سەرەکی » مانشێت » دەربارەی فیدرالیەت‌و كەركوك‌و پاشەرۆژی عێراق

ئەدەبیاتی مام

دەربارەی فیدرالیەت‌و كەركوك‌و پاشەرۆژی عێراق

ئێمە كوردی عێراقین، عێراقێكی دیموكراتی پەرلەمانی فیدرالیمان دەوێ‌ و كەڵكەكانی فیدرالیەت شەرح دەكەین‌و نیشانی دەدەین كە فیدرالیەت دژی یەكێتیی عێراق نی یە، بەڵكو یەكێتی عێراق بەقوەت دەكا، گوتوومانە ئەم فیدرالیەتە پێویستە لە پەرلەمانی بەئازاد هەڵبژێردراوی عێراق دا بڕیاری لێ بدرێ.
ئێمە رامان وایە كە توركمان هاووڵاتین‌و دەبێ مافی هاوڵاتی یان هەبێ. ئازادی‌و سەربەستی خۆیان هەبێت، ئێمە وەكو ی.ن.ك هەمیشە گوتومانە ئێمە زیاترمان داوە بە برا توركمانەكان، لەكاتێكدا لە ناوزەنگ بووین بەشێكی رادیۆمان بۆ تەرخان كردبوون كە بە زمانی توركمانی بۆخۆیان قسە بكەن. ئێمە هەمیشە لەسەردەمی حكومەتی خۆمان(حكومەتی هەرێمی كوردستان) داخوازییەكانی ئەوانمان هێنایەدی لە مەسەلەی رۆشنبیری‌و مەكتەب‌و خوێندن‌و مافەكانی تریان. ئێمە لەرووی مەبدەئی خۆمانەوە ئەو كارەمان كردووە، پێویستمان بەوە نەبووە بۆ كەس ئەم كارە بكەین. مەسەلەی توركمان ئەوە نییە هەندێ لە برادەران موزایەدەی پێوە دەكەن، ئێمە سیاسەتێكی مەبدەئیمان هەیە لەسەر توركمان‌و ئێمە دەڵێین توركمانەكان وەكو هاووڵاتی پێویستە مافی خۆیان هەبێ. لێرەدا دوو مەسەلە پەیوەست بە توركمان دێتە پێشەوە یەكەمینیان مەسەلەی كەركوكە. ئێمە لەسەر مەسەلەی كەركوك رەئیمان ئاشكرایە. ئێمە چەندین بەڵگەمان هێناوەتەوە. بەڵگەی هەتا توركیمان هێناوەتەوە كە كەركوك شارێكە دەكەوێتە كوردستانەوە.
قامووسی ئەعلام كە وەكو ئەنسكلۆپیدیای تورك بووە، بە توركی بڵاوتان كردەوە، بەعەرەبی‌و بەكوردی تەرجومەكەمان بڵاو كردەوە كە دەڵێیت: كەركوك شارێكە دەكەوێتە كوردستان. ویلایەتی موسڵی كوردستان‌و دەڵێ شارەكە سی هەزار نفوسە. سێ تەقسیم چواری كوردە، باقیەكەی تورك‌و عەرەب‌و جوولەكە‌و مەسیحییە. ئەوەمان بڵاو كردەوە، ئێمە دژی سێ شیعاری شۆڤێنین كە لەسەر كەركوك هەیە. هەرسێكیشی، ئێمە بە شیعاری غەڵەتی دەزانین‌و دژیان دەبین شیعارێكیان عەرەبییە كە دەڵێ كەركوك شارێكی عەرەبی‌و دەیكاتە تەعریب‌و ئێستا (تەهجیری عیراقی) بەردەوامە، شیعارێكیان شیعاری كوردییە كەركوك شاری كوردانە با لێی دەرچێ بێگانە، ئەوە شیعارێكی شۆڤێنییە لەگەڵ مەبدەئ و سەرەتاكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دا رێكناكەوێ. شیعارێكیشیان شیعاری شۆڤێنی توركمانییە كە دەڵێ شارێكی توركمانە. ئێمە پێمان وایە كەركوك شارێكە لە كوردستان دا، بەڵام شاری كورد‌و توركمان‌و عەرەب‌و گاور‌و هەموو ئەو هاووڵاتیانەیە كە تێیدا دەژین. ئێمە باوەڕمان بە پاكسازی‌و نەتەوەیی نی یە كە تەنیا هەمووی بەهی خۆی دەزانێ. خەڵك هەیە لە كوردستان دەژین، سەدان ساڵە توركمان لە كوردستان دەچین، سەدان ساڵە گاور‌و ئاشووری لەكوردستان دەژین، ناتوانین خەتێكیان بەسەردا پێدا بهێنین‌و بەخۆشمان بڵێین دیموكرات‌و سۆسیالیست‌و پێشكەوتنخواز. ئەوە كاری ئێمە نی یە‌و ئێمە دژی ئەوەین، نایشارینەوە، هەندێ كەس ئەوە بەهین هەڵدەگرن، چی دەڵێن بیڵێن، ئێمە لە گوتنی راستی ناترسین‌و پێمان وایە هەر ئەو سیاسەتە سەردەكەوێت كە لەسەر سەرەتای راستی دانرابێت هەر وەكو سەریش كەوت هەتا ئیمڕۆ هەموو بەڵگەكانی مێژوویی‌و جوغرافی شایەدی ئەوە دەدەن كە كەركوك شارێكە لە كوردستاندایە، شارێكی كوردستانییە، بەڵام توركمانیشی تێدایە‌و لە زۆر شاری تریش هەن. كوردستان نەتەوەی جیاجیای تێدایە، ئێمە لەو ماوەیەدا بەهۆی ئیسلامۆ بەهۆی تێكەڵاوبوون زۆر تێكەڵاوبووینە، لە هەولێر توركمان هەیە، لە كفری هەیە، لە توزخورماتوو هەیە، لە خانەقینیش هەیە، ئێمە ناتوانین ببینە لۆپێن یاخود ببینە هایدەرەكەی نەمسا. بڵێین وەڵڵا تەنیا رەگەزی كوردی هەیە‌و ئەوی تر بخەینە لاوە، ئێمە حزبێكی دیموكراتی پێشكەوتنخوازین، باوەڕمان بەوەیە خەڵك دەتوانێ بێتە كوردستان. لەخاكی كوردستان‌و لە بەكوردستانی بوونی كوردستان بژیێ‌و پلە‌وپایەی گەورەش وەرگرێ. سەردەم سەردەمی هاوكاریی‌و تەبایی گەلانە، سەردەمی ئەوە نییە بڵێن هەرچی كورد نییە یان توركمان نییە یان عەرەب نییە دەبێ فت بكرێ. ئەوە لەلای ئێمە، لە بیروباوەڕی ئێمەدا نییە‌و ئێمە ناترسین بیروباوەڕی خۆمان بڵێین. ئێمە گەرەكمانە‌و، دەمانەوێ گۆڕانی بنەڕەتی دیموكراتی لە عێراق دا بگرێ‌و عێراقێكی دیموكراتی پەرلەمانی فیدرالی بێتە كایەوە، بەڵام هەندێك برادەرانمان تێی ناگەن یان ناحەزانمان دەیانەوێ سەریان لێ بشێوێنن. بۆنموونە دەڵێین ئێمە لەگەڵ هەموو (اسقاط) ێك نین. لەگەڵ شیعاری(اسقاط) نین، بۆ لەگەڵی دانین؟ ئایا پەشمان بووینەتەوە لە گۆڕاندنی دیموكراتی بنەڕەتی لە عێراق كە دەكاتە راماڵینی دیكتاتۆریەت؟ نا، وا نی یە لەبەر ئەو شتەی خوارەوە لەگەڵی نین ئەگەر (اسقاط) بە تەنێ بێ، باشە ئەم حكومەتە رۆیشت‌و حكومەتێكی تر هات. ئەم دیكتاتۆریە رۆیشت‌و دیكتاتۆریەتێكی تر هات، دیكتاتۆریەتێك هات، پشتیوانی عەرەب‌و غەرەبی هەبوو، كامەی بۆ ئێمە باشترە، ئەو دیكتاتۆریەتە لاوازە یان دیكتاتۆریەتێكی نوێی تازە كە پشتیوانی لێ دەكرێ. دیارە ئەوەی ئێستامان باشترە. ئەم حاڵەتەمان باشترە، یان حكومەتێك بێت‌و پشتیوانی دنیای لەگەڵ بێت‌و ئەمریكا‌و توركیا‌و فڵانیشی لەگەڵدا بێت‌و ئێمەش ناچار كەن‌و بڵێن دەبێ ملی بۆ شۆڕ كەینەوە. ئێمە ئەگەر بەدبەختی ئەو دابەش بوونۆ ئەو هەلانە نەبا كە كران ئێستا وڵاتێكی سەربەخۆیین، كەبەداخەوە ئەو ناكۆكی یەی ناوخۆمان نەیهشتووە كەڵكی پێویستی لێ وەربگرین. لەبەرئەوە دەبێ بزانین ئێمە بۆ لەگەڵ هەموو (اسقاط) ێك نین، ئێمە لەگەڵ گۆڕانی بنەڕەتین. رەنگە لێمان بپرسن بڵێن باشە زۆرجار مەسەلەكان دەكەنە شەخس، راست نییە مەسەلەكە حەسر كەین لە سەر شەخس. سەردەمێك پلانێك هەبوو كە ئێمە دژی بووین، پلانێك هەبوو كە سەرەوە بگۆڕێ‌و دارودەستەكە بمێنێتەوە، واتە دارودەستەی سەركوتكەر، بۆدیەكە بمێنێتەوە. ئەوە خراپە ئێمە لایەنگری گۆڕاندنی بنەڕەتی دیموكراتین، ئەوە هۆیەك، هۆیەكی تر هەیە، ئێمە لە قۆناغێكداین، هەم بۆ راگرتنی بارودۆخ‌و هەم بەرژەوەندی خۆشمان ئەوەمان بەسەردا دەسەپێنێ كە شتی ئیستفزازی نەكەین.
دەمانەوێ ئەو عێراقە عێراقێكی دیموكرات‌و فیدراڵ بێت، دەمانەوێ خۆشمان تێیدا بەشداربین، دەمانەوێ لە حوكمی بەغدا بەشدار بین، ئێمە شتێكی تازەمان هەیە، ئێمە قسەیەكمان كردووە لە گۆنگرێس ئێستا خوردی دەكەینەوە، ئێمە گوتومانە ئەگەر بگەڕێنەوە بۆ راپۆرتی كۆنگرەی دووەم، گوتوومانە ئێمە عێراقین، بەڵێ ئێمە عێراقین، فەرمانڕەوای سلێمانین، ئێمە تەنیا چاومان لە حوكمی هەولێر‌و سلێمانی‌و بادینان نییە، چاومان لەحوكمی بەغدایە. بەغدا پایتەختی خۆمانە، ئێمە عێراقین بۆچی هەقمان نەبێ ئێمە لەبەغدا بەدەوری خۆمان، بەبایەخی خۆمان، بەژمارەی خۆمان حوكمڕانی بكەین لەوێش. لەبەر ئەوە دەبێ ئەوە تێ بگەین، كە قسە دەكەین بۆنموونە ئێستا گوتمان ئێمە كوردی عێراقین، رەنگە هەندێ كەس بڵێن یەكێتی پەشمان بوونەتەوە‌و، بوون بە كۆمسۆپۆلەتی، یەكێتی وازیان هێناوە، كاكە وازمان نەهێناوە، زیادمان كردووە، لە حوكمی سلێمانی یەوە رۆیشتووین بۆ حوكمی بەغدا.
*ئه‌مه‌ی سه‌ره‌وه‌ گوڵبژێرێكه‌ له‌ وتاری ره‌وانشاد هەڤاڵ مام جەلال لە كۆنفرانسی مەكتەبی پەیوەندییەكانی دەرەوەی یه‌كێتی نیشتمانیی كوردستان. كه‌ له‌ گۆڤاری رێبازی نوێ ژماره‌ (32) ساڵی (2004)دا بڵاو كراوه‌ته‌وه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*