سەرەکی » وتار » فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد‌ » گەڕانەوە بۆ ئەدەنە

گەڕانەوە بۆ ئەدەنە

تا ئێستا نەزانراوە هۆی وروژاندنی كتوپڕی ڕێكەوتننامەی ساڵی 1998ی ئەدەنەی نێوان توركیا و سوریا چییە. ئەم ڕێكەوتننامەیە لە سەردەمی خۆیدا سەركەوتنێكی گەورە بوو بۆ توركیا كە تێیدا سوریا بە سەركردایەتی ئەسەدی باوك هەموو مەرجەكانی توركیای لە كاتێكی پێوانەییدا جێبەجێ كرد و لە كۆتاییدا سەرەنجامی مەسەلەكە بە دەستگیركردنی سەرۆكی پەكەكە عەبدوڵڵا ئۆجەلان كۆتایی هات.
توركیا زۆر قازانجی لە ڕێككەوتننامەی ئەدەنە كرد. سوریای ناچاركرد واز لە داڵدەدانی پەكەكە بهێنێ، هەروەك ناچاری كرد پەكەكە وەك تیرۆریست بناسێنێ و هەموو بنكەكانی لە ناوچەی بیقاعی لوبنانیش هەڵوەشێنێتەوە. نزیكترین نموونە لە ڕێككەوتننامەی ئەدەنە، ڕێككەوتننامەی ساڵی 1975ی جەزائیر لە نێوان ئێران و عیراق كە تێیدا هەردوولا لەسەر پاكتاوكردنی شۆڕشی كورد ڕێككەوتن.
بەڵام پێنج تێبینی لەسەر ڕێككەوتننامەی ئەدەنە هەیە:
یەكەم: بە پێچەوانەی ڕێككەوتننامەی جەزائیرەوە كە لەسەر ئاستێكی بەرز واژۆ كراوە (لەلایەن ئێرانەوە شا و لە لایەن عیراقەوە سەدام حسێن)، ڕێككەوتننامەی ئەدەنە لەسەر ئاستی نزمتر لە وەزیر واژۆ كراوە تەنانەت هیچ ڕێوڕەسمیشی بۆ نەكراوە.
دووەم: ڕێككەوتننامەكە لە بەشێكی بڕگەكانی باس لە هاوكاریی نێوان هەردوولا بۆ بەگژداچونەوەی تیرۆر دەكات. لە ڕاستیدا ئەم بەشەی ڕێككەوتننامەكە لە ساڵی 2011 بەولاوە بە تەواوی پشتگوێ خراوە و لە هەلومەرجی ئێستادا تیرۆر تەنگی بە سوریا هەڵچنیوە نەك بە توركیا و لەبری هاوكاری لە نێوان هەردوولادا، ناتەبایی و ناكۆكی هەیە.
سێیەم: ڕێككەوتننامەی ئەدەنە بەهەمان شێوەی ڕێككەوتننامەی جەزائیر، دورنمایەكی سنووری هەیە و لە هەردووكیاندا هەوڵدراوە لەپاڵ چارەسەركردنی كێشە سیاسیەكان، كێشەكانی سنووریش چارەسەر بكرێن. پاشكۆی ژمارە 3ی ڕێككەوتننامەی ئەدەنە ناكۆكی سنووری نێوان هەردوولای كۆتایی پێ هێناوە و تێیدا هەردووكیان دانیان بەوەدا ناوە كە هیچ لایەكیان مافی لە خاكی ئەوی تر نیە. ئەمەش لە كاتێكدا كە بەم واتایە دێت كە سوریا دەستبەرداری تەواوی ویلایەتی ئەنتاكیا بووە كە لەمەوبەر بە ناوی لیوای ئەسكەندەرۆن ناسرابوو، بەم واتایەش دێ كە توركیا هیچ مافێكی لە باكوری سوریادا نیە و ئەوەی كە لە پەیمانی نیشتمانیدا چەسپێنراوە كە گوایە تەواوی ویلایەتی موسڵ و باكوری سوریا بە حەلەب و ئیدلبەوە بەشێكی نیشتمانی گەورەی تورك پێكدێنن، هیچ بنەمایەكی نەماوە.
چوارم: پاشكۆی ژمارە 4 ڕێ بە توركیا دەدات لە كاتی پێویستدا تا قوڵایی پێنچ كیلۆمەتر هێز بنێرێتە ناو خاكی سوریا. بەڵام ئەم خاڵە بە تەمومژی ماوەتەوە چونكە ناوەندە سیاسیەكانی توركیا دەڵێن ڕێككەوتننامەكە لە ساڵی 2010 پێداچونەوەی پێدا كراوە و ئەم بڕگەیەی لێ لابراوە. لەم ڕووەوە لێدوانێكی وەزیری دەرەوەی توركیا ئەحمەد داود ئۆغڵۆ هەیە كە ووتویەتی ((داڕشتنە تازەكە ڕێ بە توركیا نادا بچێتە ناو خاكی سوریا)) لە كاتێكدا ئەوەی كە ئێستا دەبینرێ پێچەوانەی دەقەكەیە، چونكە هێزەكانی توركیا بە كردەوە لەناو خاكی سوریا دان و پشتگیریی ئەو گروپانەش دەكەن كە حكومەتی سوریا بە تیرۆریستیان دادەنێ، لەوانە بەرەی نوسرە كە ناوی خۆی گۆڕیوە بە دەستەی ڕزگاركردنی شام.
پێنجەم: جێبەجێكردنی ڕێككەوتننامەی ئەدەنە پێویستی بە هاوكاریی هەردوو حكومەتی سوریا و توركیا هەیە. تا پەیوەندیی نێوانیان گرژ و ئاڵۆز بێت، بە دڵنیاییەوە هیچ دەرفەتێك بۆ هاوكاری لە هیچ بوارێكدا نایەتە دی. لە لایەك دیمەشق سوپای توركیا بە داگیركەر دادەنێ و لە لایەكی ترەوە ئەنكەرە دان بە بەشار ئەسەد و ڕژێمەكەیدا نانێ و لە ساڵی 2011وە لە هەوڵی ڕووخاندنیدایە . ئەویش نیشانی دەدا كە لە دۆخێكی وادا هیچ ئومێدێك لەسەر چاكبوونەوەی پەیوەندییەكانی هەردوولا هەڵناچنرێ.
ئەمە دەمانباتەوە سەر بابەتە سەرەكیەكە، ئەویش ئەوەیە چی وای لە توركیا كردووە لاپەڕە كۆنەكان هەڵبداتەوە و باسی ڕێككەوتنێكی 21 ساڵ لەمەوبەر بكاتەوە؟ هەرچەند مەرج نیە هەموو سیاسەتەكانی دەوڵەتان بەپێی پێوانەكانی لۆجیك بەڕێوە بچن، بەڵام ئەگەر هەوڵی دۆزینەوەی هۆیەك بۆ وروژاندنی ڕێككەوتننامەیەكی خەوتوو لە ساڵی 1998ەوە بدەین، هەر ئەوەمان بۆ دەمێنێتەوە كە پرسەكە بە هەوڵەكانی دروستكردنی ناوچە ئارامەكەی باكوری سوریاوە ببەستینەوە. پاش بڕیارە كتوپڕەكەی ئەمریكا سەبارەت بە كشانەوەی هێزەكانی لە باكوری سوریا، پڕۆژەی ناوچەی ئارام سەری دەرهێنا. بەڵام پاش ئەوەی ئەمریكا پێداچونەوەی بە بڕیارەكەدا كرد، پڕۆژەكە توشی چەقبەستن بوو.
لە لایەكی ترەوە روسەكان وای نابینن كە پرۆژەی ناوچەی ئارام لەبەرژەوەندییاندایە و بە دڵنیاییەوە ڕێگا بە توركیا نادەن كار بۆ دروستكردنی ئەو ناوچەیە بكا. بۆیە، لە هەلومەرجێكی وادا، دەشێ هێنانە ئارای ڕێككەوتننامەی ئەدەنە هەوڵێكی ئەنكەرە بێ بۆ قەرەبووكردنەوەی شكستی لە پێكهێنانی ناوچە خوازراوەكە.
بڵام ئەستەمە توركیا بەپشت بەستن بە ڕێككەوتننامەی ئەدەنە دەرفەتێكی گونجاو بۆ پێكهێنانی ناوچەی ئارام بڕەخسێنێ، لانی كەم لەو ڕوانگەیەوە كە ڕێككەوتننامەی ئەدەنە بەهیچ شێوەیەك نەچۆتە سەر باسكردنی ناوچەی ئارام لە باكوری سوریا و تەنانەت لە دەقە واژۆكراوەكانیش بوارێكی وایان تێدا نادۆزرێتەوە كە بتوانرێ لە شرۆڤەكاندا جێیەك بۆ ناوچەی ئارام بكرێتەوە.
ئەم بابەتە لە ناوخۆی توركیا مشتومڕێكی زۆری ناوەتەوە و پێناچێ ئەو مشتومڕە بە سەرەنجامێكی دیاریكراو بگات.بەڵام لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی،مەسەلەکە مشتومڕێکی ئەوتۆی نەناوەتەوە،چونکە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بە بایەخێكی زۆرەوە ناڕوانێتە ڕێككەوتننامەی ئەدەنە و لەو بڕوایەشدا نیە كە ئەم ڕێككەوتننامەیە یارمەتیدەر بێ بۆ هێوركردنەوەی گرژییەكان.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

لێكەوتەكانی بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا

كتوپڕ‌و بەشێوەیەكی ناچاوەڕوانكراو سەرۆكی ئەمریكا ترەمپ ئارەزوی كشانەوەی هێزەكانی لە ...

freier porno porno gratis
doğubayazıt escort afşin escort afyon escort afyon escort alanya masaj salonu afyon masaj salonu efeler masaj salonu polatlı masaj salonu merzifon masaj salonu afyon masaj salonu akhisar masaj salonu akçakale escort