سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » دوا گولله‌ی هه‌مه‌نگوای

دوا گولله‌ی هه‌مه‌نگوای

(ئێ.هۆچنه‌ر) ئه‌و رۆژنامه‌نووسه‌ ئه‌مریكییه‌ لاوه‌ بوو كه‌ كتێبی (بابه‌ هه‌مه‌نگوای) نووسی كه‌ به‌ دیارترین یاداشتی ئه‌ده‌بی هه‌ژمارده‌كرێت كه‌ به‌ شێوازێكی رۆمانئاسا تۆماركراوه‌.
له‌و ده‌مه‌دا ئه‌و رۆژنامه‌نووسه‌ لاوه‌ نه‌ناسراوه‌ هه‌وڵیده‌دا هه‌مه‌نگوای خاوه‌ن رۆمانی (پیره‌مێرد‌و زه‌ریا) قایل بكات كه‌ ته‌نها پێنج خوله‌كی له‌كاتی خۆی پێ ببه‌خشێ له‌پێناوی به‌ده‌ستهێنانی وه‌ڵامی پرسیارێك كه‌ رۆژنامه‌كه‌ ئاراسته‌ی هه‌مه‌نگوای كردبوو له‌ ژێر ناونیشانی( داهاتووی ئه‌ده‌ب چی ده‌بێت؟) ئه‌وه‌ بوو دواتر ئه‌و پێنج خوله‌كه‌ بووه‌ مایه‌ی هاوڕێیه‌تییه‌ك كه‌ تێیدا رۆژنامه‌نووسه‌ لاوه‌ شه‌رمنه‌كه‌ وه‌كو سێبه‌ری نووسه‌ره‌ پیره‌كه‌ی لێهات.
هۆچنه‌ر ده‌ڵێت: هه‌مه‌نگوای له‌ سه‌ره‌تادا پێی وتم:
هۆچنه‌ر، ئه‌مه‌ ناوێكه‌ ده‌بێته‌ جێگای پرسیار، پاشان وتی:
له‌ڕاستیدا من یه‌ك تۆزقاڵ سه‌باره‌ت به‌ داهاتووی هیچ شتێك نازانم.
منیش سه‌رم سوڕما له‌و ئاماژه‌ كوتوپڕه‌ وتم:
-ئۆوه‌،بێگومان.
پاشان هه‌مه‌نگوای به‌رده‌وام بوو له‌ ئاخاوتن ‌و وتی:
-بڕی چه‌ند پاره‌ ده‌ده‌ن؟
وتم:
-پانزه‌ هه‌زار.
به‌زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كه‌وه‌ ته‌ماشای كردم ‌و وتی:
-باشه‌، ئه‌مه‌ خۆی له‌ خۆیدا به‌سه‌ بۆ سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی داهاتووی ئه‌ده‌ب سه‌رله‌نوێ.
له‌ كتێبی (بابه‌ هه‌مه‌نگوای)دا نووسه‌رێك دێته‌ به‌رچاومان كه‌ رووداوه‌كان ‌و ژیانی رۆژانه‌ ‌و ئه‌ده‌ب به‌لۆژیكی توێژه‌ر‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی رۆژنامه‌نووسێك ده‌خوێنێته‌وه‌.
هه‌مه‌نگوای رۆژنامه‌نووسێكی گه‌رۆك بوو له‌ نێوان پایته‌خته‌كاندا‌و رۆمانه‌كه‌ی (ماڵئاوا له‌ چه‌ك) كه‌ له‌ یاداشتێكی تاكه‌كه‌سی تایبه‌تییه‌وه‌ نزیكتره‌ ئه‌و ده‌مه‌ی كه‌ هه‌مه‌نگوای له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی فریاگوزاری سه‌رده‌می جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌مدا كاری ده‌كرد، نووسه‌رانی یاداشته‌كه‌ی ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ رۆمانی (ماڵئاوا له‌ چه‌ك) ی زیاتر له‌ (39) جار نووسیوه‌ته‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ی بینێرێت بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ هه‌روه‌ها یه‌كێك له‌ شته‌ سه‌یر ‌و سه‌مه‌ره‌كان ئه‌وه‌یه‌ كه‌وا هه‌مه‌نگوای (50) كۆتایی بۆ ئه‌و رۆمانه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌ ‌و له‌ نێو نامه‌كانیدا ده‌سته‌واژه‌یه‌كی تێدا بووه‌ كه‌ ته‌نها هه‌فته‌یه‌ك پێش كۆچی دوایی نووسیویه‌تی‌و ئاواته‌خواز بووه‌ كه‌ كۆتایی رۆمانی( ماڵئاوا له‌ چه‌ك)) پێبهێنێت كه‌ ئه‌ویش ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ بووه‌:
(تاكه‌ كۆتایی ته‌نها مه‌رگه‌ ‌و له‌دایكبوون تاكه‌ سه‌ره‌تایه‌)، كاتێك كه‌ پرسیار له‌ هه‌مه‌نگوای كراوه‌ سه‌باره‌ت به‌ هۆكاری ئه‌م هه‌موو كۆتاییه‌ له‌ وه‌ڵامدا وتوویه‌تی: ((له‌پێناوی گه‌یشتن به‌ وشه‌ شیاوه‌كان))دا هه‌روه‌ها هه‌مه‌نگوای پێشتر چه‌ند ناونیشانێكی دیكه‌ی جیاوازی بۆ ئه‌و رۆمانه‌ نووسیوه‌ له‌وانه‌ (خۆشه‌ویستییه‌ك له‌ جه‌نگدا)، (سه‌باره‌ت به‌برینداری ‌و چه‌ند هۆكارێكی تر)، (جادوو) پاشان له‌ دواجاردا گه‌یشتووه‌ته‌ ((ماڵئاوا له‌ چه‌ك)) كه‌ له‌ شیعری شاعیرێكی ئینگلیزی سه‌ده‌ی شانزه‌وه‌ وه‌ریگرتووه‌.

*نووسه‌رێك خاوه‌نی چه‌ندین ژیانه‌
ئه‌وه‌ بوو خاوه‌نی رۆمانی (ماڵئاوا له‌ چه‌ك) هه‌موو جیهانی به‌خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵ كرد له‌ كاتی زیندوێتی ‌و مه‌رگی خۆیشیدا ‌و تاوه‌كو ئه‌م ساڵانه‌ی دوایی هیچ تێنه‌ئه‌په‌ڕی به‌بێ ئه‌وه‌ی كتێبێك له‌سه‌ر ئه‌و ده‌ربچێت ‌و هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌ له‌ نهێنی ئه‌و پیاوه‌ ئه‌دوان ‌و چۆن توانی ته‌نها به‌توانای خودیی خۆی ئه‌م هه‌موو دێڕ ‌و رووداو ‌و دیمه‌ن ‌و هه‌ڵوێسته‌ به‌رهه‌مبهێنێت كه‌ دابه‌ش ببوون له‌ نێوان به‌رگریكردن له‌ كۆماری ئیسپانی ‌و هۆگری زۆرانبازی گا ‌و له‌ نێوان ئاره‌زووی راوكردنی نه‌هه‌نگ ‌و نووسینی ریپۆرتاژی رۆژنامه‌وانی بۆ گۆڤاری (لایف..Life)
هاوكات ره‌خنه‌گری گه‌وره‌ی عه‌ره‌ب ره‌جا ئه‌لنه‌قاش له‌ وتارێكی چێژ به‌خشی خۆیدا له‌سه‌ر هه‌مه‌نگوای پێمان ده‌ڵێت بۆچوونی ده‌یان خوێنه‌ری وه‌رگرتووه‌ له‌سه‌ر ئه‌و نووسه‌ره‌ ‌و زۆربه‌یان پێیان وابووه‌ كه‌ هه‌مه‌نگوای ماسكه‌ بۆ زیاتر له‌ نووسه‌رێك چونكه‌ ته‌نها تاكه‌ پیاوێك ناتوانێت خاوه‌نی ئه‌م هه‌موو توانایه‌ بێت بۆ وێناكردنی رابردوو ‌و ئێستا ‌و داهاتوو له‌یه‌ككاتدا، چونكه‌ ئه‌و شه‌ڕه‌كانی بینیوه‌ ‌و چێژی له‌ ئاشتی وه‌رگرتووه‌ ‌و سه‌باره‌ت به‌ لاوازی مرۆڤایه‌تی ‌و خۆشه‌ویستی ‌و جه‌نگ نووسیوێتی به‌ڵام هه‌میشه‌ به‌توانا بووه‌ ‌و به‌تواناش ده‌مێنێته‌وه‌ له‌ وێناكردنی كۆژانی مرۆڤایه‌تیدا، هۆچنه‌ر له‌ كتێبی (بابه‌ هه‌مه‌نگوای)دا ده‌پرسێت: ((ئایا چه‌ند رووداوی راسته‌قینه‌ هه‌یه‌ له‌ رۆمانی زه‌نگه‌كان بۆ كێ لێده‌ده‌ن)دا؟ نووسه‌ر ده‌ڵێت:
هه‌مه‌نگوای له‌ وه‌ڵامدا ده‌ڵێت: (هه‌موو كتێبه‌ باشه‌كان هاوبه‌شن له‌ یه‌ك تایبه‌تمه‌ندیدا كه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ رووداوه‌كان به‌ رێگایه‌كی راستگۆیانه‌تر له‌وه‌ی كه‌ روویانداوه‌ له‌ڕاستیدا ده‌گێرنه‌وه‌.
ده‌بووایه‌ هه‌مه‌نگوای زیاتر له‌ دوو ژیان بژی تاوه‌كو ئه‌و ژیانه‌ی بۆ بێته‌دی كه‌ ده‌یخواست، به‌ڵام هه‌ست ناسكی ‌و دڵه‌ڕاوكێی خۆی وای لێكرد كه‌ كۆتاییه‌كی سنووردار بۆ ژیانی بكێشێت، كه‌سایه‌تییه‌كی بزێو، شه‌ركه‌ڕ ‌و زیاد له‌ جارێك له‌ مه‌رگ نزیك بۆوه‌، ئه‌وێكی ئه‌مریكی خاوه‌ن قژێكی سپی ‌و بریقه‌دانه‌وه‌یه‌كی منداڵی به‌ گۆڵمه‌ز خاوه‌نی پێكه‌نینێك بوو له‌نێو چاوانیدا، له‌و كاته‌وه‌ی كه‌ له‌ ته‌مه‌نی بیست‌و دوو ساڵیدا كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكێكی بڵاوكرده‌وه‌ یه‌كسه‌ر نووسه‌ر فیتز جیرالد خاوه‌نی(گاتسبی مه‌زن) له‌دایكبوونی نووسه‌رێكی مه‌زنی تێدا به‌دی كرد، هاوكات هه‌مه‌نگوای دوانزه‌ رۆمان ‌و به‌ سه‌ده‌ها كورته‌چیرۆك ‌و به‌ هه‌زاره‌ها وتار ‌و سی‌و پێنج هه‌زار نامه‌‌و به‌ سه‌ده‌ها چاوپێكه‌وتنی رۆژنامه‌وانی ‌و سیناریۆی فیلمی له‌ دوای خۆی به‌جێهێشت.

كۆمه‌ڵێك لاپه‌ڕه‌ی خراپ:
له‌ هاوینی ساڵی (1926)دا ته‌مه‌نی هه‌مه‌نگوای بوو به‌ (27) بیست ‌و حه‌وت ساڵ له‌ پشت مێزه‌كه‌یه‌وه‌ له‌ قاوه‌خانه‌یه‌ك داده‌نیشت كه‌ پڕ بوو له‌ میوانه‌كانی له‌ هه‌ردوو ره‌گه‌زی ژن‌و پیاو ‌و هه‌روه‌ها پێویست بوو له‌سه‌ری واز له‌و ژووره‌ بهێنێت كه‌ به‌ كرێ گرتبووی له‌ هوتێلێك ‌و پێویست بوو بگه‌ڕێت بۆ ژوورێكی هه‌رزانتر، ئه‌مڕۆ كه‌ش‌و هه‌وا زۆر خراپه‌ ‌و گۆڕانكاری له‌ ته‌نها رۆژێكدا روویدا ره‌شه‌بایه‌كی به‌هێز هه‌ڵیكرد كه‌ دره‌خته‌كانی له‌ گه‌ڵاكانی داده‌ماڵی، په‌نجه‌ره‌كانی چاخانه‌كه‌ به‌ ته‌مێكی زۆر داپۆشرا ده‌رئه‌نجامی پله‌كانی گه‌رما ‌و دووكه‌ڵی نێو ژووره‌وه‌ قاوه‌خانه‌كه‌ غه‌مگین ‌و به‌دناوبوو، ئه‌مه‌ وته‌كانی (بیكاسۆ) ‌و وێنه‌كێشی كورته‌بنه‌ی هاوڕێی هه‌مه‌نگوای بوو كه‌ هاوكات سه‌یری لاپه‌ڕه‌ بڵاوكراوه‌كانی سه‌رمێزه‌كه‌ی ده‌كرد ‌و به‌رده‌وام بوو له‌ ئاخاوتنی له‌گه‌ڵ هه‌مه‌نگوای ‌و پێی وت:
– چی وات لێ ده‌كات له‌ نێو سه‌رخۆش ‌و تاوانباره‌كاندا بنووسیت؟!
بیكاسۆ ئه‌مه‌ی وت ‌و زیاتر له‌ سه‌ری نه‌ڕۆیشت چونكه‌ زیاتر له‌ جارێك هه‌وڵیدا دوور بكه‌وێته‌وه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌م قاوه‌خانه‌یه‌دا دانیشێت، به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌ی هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌وێ دانیشتبوون به‌ ده‌ست خوویه‌كی خراپه‌وه‌ ده‌یناڵاند كه‌ ئه‌ویش مایه‌پووچبوون بوو، بۆیه‌ داوای له‌ ژنه‌كه‌ی خاوه‌ن قاوه‌خانه‌كه‌ ده‌كرد كه‌ ژنێكی زمان شیرین ‌و خۆش مه‌شره‌ب بوو كه‌ سه‌بری لێ بكات تاوه‌كو پاداشتی ئه‌و ریپۆرتاژه‌ رۆژنامه‌وانییه‌ وه‌ربگرێت كه‌ ناردووییه‌تی بۆ یه‌كێك له‌ رۆژنامه‌كان، هاوكات بیكاسۆ سه‌رنجی ئه‌و كتێبه‌ دانراوه‌ی دا كه‌ له‌ نزیك لاپه‌ڕه‌كانه‌وه‌ دانرا بوو ‌و له‌ هه‌مه‌نگوای پرسی:
له‌ ئێستادا چی ده‌خوێنیته‌وه‌؟
هه‌مه‌نگوای له‌ وه‌ڵامدا وتی:
-دی ئێچ لۆرانس.
بیكاسۆ، به‌رگه‌ی ناگرێت چونكه‌ وه‌كو پیاوێكی نه‌خۆش ده‌نووسێت. من حه‌زم له‌ رۆمانی وه‌چه‌كان ‌و دڵخوازه‌كانێتی.
هه‌مه‌نگوای وه‌ڵامی دایه‌وه‌:
نه‌متوانی ته‌واوی بكه‌م. چیرۆكێكی هه‌ڵبه‌ستراوه‌ بیكاسۆ وتی: ئه‌گه‌ر ناته‌وێت شتێكی خراپ بخوێنیته‌وه‌ پێویسته‌ له‌سه‌رت «فۆكنه‌ر» بخوێنیته‌وه‌.
هه‌مه‌نگوای دڵخۆشی خۆی به‌سه‌ركه‌وتنه‌كانی ده‌دایه‌وه‌ چونكه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ هاتبوونه‌ نێو ئه‌م شاره‌وه‌ كتێبه‌كانیان توانیبووی له‌ هه‌ژاری ‌و ئازار رزگاریان بكات، بۆیه‌ له‌ خۆی ده‌پرسی: ئایا ده‌ستبه‌رداری خه‌ونه‌كه‌ی ببێت یاخود وازی لێبهێنێت. ئایا زۆره‌ بۆ ئه‌و كه‌ كتێبه‌كانی له‌ پێشینه‌ی كتێبخانه‌كه‌یدا ببینێت ئه‌و زۆر دیقه‌تی ده‌دا، راسته‌ نووسین كارێكی گرانه‌ ‌و ئه‌مه‌ش رۆمانی سێهه‌مێتی دوای هه‌ریه‌ك له‌ رۆمانه‌كانی (خۆر دووباره‌ هه‌ڵدێته‌وه‌) ‌و (ماڵئاوا له‌ چه‌ك) كه‌ ئاماده‌كاری ئه‌ده‌بی رۆژنامه‌ی (واشنتۆن پۆست)ی ئه‌مریكی به‌وه‌ له‌سه‌ری نووسی كه‌ خراپترین رۆمانه‌ كه‌ به‌درێژایی ساڵانێكی درێژ خوێندوویه‌تییه‌وه‌ به‌ڵام (سكۆت فیتز جیراڵد)ی هاوڕێی پێی گوت: (بۆچوونی ره‌خنه‌گره‌كان زۆر به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرێت، دواتر رۆژێك له‌ رۆژان نامه‌یه‌كی كه‌ له‌شاری نیۆركه‌وه‌ پێده‌گات تێیدا خاوه‌نی ده‌زگای چاپ ‌و بڵاوكردنه‌وه‌كه‌ی كه‌ رۆمانی (ماڵئاوا له‌ چه‌ك)ی بۆ چاپ كرد پێی راده‌گه‌یه‌نێت كه‌ به‌ سه‌دان خوێنه‌ر داوای ئه‌و رۆمانه‌یان كردووه‌! هه‌ر له‌و ساته‌دا خاتوو جێرترۆد شتاین كه‌ قۆڵی كرد بوو به‌ قۆڵی بیكاسۆدا پێی گوت: (دڵخۆش مه‌به‌ به‌ سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ت پێویسته‌ له‌سه‌رت هه‌موو جارێك سه‌رله‌نوێ ده‌ست پێ بكه‌یته‌وه‌!
شایانی باسه‌ كه‌ رۆمانی یه‌كه‌می ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ زۆره‌ی به‌ده‌ستنه‌هێنا‌و ده‌بووایه‌ نرخی زه‌ره‌ره‌كه‌ی بدایه‌ته‌وه‌ به‌ وه‌شێنه‌ره‌كه‌، به‌ڵام پاش سه‌ركه‌وتنی رۆمانی(ماڵئاوا له‌ چه‌ك) ناوی له‌ نێو لیستی كتێبه‌ به‌نرخه‌كاندا تۆماركرا ‌و ئه‌وه‌ بوو له‌ ساڵی 1930 دا زیاتر له‌ (125) هه‌زار دانه‌ی لێ فرۆشرا‌و دوای ئه‌وه‌ باوه‌ڕی به‌وه‌ هێنا كه‌ سه‌ركه‌وتن بۆ ئه‌وه‌ بۆیه‌ به‌ (سكۆت فیتز جیرالد) ی هاوڕێی گوت:
(خۆزگه‌ ده‌متوانی هه‌موو مانگێك رۆمانێك بنووسم چونكه‌ چه‌ندین بیرۆكه‌ ‌و وێنه‌‌و چیرۆك له‌ نێو مێشكمدا دێت‌و ده‌چێت).
چه‌ند ساڵێكی دواتر ئه‌م جووڵه‌ هه‌رزه‌كارانه‌یه‌ی دێته‌وه‌ یاد‌و به‌ هۆچنه‌ر ده‌ڵێت: ((ئه‌و كاته‌ نه‌مده‌زانی رۆمانی چاك چۆن ده‌نووسرێت)) زۆر په‌له‌ی سه‌ركه‌وتنم بوو، بۆیه‌ تائێستاش پێم وایه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌تای ژیانمدا نووسیومه‌ بریتییه‌ له‌ تۆپه‌ڵێك لاپه‌ڕه‌ی خراپ، له‌و ساته‌دا هۆگری دۆستۆیڤسكی بوو ‌و به‌م شێوه‌یه‌ لێی دوا:
ئه‌و نموونه‌ی دروستكه‌ری كارامه‌یه‌، فێرمان ده‌كات چۆن بیر بكه‌ینه‌وه‌ ‌و چۆن به‌لێهاتوویی له‌سه‌ر مرۆڤایه‌تی بنووسین، دواتر گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ قاوه‌خانه‌ پڕ له‌ قاقای سه‌رخۆشه‌كان ‌و به‌كارمه‌نده‌كه‌ی گوت: سه‌رده‌می بێلانه‌یی به‌سه‌رچوو و تێپه‌ڕی.

سه‌رچاوه‌»رۆژنامه‌ی المدی‌
ژماره‌: 3687

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

وڵاتی شه‌یدایی

مارف عومه‌ر گوڵ ناحه‌وێته‌وه‌، دڵ دێوانه‌یه‌ له‌ دووریت، چرایه‌كی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌، ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort