سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » خانم شێخ محەمەد شێخ مەحمود زوهدی

گفتوگۆی نەرمین عوسمان لەگەڵ

خانم شێخ محەمەد شێخ مەحمود زوهدی

 چەند ژنە کەسایەتییەکی ناسراو لە مێژووی کورددا هەن کە لەبواری جیاجیادا کەسانی لێوەشاوەو چالاک بوون، بەڵام هەرگیز ئەو چالاکییانەیان نەکردووەتە بانگەشەو کایەیەک بۆ خۆناساندن، لەوبارەیەوە لە ماوەی رابردوودا خاتوو نەرمین عوسمان کە بۆ خۆشی ژنێکی چالاکی بواری پەروەردەو  تێکۆشەرێکی کایەی سیاسیشە زنجیرەیەک سەردان و بەسەرکردنەوەی دەستپێکردووە بۆ گفتوگۆو هەڵدانەوەی لاپەڕە پرشنگدارەکانی ژیان و کارو چالاکیی ئەو خانمانەی کوردستان کە وەک سەربازی ون خزمەتێکی زۆریان بە چەند نەوەیەک کردووە لە بواری جیاجیادا، بەڵام نەوەی نوێ وەک پێویست ئاشنا نییە بە بەخشش و کۆششە مرۆڤدۆستامەکانیان، بۆیە بەسوپاسەوە خاتوو نەرمین پوختەی ئەو گفتوگۆیانە و ئەرشیفی وێنەو بیرەوەرییەکانی ئەو خانمە چالاکوانانە دەنووسێتەوەو بۆ دەربازکرنیشیان لە فەوتان و لەبیرچوونەوە، پێشکەشی کوردستانی نوێ-ی دەکات و کوردستانی نوێش ناوبەناو وێنەکان و چیرۆکی ژیانی پڕ بەخششی ئەو کەسایەتییانە بڵاودەکاتەوە.

له‌ ڕۆژێكی فێنكی شاری ده‌نهاغ له‌ هۆڵه‌ندا، «دایكم وتی باجی خانمی هاوڕێم ئاره‌زوو ده‌كات له‌ نزیكه‌وه‌ بتناسێ و بێته‌ لات»، ئه‌و سا من ئه‌و ژنه‌ پڕزانست و زانیاریه‌م نه‌ده‌ناسی، ئه‌وه‌نده‌م ده‌زانی ئه‌وه‌ی ئه‌و دوو ژنه‌ی دایكم و خاتوو خانم ی كۆ كرده‌وه‌ بیری چه‌پ و كۆمه‌ڵه‌ی ژنانی عێراقی هۆڵه‌ندی بووه‌ .
كه‌ بینیم زانیم ئه‌و ژنه‌ چۆن هه‌موو ژیانی بۆ خزمه‌تی ژنان و پارته‌كه‌ی ( حزبی شوعی عێراقی ) ته‌رخان كردووه‌ ، و به‌ چیده‌ر ده‌سه‌ریه‌ك ژیانی به‌ڕێوه‌ بردووه‌، بێ ئه‌وه‌ی بۆ یه‌ك چركه‌ش له‌ هیچی په‌شیمان بێ، به‌ڵام له‌ پشت ئه‌و زه‌رده‌خه‌نانه‌یه‌وه‌ له‌ نێو قه‌دی لۆچی روومه‌ته‌كانیه‌وه‌ تابلۆیه‌كی پڕ ئازارم به‌دی ده‌كرد، له‌ دڵی خۆمدا ئه‌م وت «ئای له‌ زه‌مانه‌ی بێبه‌زه‌یی به‌رامبه‌ر به‌ ژن ئه‌و هه‌موو ژنه‌ قاره‌مانانه‌مان هه‌یه‌ كه‌چی نوكی قه‌ڵه‌مه‌كان له‌ ئاستیاندا شكاون و مێژووه‌كانیان فه‌رامۆش ده‌كه‌ن» .
خانم شێخ محمد شێخ محمود زوهدی له‌دایك بووی ساڵی 1928له‌ گه‌ڕه‌كی كانێسكان له‌ شاری سلێمانی ، دایكی خاتوو خانم ناوی حه‌پسه‌ خانی ئاوره‌حمان ئاغه‌یه‌ ، له‌ خێزانێكی ڕۆشنبیری چه‌پی كورد په‌روه‌ر گه‌شه‌ی كردووه‌ ، باوكی خاتو خانم له‌ شاری ئیسته‌نبوڵ خوێندنی ته‌واو كردووه‌ ، به‌ڕێوه‌به‌ری ده‌یان خوێندگا بووه‌ ، به‌ هۆی پشتگیری كردنی له‌ حكومه‌تی شێخ محمود و هه‌ڵوێسته‌ نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانیه‌كانیه‌وه‌ نه‌یتوانیوه‌ نه‌ له‌ هیچ شارێك و نه‌ له‌ هیچ خوێندگایه‌ك جێگیر بێ ، له‌م لادێ بۆ ئه‌و لادێ گواستویانه‌ته‌وه‌.
خاتوو خانم له‌ ساڵی 1935 له‌ گوندی سه‌رگه‌ڵوو ده‌ست به‌ خوێندن ده‌كات ، و له‌ خوێندگایه‌كی كوڕان ته‌نها خۆی و خوشكه‌كه‌ی كچ ده‌بن .
ئه‌و سه‌رده‌مه‌ خوێندن باو نه‌بووه‌ ته‌نانه‌ت كوڕان به‌ زه‌بری پۆلیس و مامۆستاكانیان مناڵیانناردۆته‌ به‌ر خوێندن ، گێڕایه‌وه‌ وتی « باوكم هه‌موو وانه‌كانی ده‌وته‌وه‌ جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی و ئاین نه‌بێ كه‌ بۆ ئه‌و دوو وانه‌یه‌ مامۆستایه‌كی مزگه‌وتیان له‌ ڕێگای ( مدیریه‌تی معارفه‌وه‌ ) دامه‌زراندبوو بۆ وتنه‌وه‌یان ، ئه‌وه‌ش بۆ ركابه‌ری باوكم بوو «.
دوای سێ ساڵ و هه‌ر ساڵه‌ی له‌ لادێیه‌ك ، باوكی كۆچی دوای ده‌كات ئیتر خاتوو خانم و ماڵه‌وه‌یان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سلێمانی و ده‌چێته‌ خوێندنگای صدیقه‌ .
باسی خۆی بۆ كردم وتی: «خوێندكارێكی چاونه‌ترس و زۆریش زیره‌ك بووم ، هه‌موو ڕۆژانی پێنج شه‌ممان ڕۆژی ئاڵا بوو ، ده‌بوایه‌ شیعرێك یان وته‌یه‌كم هه‌بێ له‌سه‌ر نیشتمان و جوانی سروشتی كوردستان و ئازادی و هیوای نه‌ته‌وه‌یی»، وتیشی» له‌ پۆلی شه‌شی سه‌ره‌تایی به‌ یه‌كه‌می سلێمانی ده‌رچووم، دوای ته‌واو كردنی پۆلی سێیه‌می ناوه‌ندی ده‌بوایه‌ یا دانیشم یا بچمه‌ به‌غدا بۆ ته‌واو كردنی خوێندن له‌به‌ر نه‌بوونی دواناوه‌ندی له‌ سلێمانی ، بۆیه‌ بڕیارمدا بچمه‌ به‌غدا بۆ ته‌واوكردنی خوێندن، له‌ دواناوه‌ندی مه‌لیكه‌ عالیه‌ ده‌ستم كردبه‌ خوێندن و به‌ پله‌ی زۆر باشه‌ ده‌رچووم ، و بڕیارمدا بچمه‌ ( دار المعلمین العالی ) به‌شی زانستی كیمیا، به‌ڵام به‌هۆی ئه‌وه‌ی چالاكوانی سیاسی بووم دژ به‌ ڕژێمی پادشایی وه‌ریان نه‌گرتم هه‌ر چه‌نده‌ به‌ پێی یاسای ئه‌وسا منداڵانی مامۆستا بۆیان هه‌بوو له‌ هه‌ركوێ بخوێنن بتوانن جگه‌ له‌ پله‌ به‌رزیه‌كه‌شم هه‌ر نه‌یان هێشت» .
به‌رده‌وام بوو وتی» بۆیه‌ گه‌ڕامه‌وه‌ سلێمانی ، پاش كه‌مێك بێتاقه‌ت بووم له‌ بێ ئیشی ، بۆیه‌ چووم بۆ لای مدیر معارف و داوای ئیشم لێكرد وه‌ به‌ هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌وسا شێخ ره‌ئوفی برام مامۆستا بوو له‌ قه‌ڵادزه‌ وتم: بمنێره‌ بۆ قه‌ڵادزه‌، وتی: مه‌كته‌بی كچانی لێنیه‌ پێمان خۆشه‌ له‌وێ مه‌كته‌بی كچان بكه‌نه‌وه‌» .
خاتوو خانم ڕه‌زامه‌ندی پیشان ئه‌دا و ده‌چێته‌ قه‌ڵادزه‌ و ده‌بێ به‌ یه‌كه‌م كه‌س خوێندگای كچان له‌و شاره‌ بكاته‌وه‌ ، له‌ ساڵی ( 1950-1951 ) خوێندگای كچان ده‌كاته‌وه‌ ، خۆی هه‌م به‌ڕێوه‌به‌ر و هه‌میش مامۆستا ده‌بێ و هه‌موو وانه‌كان ده‌ڵێته‌وه‌ ته‌نها له‌یه‌ك تاقه‌ ژوور و 45 خوێندكار وه‌رده‌گرێ كه‌ ته‌مه‌نیان له‌ نێوان ( 7-10 ) ساڵان ده‌بن وتیشی» ته‌نها یه‌ك پاككه‌ره‌وه‌ یارمه‌تی ئه‌دام» ، ئه‌و تاقه‌ ژووره‌ له‌ قه‌ڵا بوو نزیك ڕێگای گشتی ، گێڕایه‌وه‌ وتی» كچان له‌و شاره‌ به‌ ئاره‌زووی خۆیان ده‌هاتنه‌ به‌ر خوێندن» وتیشی « كچێك هات ته‌مه‌نی له‌ سه‌روی 10 ساڵه‌وه‌ بوو كه‌ نه‌ده‌بوایه‌ وه‌ریبگرم به‌ڵام كه‌ گریا دڵم نه‌هات بڕیارمدا ئه‌ویش وه‌ربگرم» .
بۆشی باسكردم وتی : به‌ داخه‌وه‌ شێخ ره‌ئوفی برام به‌ ده‌ستی ڕژێمی به‌عسه‌وه‌ له‌سه‌ر شه‌قامی سلێمانی به‌ ده‌مانچه‌یه‌كی بێده‌نگ شه‌هید بوو.
خاتوو خانم یه‌ك ساڵ له‌ قه‌ڵادزه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ وه‌ك مامۆستا و دایك ڕه‌فتاری له‌گه‌ڵ خوێندكاره‌كان كردووه‌ ، ته‌نانه‌ت قژیشیانی پاك كردۆته‌وه‌ ، خه‌می هه‌موو شتێكی خواردوون .
له‌ قه‌ڵادزه‌ له‌ بنكه‌یه‌كی پۆلیس بانگ ده‌كرێ و پێیده‌لێن « تۆ پێشینه‌ی سیاسیت هه‌یه‌ دژ به‌ پادشایی بۆیه‌ ده‌بێ بچیته‌ دادگا»، هه‌ر چۆنێ بێ به‌ كه‌فاله‌ت به‌ری ئه‌ده‌ن ، وتی:» به‌هۆی به‌شداریم بوو له‌ ڕاپه‌رینی ( وپبه ) له‌ مانكی یه‌كی ساڵی 1948 له‌ به‌غدا له‌وێ هانی خه‌ڵكم ئه‌دا و وتاری هاندانم ده‌خوێنده‌وه‌» .
( راپه‌رینی وپبه، راپه‌رینێكی میلله‌تی عێراق بوو بۆ ڕوخاندنی سه‌رۆك وه‌زیران سید ساڵح جبر و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی معاهده‌ی پورتسموس بوو ) .
دوای ساڵێك مانه‌وه‌ی له‌ قه‌ڵادزه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ شاری به‌غدا و دیسان داوای خوێندن ده‌كا له‌ زانكۆ ئه‌م جاره‌ وه‌رده‌گیرێ، به‌ڵام به‌هۆی دژایه‌تی رژێم و كاروچالاكیه‌كانی له‌ نێو خوێندكاران و ژنان و حزبی شوعی له‌ پۆلی سێیه‌م زانكۆ ده‌رده‌كرێ .
ئیتر بۆ ماوه‌ی ( 6-7 ) ساڵ خۆی ده‌شارێته‌وه‌ له‌م ماڵ بۆ ئه‌و ماڵ و له‌م شار و بۆ ئه‌و شار، له‌و ماوه‌یه‌دا له‌ به‌غدا و كه‌ركوك و به‌سرا ژیاوه‌ . و له‌ كار و چالاكی خۆی به‌رده‌وام ده‌بێ ، له‌ ساڵی 1957 هاوسه‌رگیری ده‌كا و هاوسه‌ره‌كه‌ی به‌ هۆی كاری حزبیه‌وه‌ ده‌ناسێ به‌ ئاین سائبی ده‌بێ و ناوی ( ده‌لی مه‌ریوش ) بووه‌ ، گێڕایه‌وه‌ وتی: «ماڵی باوكم و كه‌س و كاریشم دوای دوو منداڵه‌كه‌م ئینجا زانیان كه‌من شووم كردووه‌» .
كاتێ شۆرشی 14 ی ته‌موزی 1958 به‌رپا ده‌بێ و عبدالكریم قاسم دێته‌ سه‌ر حوكم به‌هه‌لی ده‌زانێداوای مافی خۆی بكاته‌وه‌ بۆ ته‌واوكردنی خوێندن ئیتر وه‌رده‌گیرێته‌وه‌ و ساڵی 1960 خوێندن ته‌واو ده‌كاو به‌هۆی چالاكی سیاسی و ده‌ركردن له‌ خوێندن ( 10 ) ساڵ به‌ خزمه‌ت بۆی ئه‌ژمار ده‌كه‌ن به‌ یاسای مافه‌ زه‌وت كراوه‌كان ، وتی:» هه‌رگیز كارم له‌ ناو حكومه‌ت نه‌كردووه‌ جگه‌ له‌و دوو ساڵه‌ی قه‌ڵادزه‌ نه‌بێ و به‌و ده‌ساڵه‌ خانه‌نشین كرام» ، وتیشی «حزب نه‌یهێشتووه‌ كاربكه‌م و به‌ پێویستیان زانیوه‌ كه‌ وه‌ك كادرێكی حزبی بمێنه‌مه‌وه‌ «.
خاتوو خانم به‌سعاد ناسراوه‌ ناوه‌ كه‌ نهێنیه‌كه‌ی بووه‌ كاتی خۆ شاردنه‌وه‌كانی ئێستاش ئه‌و ماڵانه‌ به‌سعاد خان بانگی ده‌كه‌ن .
گێرایه‌وه‌ وتی:» ئه‌ندامی ناوچه‌ی به‌غدا بووم و له‌ ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری (رابطة‌ المراة‌ العراقیة‌) بووم، چالاكی زۆریشم له‌ ناو ( اتحاد الطلبة‌ العراق ) یه‌كێتی خوێندكارانی عێراق كردووه‌» .
هه‌روه‌ها له‌ ساڵی 1955 ، 1956 ، 1957 له‌گه‌ڵ ڕێكخراوی ژنانی دیموكراتی جیهان له‌ به‌رلین كاری كردووه‌ وه‌ك نوێنه‌ری كۆمه‌ڵه‌ی ئافره‌تانی عیراق (رابطة‌ المراة‌ العراقیة‌) لێم پرسی چۆنه‌ ئێوه‌ وه‌ك خێزان به‌شێكتان چالاكیتان له‌ ناو حزبی شیوعی بووه‌ و به‌شێكتان له‌ ناو پارته‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كان ؟ وتی :» باوكم خۆی به‌ خۆی ده‌وت به‌لشه‌فیم ، دوو ژنی هێنا بوو یه‌كه‌میان كۆچی دوایی ده‌كا دوو كوڕ و كچێكی له‌پاش جێ ده‌مێنێ ئه‌وان زیاتر نه‌ته‌وه‌یی بوون، و له‌ دایكیشم ( سێ كچ و دوو كوڕ ) ی ده‌بێ چوارمان چالاكوانی ناو حزبی شیوعی و چه‌پ بووین» ، وتیشی» ئه‌نجوم زوهدی برازامه‌ و زۆر نه‌ته‌وه‌یی یه‌ و چالاكوانێكی ژنان و یه‌كێتییه‌» .
گێڕایه‌وه‌ وتی « له‌ گۆڤاری (الحقوق المرأة) و ( المرأة‌ ) به‌رپرسی به‌شی كوردیه‌كه‌ی بووم و ده‌یان نوسینم له‌و دوو گۆڤاره‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی هه‌یه‌ ، هه‌روه‌ها كتێبێكم هه‌یه‌ به‌ ناوی (صفحات من الحركة النسائیة‌ العراقیة‌)و نامیلكه‌یه‌كم هه‌یه‌ به‌ناوی (لمحات فی الحركة النسائیة‌ العراقیة‌)» هه‌روه‌ها بۆی باسكردم وتی:» هه‌ر چه‌نده‌ له‌ نێوانیان هه‌ر من كورد بووم ، به‌ڵام هه‌رگیز هه‌ستم نه‌كردووه‌ جیاوازیم هه‌یه‌، به‌ڵكو عه‌ره‌به‌كان زیاتریش شانازیان پێوه‌ ده‌كردم هه‌روه‌ها لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانی تریش، چونكه‌ كه‌سێك بووم هه‌موو لایه‌نه‌كانم قبول بوو و به‌ پێویستم ده‌زانی هاوكاریان بین و به‌یه‌كه‌وه‌ كار بكه‌ین «.
هه‌روه‌ها وتی:» سه‌رچاوه‌ی داراییمان ته‌نها حزب و خزم و كه‌س بوون پاره‌یان ئه‌داینێ و جل و به‌رگیان بۆ ده‌كڕین و له‌ لیژنه‌ی به‌غدا و لیژنه‌ی ژنان (اللجنة‌ النسائیة‌) كارم ده‌كرد و به‌رپرسی ناوچه‌ی كه‌رخ بووم «.
بۆی باسكردم وتی:» هه‌ردوو مناڵه‌كه‌م به‌ هۆی خۆشاردنه‌وه‌مان و كارو چالاكیمانه‌وه‌ ناردنه‌ یه‌كێتی سۆڤێت و له‌وێ هه‌ردوكیان بوون به‌ ئه‌ندازیار و له‌وێ كچه‌كه‌م شوی كرد به‌ ئێرانییه‌كی كوێتی و چونه‌ كوێت نشته‌جێ بوون و كوره‌كه‌شم ( ئازاد ) ژنێكی پۆلۆنی هێناو چوونه‌ پۆلۆنیا «، به‌ داخه‌وه‌ كاك ئازاد زۆر زوو كۆچی دوای كرد .
ئه‌و وتی :» له‌ ماڵه‌وه‌ من و مناڵه‌كان به‌ كوردی ده‌ئاخاوتین و له‌گه‌ڵ باوكیان به‌ عه‌ره‌بی و هه‌رچه‌نده‌ باوكیان چه‌ند ووشه‌یه‌كی كوردی فێربوو بوو ، به‌ڵام نه‌یده‌توانی قسه‌ی پێ بكا ، هه‌ندێ جار مناڵان پێیان ده‌وت ده‌بێ ئه‌و سه‌ره‌ت لێبكه‌ینه‌وه‌ سه‌رێكی كوردیت پێوه‌ بكه‌ین «.
له‌ ساڵی 1995 به‌ره‌و هه‌نده‌ران ده‌رۆن و له‌ هۆڵه‌ندا نیشته‌جێ ده‌بێ له‌وێش به‌رده‌وامه‌ له‌ كارو چالاكیه‌كانی و یه‌كێكه‌ له‌ ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری ( كۆمه‌ڵه‌ی ژنانی عێراقی ) .
خاتوو خانم هه‌موو ژیانی خۆی ته‌رخانكردووه‌ بۆ به‌ده‌ست هێنانی مافی چینی چه‌وساوه‌ و چه‌سپاندنی بیر و بۆچونی چه‌پ و به‌ده‌ستهێنانی مافه‌كانی مرۆڤ به‌ تایبه‌تی مافی ژنان، وه‌ك خۆی ده‌لێ « هه‌موو ژیانم چاوه‌ڕێ بووم چه‌ند و چۆن خزمه‌ت بكه‌م ، هه‌رگیز بیرم له‌ هه‌بوونی ژیانی خۆشگوزه‌رانی نه‌كردۆته‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی هه‌مبووه‌ توانیومه‌ ژیانی پێ به‌رێ بكه‌م» .
خۆی ده‌ڵێ خاوه‌نی دوو مناڵ بووم یه‌كه‌میان به‌ناوی ئازاد له‌ ساڵی 1959 له‌ دایك بووه‌ و له‌ پۆلۆنیا كۆچی دوای كردووه‌ و كچه‌كه‌م له‌دایك بووی ساڵی ( 1961 ) ه‌ .
له‌ كۆتایدا منیش ده‌ڵێم ، له‌ كۆمه‌ڵگای ئێمه‌ ئه‌و پیاوانای كه‌ داوای ئازادی ده‌كه‌ن و دژ به‌ نه‌ریت و چه‌وساندنه‌وه‌ كار و چالاكی ده‌كه‌ن ، ده‌بن به‌ پاڵه‌وانی میلله‌ت و ڕێزی تایبه‌تیان لێده‌گرن ، به‌ڵام بۆ ژن به‌ نا سروشتی سه‌یر ده‌كرێن و مێژوو فه‌رامۆشیان ده‌كا، له‌ نێو په‌ره‌كانی مێژوو له‌ قوژبنێكی بچووك ناوده‌برێن ئیتر حه‌قه‌ به‌س بێ ئه‌م نه‌ریته‌ نه‌خۆشه‌ .

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

خاتوو زه‌كیه‌ ره‌شید مامۆستا و په‌روه‌دكار و وه‌رزشه‌وان و نووسه‌ر و دایكێكی میهره‌بان

چەند ژنە کەسایەتییەکی ناسراو لە مێژووی کورددا هەن کە لەبواری ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort