كانیان بكات، به‌ڵام مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریم هه‌رگیز نه‌چووه‌ته‌ ژێر ركێفیانه‌وه‌ و هه‌میشه‌ هه‌ڵوێستی‌ كوردانه‌ و مه‌ردانه‌ی‌ هه‌بووه‌. ئه‌م بابه‌ته‌ به‌رنامه‌یه‌كی‌ ته‌له‌فزیۆنی‌ خاكه‌و پێشتر به‌ چه‌ند ئه‌ڵقه‌یه‌ك له‌كه‌ناڵی‌ خاك بڵاوبووه‌ته‌وه‌ و وائێستایش به‌ زنجیره‌ له‌كوردستانی‌ نوێ‌ له‌دووتوێی‌ پرۆژه‌ی‌ هاوبه‌شی‌ خاك و كوردستانی‌ نوێ‌ بڵاوده‌بێته‌وه‌.

ئاماده‌كردنی‌ بۆ ته‌له‌فزیۆنی‌ خاك: زاهیر سدیق

به‌شی‌ سێیه‌می‌ و كۆتایی

محه‌مه‌د مه‌لا كه‌ریم: هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌ی‌ هه‌یبوو، له‌م ئاخیره‌دا یه‌كی‌ چل بۆ په‌نجا نوسخه‌ی‌ لێ‌ كۆپی كرد، و به‌سه‌ر ئه‌و مه‌لایانه‌دا دابه‌شی‌ ئه‌كرد كه‌ ئه‌چوونه‌ لای‌. باوكم فیكری‌ وابوو كتێبخانه‌كه‌ی‌ له‌ماڵی‌ خۆمان بهێڵێته‌وه‌، هه‌تاوه‌كو رۆژێك حوجره‌یه‌ك، مه‌دره‌سه‌یه‌ك له‌كوردستاندا، كه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ كۆن ده‌رسی‌ مه‌لایان بڵێته‌وه‌، ئێمه‌ رازیمان كرد وتمان تازه‌ زه‌مانی‌ ئه‌و نه‌ماوه‌، مه‌لای‌ ئاوها و فه‌قێ‌ و مه‌ده‌ره‌سه‌ی‌ ئاوها له‌كوردستاندا وانه‌ بڵێته‌وه‌ وئه‌م كتێبانه‌ی‌ تۆ ببه‌ن بۆ ئه‌وێ‌ له‌و باوه‌ڕه‌دام هیچ عه‌مه‌لی‌ نییه‌ و نابێ‌، من و كاك فاتیحم رامان وابوو، له‌به‌ر ئه‌وه‌، بێجگه‌ له‌وه‌ وتمان خه‌ڵك له‌رێگای‌ حه‌زره‌تی‌ غه‌وز و بیاره‌وه‌ تۆیان ناسیوه‌، مكته‌به‌ی‌ حه‌زره‌تی‌ غه‌وزیش زۆر گه‌وره‌یه‌ و ده‌وڵه‌مه‌نده‌، وله‌م مینه‌تانه‌ی‌ كه‌ به‌سه‌ر به‌غدایا هاتووه‌ تا ئێستا كه‌س له‌یادی‌ نییه‌، مكته‌به‌ی‌ شێخ عه‌بدولقادری‌ گه‌یلانی‌ تاڵان كرابێ‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ كتێبخانه‌كه‌ت ببه‌خشه‌ به‌كتێبخانه‌ی‌ حه‌زره‌تی‌ غه‌وز و ئێمه‌ش جه‌ردی‌ ئه‌كه‌ین و ئه‌ینێرینه‌ ئه‌وێ‌. ئێمه‌ هه‌ستاین كتێبخانه‌كه‌یمان جیاكرده‌وه‌، ئه‌وه‌ی‌ ده‌ستنووسه‌ نه‌یبه‌خشین و چاپه‌كانی‌ ببه‌خشین، ده‌ستمان به‌جه‌رد كردنی‌ كرد، به‌دوو سێ‌ مانگ جه‌ردمان كرد وله‌دوو سجیلدا نووسیمانه‌وه‌ و به‌كێكیمان دا به‌كتێبخانه‌ی‌ حه‌زره‌تی‌ غه‌وز و یه‌كێكیمان لای‌ خۆمان هێشته‌وه‌ كه‌ چیمان به‌وان به‌خشیوه‌، جا له‌و وه‌خته‌ی‌ كه‌ ده‌گه‌ڕاین بۆ كتێبی‌ مه‌ختوته‌ سه‌یرمان كرد ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ لای‌ مامۆستا شێخ عونه‌ر نووسیوێتییه‌وه‌ كه‌ من خۆم ئاگام لێیانه‌ و له‌بیاره‌ وانه‌ی‌ تێدا ده‌وته‌وه‌ به‌فه‌قێ، كه‌ من خۆم ئاگام له‌كتێبه‌كانی‌ هه‌بوو، هیچ كتێبێكی‌ نه‌مابووه‌وه‌، من داخی‌ ئه‌و كتێبه‌ی‌ مه‌وله‌ویم له‌دڵدابوو، كه‌ باوكم شه‌رحی‌ كردووه‌، خه‌تی‌ مه‌وله‌وی‌ خۆیشی‌ پێوه‌یه‌، خه‌تی‌ مه‌لا فه‌تاحی‌ پێوه‌یه‌ كه‌ حاشییه‌ی‌ له‌گه‌ڵدایه‌، خه‌تی‌ كۆمه‌ڵێك مه‌لا تریشی‌ پێوه‌یه‌. باش بوو خۆشبه‌ختانه‌ ئه‌و كتێبه‌مان دۆزییه‌وه‌، نه‌فه‌وتابوو، هه‌ڵیانوه‌شاندبووه‌وه‌ و په‌ڕه‌ په‌ڕه‌ بووبوو، هێنامانه‌وه‌ لای‌ خۆمان. باوكم له‌كتێبخانه‌كه‌یدا ئه‌و دیوانانه‌ی‌ هه‌موو هه‌بوو، من له‌بیاره‌ ئه‌و مه‌وله‌وییانه‌م ئه‌خوێنده‌وه‌، تۆماریشمان كرد له‌سه‌ره‌تای‌ په‌نجاكاندا، كه‌ شه‌رحی‌ دیوانی‌ مه‌وله‌ی‌ بكات. فیعله‌ن شه‌رحی‌ دیوانی‌ مه‌وله‌وی‌ كرد و له‌و ساڵانه‌ی‌ دوای‌ شۆڕشی‌ چوارده‌ی‌ ته‌موز، من له‌ ئیسڵاحی‌ زراعی‌ ئیشم ده‌كرد، كتێبه‌كه‌م و به‌یانیان ئه‌چوومه‌ چاپخانه‌كه‌ و له‌وێ‌ تا دوای‌ ده‌وام ئه‌مامه‌وه‌ و ئیشم تێدا ده‌كرد، و ته‌سحیحم ئه‌كرد و ئه‌مبرده‌وه‌ بۆ چاپخانه‌ و به‌و شێوه‌یه‌ كارمان تێدا كرد هه‌تا ته‌واومان كرد، ئیتر ورده‌ ورده‌ كتێبمان به‌سه‌ردا داباری‌، دیوانی‌ مه‌حوی‌ هات، دیوانی‌ شاعیرانی‌ تر هات. به‌ڵام هیچ كام له‌و دیوانانه‌ نه‌ماوه‌ ته‌نیا چه‌ند كه‌شكۆڵێك نه‌بێ‌، چه‌ند مه‌ختوته‌یه‌ك نه‌بێ‌، كه‌ ماوه‌یه‌ك له‌ماڵه‌وه‌ كه‌وت نه‌خۆش بوو خه‌ڵك كه‌ ئه‌هاتن بۆلای‌ و هه‌ندێك له‌وانه‌ كه‌سه‌ردانیان ئه‌كرد كتێبی‌ مه‌ختوته‌ی‌ كۆنیان بۆ هێنابوو، ئه‌وانه‌ له‌ماڵه‌وه‌ مانه‌وه‌، باقی‌ ئه‌وانه‌ی‌ تر هه‌مووی‌ فه‌وتاوه‌، ئیتر من نازانم كێ‌ ئه‌و كتێبانه‌ی‌ بردووه‌، چونكه‌ ئه‌و كه‌ ئه‌ڕۆیشت ده‌رگای‌ دانه‌ده‌خست. خه‌ڵكیش ئه‌چوونه‌ ناوه‌وه‌، ئیتر تازه‌ براوه‌. باوكم زه‌وقی‌ ئه‌ده‌بی‌ هه‌بوو، تا ئه‌ندازه‌یه‌كی‌ زۆریش ئازادی‌ فیكری‌ هه‌بوو، رۆژنامه‌ و گۆڤاری‌ ده‌خوێنده‌وه‌، كتێبی‌ تازه‌ی‌ ده‌خوێنده‌وه‌، ناو كتێبخانه‌كه‌یدا كۆمه‌ڵێك كتێب هه‌بوون كه‌ دژی‌ ئاین بوون، یان ئاڕاسته‌یه‌كی‌ تایبه‌تیان هه‌بوو، كتێبی‌ له‌و بابه‌ته‌ی‌ زۆری‌ هه‌بوو، هه‌موویمان به‌خشی‌ به‌ كتێبخانه‌ی‌ شێخ عه‌بدولقادر.
د. ره‌ووف عوسمان: مامۆستا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس یه‌كێك له‌خاسییه‌ته‌ زۆر گرنگه‌كانی‌ عه‌قڵییه‌تێكی‌ زۆر مه‌وسوعی‌ هه‌بوو، عه‌قڵییه‌تی‌ مه‌وسوعی‌ له‌ سه‌ده‌ی‌ بیست و بیستو یه‌ك كه‌من ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ عه‌قڵییه‌تی‌ مه‌وسوعییان هه‌یه‌، عه‌قڵییه‌تی‌ مه‌وسوعی‌ زیاتر بۆ چه‌رخه‌ كۆنه‌كانه‌، بۆ نموونه‌ قازی‌ عه‌بدولجه‌باری‌ موعته‌زیلی‌، پیاوێكی‌ زیره‌ك بووه‌، جاحز پیاوێك بووه‌ عه‌قڵییه‌تێكی‌ مه‌وسوعی‌ هه‌بووه‌، مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمیش یه‌كێك بووه‌ له‌وانه‌، له‌به‌لاغه‌دا، له‌سه‌ڕف، له‌نه‌حو، له‌زانستی‌ حه‌دیس، له‌ ته‌فسیری‌ قورئان، له‌ فه‌لسه‌فه‌، له‌كه‌لام، زۆر گرنگه‌ یه‌كێك بتوانێ‌ له‌و هه‌موو بواره‌دا ئه‌و هه‌موو توانایه‌ی‌ هه‌بێ‌ به‌تایبه‌تی‌ ته‌فسیری‌ قورئانه‌كه‌ی‌ من به‌لامه‌وه‌ ته‌فسیرێكی‌ گرنگه‌، كه‌ بۆكێی‌ نووسیوه‌؟ بۆ مرۆڤی‌ كوردی‌ نووسیوه‌، ته‌فسیرێكی‌ قورس و ئاڵۆز نییه‌، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ ته‌فسیره‌كه‌ی‌ مه‌لای‌ كۆیه‌، مه‌لای‌ گه‌وره‌، كه‌ ئه‌و زیاتر بۆ نوخبه‌ی‌ نووسیوه‌، كه‌ قورستره‌، به‌ڵام ئه‌م زیاتر بۆ مرۆڤی‌ كوردی‌ نووسیوه‌، جارێك من له‌ خزمه‌تیا بووم، دوو ئایه‌ت هاته‌ به‌رده‌مم، كه‌ بۆچوونه‌كانیان جیاوازبوو، یه‌كێكیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌فه‌رمێت خوا خه‌ڵكه‌كان ناگۆڕێ‌ تا خۆیان خۆیان نه‌گۆڕن. ئایه‌تی‌ دووه‌م هه‌ر به‌ته‌نیشتی‌ ئه‌وه‌وه‌یه‌، ده‌فه‌رمێت كه‌ خوا ویستی‌ شتێك له‌گه‌لێك بكات هیچ گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی‌ نییه‌. وتم مامۆستا ئه‌م دوو ئایه‌ته‌م بۆ ته‌فسیر بكه‌، سه‌یرێكی‌ كردم و پێكه‌نی‌ و گوتی‌ ئه‌مه‌ ئه‌بێت ره‌بت بركێت به‌سیاقی‌ مێژوویی ئایه‌ته‌كانه‌وه‌، و باسی‌ ئه‌فكاری‌ ته‌فسیری‌ كه‌شافی‌ زه‌مه‌قشه‌لی‌ بۆ كردم، كه‌ ئاڕاسته‌یه‌كی‌ ئیعتیزالی‌ هه‌یه‌، وه‌ باسی‌ ته‌فسیری‌ رازیشی‌ بۆ كردم كه‌ ئاڕاسته‌ی‌ ئه‌شعه‌ری هه‌یه‌. وتم تۆ كامیانت به‌لاوه‌ باشه‌؟ وتی‌ من له‌و به‌ینه‌دام، هه‌ردووكیانم به‌لاوه‌ باشه‌، چونكه‌ هه‌ریه‌كه‌یان په‌یوه‌ندی‌ به‌سیاقی‌ خۆیه‌وه‌ هه‌یه‌.
محه‌مه‌دی‌ مه‌لا كه‌ریم: سێ‌ كتێبی‌ هه‌یه‌ له‌عه‌قائید به‌عه‌ره‌بی‌ به‌فارسی‌ به‌كوردی‌ باوكم هه‌رسێكیانی‌ شه‌رح كردووه‌ و چاپی كردوون، عه‌ره‌بییه‌كه‌ی‌ له‌گه‌ڵ فاتیحی‌ برامدا خه‌ریكی‌ بوو(الوسیله‌ فی‌ شرح الفضیله‌) ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كتێبه‌كه‌ وتم نه‌فه‌وتابێ‌ وخه‌تی‌ مه‌وله‌وی‌ پێوه‌یه‌، و فیعله‌ن نه‌فه‌وتاوه‌ و ماوه‌، ئه‌وی‌ تری‌ فارسییه‌كه‌یان فه‌وایحی‌ ناوه‌ باوكم شه‌ریحی‌ له‌سه‌ر كردووه‌ و من سه‌رپه‌رشتی‌ چاپ و ته‌سحیحم كردووه‌، یه‌كێكی‌ تریشی‌ هه‌یه‌ ناوه‌كه‌یم له‌بیر نییه‌، سییانن. عه‌قیده‌ی‌ مرچیه‌ یشی‌ هه‌یه‌، ئه‌وه‌یان كاكه‌م خه‌ریكی‌ بوو، باوكم ئه‌و سێ‌ كتێبه‌ی‌ مه‌وله‌وی‌ چاپ كردووه‌، باوكم پێش وه‌فاتی‌ وه‌سێتی‌ كردوه‌ هه‌ركه‌س كتێبی‌ ئه‌و له‌چاپ ئه‌داته‌وه‌ ئازاده‌ به‌دو مه‌رج مه‌رجێكیان ئه‌وه‌یه‌ ده‌ستكاری‌ كتێبه‌كه‌ نه‌كات، مه‌رجێكی‌ تریش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تاوه‌كو پێیی‌ ئه‌كرێت هه‌ڵه‌چنییه‌كی‌ وردی‌ بكات، تاوه‌كو هه‌ڵه‌ی‌ تێدا نه‌بێ‌. زۆركه‌س پێمان ده‌ڵێن خۆتان ئه‌و كاره‌ بكه‌ن، به‌ڵام ئه‌وه‌ زه‌حمه‌ته‌ به‌ئێمه‌ ناكرێت كتێبه‌كانی‌ زۆره‌، با خه‌ڵكی‌ بیكات و سوودی‌ هه‌یه‌ بۆ خه‌ڵكی‌. من هه‌ركه‌سێك دێـه‌ لام ده‌ڵێم چاپی‌ بكه‌ن كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ی‌ باوكم ویستویه‌تی‌، به‌و دوو مه‌رجه‌، كتێبێك هاتووه‌ بۆم من نازانم هه‌ر نه‌مدیوه‌ كتێبی‌ شه‌وچرای‌ دڵداران، كه‌سێك ئه‌و كتێبه‌ی‌ له‌چاپداوه‌ له‌ئێران و رۆژێك سه‌یرده‌كه‌م مه‌لایه‌ك كاغه‌زێكی‌ بۆنووسیوم وسێ‌ و چوار نووسخه‌ی‌ بۆ ناردووه‌م له‌و كتێبه‌، چاپی‌ كردووه‌ته‌وه‌، كتێبێكی‌ نووسیوه‌ رۆژگاری‌ ژیانم به‌ڵام له‌حه‌ققه‌تدا ئه‌و سیفه‌ته‌ی‌ به‌سه‌ردا ناوترێت. هه‌مووی‌ گه‌ڕاوه‌ به‌دوای‌ ئه‌وه‌دا بزانێ‌ ئه‌م خزم و كه‌سوكارانه‌ی‌ باپیره‌ گه‌وره‌ی‌ له‌هۆزی‌ قازی‌ چۆن ئه‌وێیان بجێهێشتووه‌ و چۆن گه‌یشتوونه‌ته‌ مه‌ریوان. پیشانی‌ منی‌ نه‌داوه‌، باوه‌ڕت بێ‌ دوای‌ وه‌فاتی‌ من نووسخه‌یه‌كی‌ ده‌ستنووسیم بینی‌ خۆی‌ ئیستنساخی‌ كردبوو و دابه‌شی‌ كردبوو به‌سه‌ر خه‌ڵكدا منیش نووسخه‌یه‌كیم ده‌ستكه‌وتبوو، نیازم وایه‌ ئه‌و شته‌زیادانه‌ی‌ له‌لامه‌ ئه‌گه‌ر بۆم بكرێ‌ كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ژیانی‌ خۆیه‌وه‌ هه‌یه‌، بینووسمه‌وه‌ و رێكی‌ بخه‌مه‌وه‌ و خۆشم چیم له‌لابێ‌ بیخه‌مه‌ پاڵی‌ و بیكه‌مه‌ كتێبێك و له‌چاپی‌ بده‌م. كتێبی‌ وا هه‌یه‌ ئێمه‌ هه‌ر پێمان نه‌زانیوه‌.
مامۆستا ئه‌وترێت ئه‌و كتێبانه‌ی‌ مامۆستا عه‌بدولكه‌ریم نووسیونی‌ له‌ئه‌زهه‌ر وه‌كو مه‌نهه‌ج ده‌خوێنرێ‌، ئه‌مه‌ چۆنه‌؟
محه‌مه‌دی‌ مه‌لا كه‌ریم: باوه‌ڕ ناكه‌م، چونكه‌ باوكم زه‌وقی‌ شه‌خسی‌ خۆی‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م خوێندنی‌ كوردستانییه‌دا بوو، هه‌رچه‌ند ئه‌و سوودی‌ له‌ ته‌ریقه‌ی‌ تازه‌ش ئه‌كرد، بۆ نموونه‌ وانه‌ وتنه‌وه‌ به‌ زنجیره‌، به‌پێنج شه‌ش فه‌قێ‌ ده‌رسی‌ ئه‌وته‌وه‌، ئه‌مه‌ له‌حوجره‌دا نه‌بوو، هه‌ر مه‌لایه‌ك فه‌قێیه‌كی‌ بانگ ده‌كرد و فێری‌ ده‌كرد. به‌ڵام بۆ باوكم وانه‌بوو، ده‌ تا دوانزه‌ فه‌قێ‌ ئه‌هاتن گوێیان له‌وانه‌كانی‌ ئه‌گرت.
م. شێخ تاهیر ئیسماعیل: مامۆستا پێشبینی‌ هه‌بوو، رۆژێك له‌نوێژی‌ نویوه‌ڕۆدا بوو ئه‌هاتینه‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ میوانێكی‌ هه‌بوو ناوی‌ حاجی‌ فازڵ بوو خه‌ڵكی‌ كفری‌ بوو، دۆستی‌ ئه‌و بوو، پێش ئه‌وه‌ی‌ بگه‌ینه‌ سه‌ر ده‌ره‌جه‌كه‌ حاجی‌ فازڵ وتی‌ خۆزگه‌ له‌ رۆژی‌ قیامه‌تیشدا له‌گه‌ڵ مامۆستا خواحه‌شری‌ بكردمایه‌ ده‌ستی‌ بگرتمایه‌، مامۆستا گه‌یشته‌ به‌رده‌م پلیكانه‌كان سه‌ربكه‌وێت راوه‌ستا و ئاوڕی‌ دایه‌وه‌، ئێمه‌ دووربووین له‌مامۆستاوه‌، ئێمه‌ گه‌یشتینه‌ خزمه‌تی‌ و ده‌ستی‌ حاجی‌ فارسی‌ گرت و له‌پلیكانه‌كه‌ سه‌ركه‌وتن و كه‌ گه‌یشته‌ سه‌ره‌وه‌ مامۆستا ده‌ستێك به‌ محاجه‌ره‌كه‌دا هێنا و هه‌ناسه‌یه‌كی‌ هه‌ڵكێشاو وتی‌ ئینشائه‌ڵا حاجی‌ فازڵ له‌ رۆژی‌ قیامه‌تیش ده‌ستی‌ یه‌كتری‌ ئه‌گرین.
م. نوری‌ فارس حه‌مه‌ خان: هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ خوای‌ گه‌وره‌ به‌ره‌كه‌تی‌ خسته‌ ته‌مه‌نی‌ و زانسته‌كه‌یه‌وه‌، وه‌ ئه‌و ناوه‌ جوانه‌شی‌ كه‌ مامۆستا بۆی‌ دروست بوو، بڕواناكه‌م له‌ عاله‌می‌ عه‌ره‌بیدا له‌چه‌رخی‌ مامۆستادا به‌قه‌ده‌ر مامۆستا به‌رهه‌می‌ هه‌بێ‌. به‌قه‌ده‌ر مامۆستا ئه‌هلی‌ راستگۆیی بووبێ‌. ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و ئیخلاسی ودڵپاكییه‌ی‌ مامۆستا كه‌ بوویه‌تی‌.
محه‌مه‌د مه‌لا كه‌ریم: هه‌ر كۆنگره‌یه‌كی‌ ئیسلامی‌ ده‌كرا له‌به‌غدا بووایه‌ هه‌ركه‌سێ ده‌هات سه‌ردانی‌ باوكمیان ئه‌كرد، مه‌لای‌ به‌غدا ئه‌هاته‌ لای‌، مه‌لای‌ عیراقی‌ ئه‌هاته‌ لای‌. هه‌ر كه‌سێ‌ كه‌ ده‌هات و زیاره‌تی‌ حه‌زره‌تی‌ غه‌وزی‌ ده‌كرد ده‌بوو بچوایه‌ته‌ لای‌ باوكم. باوكم هه‌میشه‌ سه‌رقاڵ بوو، جاری‌ واهه‌بوو وانه‌ وتنه‌وه‌ی‌ فه‌قێكانی‌ دوائه‌كه‌وت له‌به‌ر خاتری‌ میوانه‌كان. كتێبێكی‌ دیكه‌ی‌ چاپ كرد له‌بیاره‌، ئایه‌توڵڵای‌ مه‌ردۆخی‌ كوردستانی‌ كتێبێكی‌ دانابوو له‌دژی‌ ئیجتیهادوته‌قلید. باوكم به‌كتێبێك وه‌ڵامی‌ دایه‌وه‌، كتێبێكی‌ گه‌وره‌یه‌ نزیكه‌ی‌ سێ‌ سه‌د لاپه‌ڕه‌یه‌. به‌به‌غداش چاپ بوو و بڵاوبووه‌وه‌، له‌كوردستان و له‌به‌غداش بڵاوبووه‌وه‌ و به‌ناو مه‌لا و سۆفی‌ و فه‌قێكاندا و دابه‌ش ئه‌كرا. باوكم فارسی‌ و عه‌ره‌بی‌ باش ئه‌زانی‌، كوردیشی‌ ده‌زانی‌، باوكم یه‌كه‌مین كه‌سه‌ كه‌ خوتبه‌ی‌ هه‌ینی‌ به‌كوردی‌ پێشكه‌ش كردووه‌، ئه‌وسا مه‌لا هه‌ر به‌عه‌ره‌بی‌ خوتبه‌ی‌ ده‌خوێنده‌وه‌، باوكم به‌كوردی‌ خوتبه‌ی‌ خوێند و هه‌ندێك له‌و خوتبانه‌یشی‌ چاپكردووه‌، دووسێ‌ كتێبی‌ خوته‌به‌ی‌ هه‌یه‌. له‌پێشا نیو سه‌عات خوتبه‌ی‌ به‌كوردی‌ ئه‌دا و قسه‌ی‌ بۆ خه‌ڵك ئه‌كرد و هه‌ر رۆژێك و باسی‌ كێشه‌یه‌كی‌ ئه‌كرد ئینجا ئه‌چووه‌ سه‌ر عه‌ره‌بییه‌كه‌ موخته‌سه‌رێكی‌ ئه‌وت ئه‌وه‌نده‌ شه‌ڕته‌ دینییه‌كه‌ی‌ تێدابێ‌ دوو خوتبه‌ی‌ به‌ عه‌ره‌بی‌ ئه‌وته‌وه‌، باوكم هه‌ر سێ‌ زمانه‌كه‌ كوردی‌ و فارسی‌ و عه‌ره‌بی‌ زۆرباش ده‌زانی‌، شتێك توركیشی‌ ئه‌زانی‌، هه‌تا كتێبێكی‌ ئه‌حمه‌دی‌ هه‌یه‌ هی‌ شێخ مارفی‌ نۆدێ باوكم كتێبێكی‌ توركی‌ و كوردی‌ ئاوهای‌ داناوه‌ به‌شیعر،به‌ڵام چاپی‌ نه‌كردووه‌، من ده‌ بۆ دوانزه‌ ساڵ له‌حجره‌ خوێندوومه‌، ئه‌گه‌ر دابه‌شی‌ بكه‌م به‌سه‌ر مه‌لاكاندا ئه‌توانم بڵێم نۆ ساڵ و نیوی‌ لای‌ باوكم خوێندوومه‌. ته‌نیا قورئانم لای‌ مه‌لایه‌ك خوێندووه‌ كه‌ وانه‌ی‌ به‌ منداڵان ئه‌وت. هه‌ندێ كتێبی‌ ورده‌ی‌ حوجره‌یش به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ باوكم ده‌ستی‌ نه‌ئه‌گه‌یشت لای‌ مه‌لای‌ تر خوێندم. فه‌قێیه‌كی‌ ئه‌نارد وانه‌كه‌م پێ بڵێ‌. ئه‌گینا هه‌مووی‌ لای‌ باوكم خوێندووه‌، نه‌چچوومه‌ته‌ فه‌قێیه‌تی‌، سێ‌ و چوار رۆژ چوومه‌ته‌ مه‌دره‌سه‌ی‌ عه‌بابیلێ‌ و گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ بیاره‌ن فاتیحی‌ برام دوو سێ‌ ساڵ له‌ عه‌بابیلی‌ خوێندویه‌تی‌، به‌ڵام من نه‌چوومه‌ته‌ هیچ كوێ‌ و هه‌ر لای‌ ئه‌و بووم.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

له‌ ماڵی باوكمدا شوێنێك بۆ من نییه‌

سیامه‌ند هادی له‌ پرۆسه‌ی خوێندنه‌وه‌دا زۆر جار له‌ ڕێگه‌ی هه‌واڵ ...