سەرەکی » زانست » كه‌شتی نوح (پەڕە 3)

كه‌شتی نوح

كه‌ش و هه‌وا و بێ شانسی مروڤ

خه‌لیل حه‌سه‌ن* به‌ڕێز پرۆفیسور (ئه‌ستیفان ئه‌شنایده‌ر) جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌نته‌ری نه‌ته‌وه‌یی كه‌ش‌و هه‌وا بۆ لێكوڵینه‌وه‌ی ئه‌تمسفه‌ر‌و سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری نێوده‌وڵه‌تی (CLIMATE CHANGE)، هه‌روه‌ها ناوبراو له‌ كۆمیته‌ی تایبه‌ت به‌ كه‌ش‌و هه‌وا له‌كۆنگره‌ی ئه‌مریكا، به‌رهه‌مهێنانی به‌روبووم‌و دابینكردن‌و كۆنتروڵكردنی ئاو، به‌كارهێنانی وزه‌، هه‌روه‌ها له‌ كۆمیته‌ی تایبه‌ت به‌ سیاسه‌تی زانستی، هه‌روه‌ها ئه‌نجومه‌نی وشكه‌ ساڵی له‌شاری كۆلیراد له‌ساڵی (1977) زاینی به‌شداریكردووه‌، ناوبراو چه‌ندین گۆڤار‌و په‌رتوكی زانستی به‌ ...

زیاتر »

نرخه‌كه‌یان ملیۆنه‌ها دۆلاره‌

كانزاكارانی كۆمپانیایه‌كی كه‌نه‌دی دوو تاشه‌به‌ردیان دۆزیوه‌ته‌وه‌ كه‌ یه‌كپارچه‌ ئالتون دایپۆشیوه‌ و مه‌زه‌نده‌ ده‌كرێت نرخه‌كه‌یان ملیۆنه‌ها دۆلار تێپه‌ڕێنێت. به‌پێی كۆمپاینای (R.N.C)ی كه‌نه‌دی پسپۆڕ له‌ كاری هه‌ڵكه‌ندن و گه‌ڕان بۆ كانزاكان له‌ ناوچه‌ی كانه‌ كانزاكانی (كالگوریی) له‌ باشوری ئوستورالیا، به‌رده‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌كه‌یان كێشی 95 كیلۆگرامه‌ و ڕووپۆشه‌ كانزاییه‌ زه‌رده‌كه‌شی 68 كیلۆیه‌. به‌ردی دووه‌میش (63) كیلۆیه‌ و به‌ ڕووپۆشێكی ئاڵتون داپۆشراوه‌ كه‌ نرخه‌كه‌ی ...

زیاتر »

دۆزینه‌وه‌ی جیهانێكی ونبوو له‌ ژێر ده‌ریادا

زانایانی بواری زینده‌وه‌ره‌ ئاوییه‌كان له‌ ژێر ئاوی نزیك كه‌ناره‌كانی ویلایه‌تی ته‌سمانیا جیهانێكی گڕكانیی ونبوویان دۆزییه‌وه‌ كه‌ لێوانلێوه‌ له‌ ژیانی ده‌ریایی. زانایان و توێژه‌ره‌وانی سه‌ربه‌ ڕێكخراوی كۆمنوێلس بۆ توێژینه‌وه‌ی زانستی و پیشه‌سازیی ئه‌و جیهانه‌ ونبووه‌یان له‌ دووریی 400 كیلۆمه‌تری خۆرهه‌ڵاتی ته‌سمانیا دۆزییه‌وه‌. به‌رزایی گڕكانه‌ مه‌زنه‌كانی ژێر ئاوه‌كه‌ 3000 مه‌تره‌ له‌ قوڵایی ده‌ریاكه‌وه‌ و تا لوتكه‌ی گركانه‌كه‌ش له‌ژێر ئاودایه‌. دكتۆره‌ ( تارا ...

زیاتر »

جاڵجالۆكه‌یه‌ك دانیشتووانی جیهان ده‌ترسێنێت

هێدی جه‌مال عه‌بدوڵا –هۆلاند جاڵجاڵۆكه‌یه‌ك كه‌ به‌ (British wandering spider) ناسراوه‌ بووه‌ته‌ هۆی ترساندنی دانیشتوانی جیهان. ئه‌م جاڵجاڵۆكه‌یه‌ پێشتر ته‌نها له‌ به‌ڕازیل هه‌بووه‌، به‌ڵام له‌ ئێستادا به‌ هۆی بازرگانیكردن و هه‌نارده‌كردنی به‌روبوومه‌ ڕووه‌كییه‌كان و به‌ تایبه‌ت مۆز له‌ به‌ڕازیله‌وه‌ بۆ وڵاتانی جیهان، له‌ شوێنێكی تری جیهانیش ئه‌م جۆره‌ جالجالۆكه‌یه‌ بینراوه‌ كه‌ له‌ ناو بارهه‌ڵگره‌كاندا بووه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ به‌ریتانیا. جالجالۆكه‌ی ...

زیاتر »

ئاماژه‌ی رادیۆیی به‌ڵگه‌یه‌كه‌ بۆ ژیانێك له‌ ده‌ره‌وه‌ی گۆی زه‌وی

زانایانی زانكۆی (Swinburne)ی ته‌كنه‌لۆژیی له‌ ئوستورالیا و زانایانی گه‌ردونی شه‌پۆلیی نامۆ و ئاماژه‌ی ڕادیۆیی فه‌زاییان دۆزیوه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ بۆشایی ئاسمانه‌وه‌ وه‌رگیراون و به‌ڵگه‌ن بۆ هه‌بوونی ژیان له‌ شوێنێكی دیكه‌ی ئه‌م گه‌ردوونه‌. ئه‌و زانایانه‌ ئاشكرایانكردووه‌ ئه‌و شه‌پۆل و ئاماژانه‌ له‌ نزیك سنوری گه‌له‌ئه‌ستێره‌كه‌یه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ 120 ملیۆن ساڵی تیشكیی له‌ زه‌وییه‌وه‌ دووره‌. ئه‌و شه‌پۆلانه‌ی ناونراون (FRB 171020)له‌ ده‌سته‌ ئاماژه‌یه‌كی هاوشێوه‌وه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌ ...

زیاتر »

له‌ ئه‌نتاركتیكا سه‌هۆڵ گۆرانیی ده‌چڕێت

زانایانی بواری سه‌هۆڵبه‌ندانه‌كانی ئه‌نتاركتیكا ئاشكرایانكردووه‌ به‌ هۆی دیارده‌یه‌كی ناوازه‌وه‌ ، ده‌نگێكی وه‌ك گۆرانیی له‌ سه‌هۆڵه‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌وه‌ ده‌بیسترێت. توێژه‌ره‌وه‌ تایبه‌تمه‌نده‌كانی سه‌ر به‌ زانكۆی شیكاگۆ گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌وه‌ی ئه‌و بایه‌ی له‌ نێو تاشه‌ سه‌هۆڵینه‌كانی ناوچه‌ی (Ross Ice Shelf)ی ئه‌نتاركتیكاوه‌ هه‌ڵده‌كه‌ن جۆره‌ ده‌نگێك ده‌رده‌كه‌ن كه‌ وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و تاشه‌ سه‌هۆڵانه‌ی ئه‌و ناوچه‌یه‌ گۆرانیی بڵێن . ئه‌وان ده‌ڵێن» بایه‌ به‌هێزه‌كان ده‌بنه‌ هۆی له‌رینه‌وه‌ی به‌شی ...

زیاتر »

زستان وه‌رزی قه‌ڵه‌وبوونه‌

زانایانی زانكۆی ( ماساچوستس)ی ئه‌مریكا هۆكاره‌كانی قه‌ڵه‌وبوونی مرۆڤیان ئاشكرا كرد له‌ وه‌رزی زستاندا. ئه‌و زانایانه‌ ئاماژه‌یان به‌وه‌ داوه‌ كه‌ زۆر ئاسته‌مه‌ له‌ وه‌رزی سه‌رمادا كه‌سه‌كان بتوانن كێشیان كه‌م بكه‌نه‌وه‌ و ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌ هه‌ندێك له‌و پرۆسانه‌ی له‌ مێشكدا ڕوو ده‌ده‌ن له‌و وه‌رزه‌دا، چونكه‌ له‌ زستاندا به‌رهه‌مهێنانی هۆرمۆنی( سیرتۆنین )كه‌ پێی ده‌وترێت هۆرمۆنی دڵخۆشیی به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو كه‌مده‌بێته‌وه‌، به‌ هۆی ...

زیاتر »

سوودی‌ زه‌ڵاته‌ له‌ به‌یانیاندا

خواردنی به‌یانیان به‌پێی ئاره‌زووی كه‌سه‌كان ده‌گۆڕێت، هه‌ندێك كه‌س ته‌نها په‌رداخێك شیر ده‌خۆنه‌وه‌، هه‌ندێك ئاره‌زوو ده‌كه‌ن به‌ خواردنی ھێلكه‌و نان و كوپێك چا ده‌ست پێبكه‌ن، به‌ڵام نابێت ئه‌وه‌ له‌بیربكرێت خواردنی سه‌وزه‌كان له‌ به‌یانیادا گرنگه‌ بۆ جه‌سته‌ و سوودی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌، بۆیه‌ ده‌بێت گرنگی به‌ خواردنی زه‌ڵاته‌ بدرێت له‌ به‌یانیاندا. سووده‌كانی زه‌ڵاته‌ له‌ ژه‌می به‌یانیاندا: -1 بۆ ژنانی دووگیان به‌ سووده‌ ...

زیاتر »

ژماره‌ی ئه‌و روخسارانه‌ی مرۆڤێك به‌ درێژایی ژیانی ده‌یانناسێته‌وه‌ له‌ توێژینه‌وه‌یه‌كدا

ژماره‌ی ئه‌و رووخسارانه‌ی كه‌سێك به‌ درێژایی ژیانی ڕه‌نگه‌ بیری بمێنێت چه‌نده‌ ؟ ئه‌م پرسیاره‌ بووه‌ته‌ بابه‌تی توێژینه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك له‌ زانایان و ئێستا ئه‌وان بۆ كاره‌كه‌یان پشت به‌ كۆمه‌ڵێك خۆبه‌خش ده‌به‌ستن. زانایانی سه‌ر به‌ به‌شی ده‌رووناسیی زانكۆی یۆرك ماوه‌یه‌كی زۆره‌ توێژینه‌وه‌ ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بزانن كه‌سێك له‌ ته‌مه‌نی مناڵییه‌وه‌ و به‌ درێژایی ژیانی توانای هه‌یه‌ چه‌ند ڕووخسار بناسێته‌وه‌ و بیری بمێنێت ...

زیاتر »

چین : مانگێكی هاوشێوه‌ی مانگه‌كه‌ی ئاسمان دروست ده‌كات

لێپرسراوانی چین دروستكردنی مانگێكی ده‌ستكردیان ئاشكراكرد كه‌ ده‌توانیت چه‌ندین به‌رابه‌ری مانگه‌كه‌ی زه‌وی رۆشن بێت. به‌ گوێره‌ی ئه‌و لێپرسراوانه‌ مانگه‌كه‌ كه‌ ناوی (illumination satellite) ده‌بێت له‌ ساڵی 2020 دا له‌ شاری (چنگدۆ)ه‌وه‌ هه‌ڵده‌درێت بۆ ئاسمان و له‌ به‌رزایی (80) كیلۆمه‌تردا له‌سه‌ر زه‌وی ده‌مێنێته‌وه‌ و هه‌شت هێنده‌ی مانگه‌كه‌ی پاشكۆی زه‌وی ڕووناكتر ده‌بێت. سه‌رپه‌رشتیارانی پرۆژه‌كه‌ ده‌ڵێن، ئێستا كار بۆ ته‌واوكرنی ئه‌و مانگه‌ ده‌ستكرده‌ ...

زیاتر »