سەرەکی » راپۆرت » ئامادەكردنی: دیاری سابیر » سه‌رۆك كۆمار: ماده‌ی 140 ئیستحقاقێكی ده‌ستوورییه‌ ‌و پێویسته‌ جێبه‌جێ بكرێت

سه‌رۆك كۆمار: ماده‌ی 140 ئیستحقاقێكی ده‌ستوورییه‌ ‌و پێویسته‌ جێبه‌جێ بكرێت

ئامادەکردنەوەی: دیاری سابیر

جگه‌ له‌ دیالۆگ هیچ بژارده‌یه‌كمان نییه‌

سه‌ره‌تا سه‌رۆك كۆمار ده‌رباره‌ی چاكسازیی له ‌پڕۆسه‌ی سیاسی عیراقدا، روونیكرده‌وه‌: له‌ ساڵی 2003 وه‌ تا ئه‌مڕۆ ئێمه‌ له‌ پڕۆسه‌ی سیاسیدا هاوبه‌شین، ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ش له‌ هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ی گرنگدا سه‌ركه‌وتوو بووه‌. له‌وانه‌، نووسینه‌وه‌ی ده‌ستوور، هه‌ڵبژاردن‌و ده‌ستاوده‌ستكردنی ئاشتییانه‌ی ده‌سه‌ڵات. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا شكستی مه‌ترسیدار هه‌یه‌، ئه‌وه‌ی له‌ به‌سڕه‌ روو ده‌دات له‌ كه‌میی خزمه‌تگوزاریی، نه‌بوونی پارێزگاریی یاسایی له‌ زۆر مه‌سه‌له‌دا له‌ ناوچه‌كان، نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌كان، دووباره‌بوونه‌وه‌ی گێژاوی توندوتیژی‌و هه‌بوونی تیرۆر، ئه‌مانه‌ هه‌موویان شكستن‌و یاوه‌ری پڕۆسه‌ی سیاسین، وتیشی: جگه‌ له‌ دیالۆگ هیچ بژارده‌یه‌كمان نییه‌. توێژێكی سیاسی هه‌یه‌ كه‌ گرنگ‌و كاریگه‌رن بۆ دۆخه‌كه‌، به‌ڵام هه‌ڵوێستی كۆمه‌ڵگه‌ش گرنگه‌‌و ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ بزاوتێكی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی گرنگ هه‌یه‌ له‌ ئاسته‌ جیاوازه‌كاندا‌و وه‌كو كۆڵه‌كه‌یه‌كی گرنگ ده‌یبینم له ‌پڕۆسه‌ی چاكسازیدا. ده‌كرێت لێكتێگه‌یشتنی نێوان توێژی سیاسی‌و بزاوتی‌ كۆمه‌ڵگه‌یی ببێته‌ هۆی كۆمه‌ڵێك چاكسازیی پێویست بۆ ئاراسته‌كردنی ره‌وتی سیاسی.
راشیگه‌یاند: پێش ماوەیەک میوانداریی كۆبوونه‌وه‌یه‌كمان بۆ دیالۆگی نیشتمانی‌ کردو له‌ راستیدا گرنگ بوو، چونكه‌ ماوه‌یه‌كی زۆره‌ ئه‌و جۆره‌ كۆبوونه‌وانمان نه‌كردووه‌‌و چه‌ند لایه‌نێك به‌شدارییان تێدا كرد كه‌ بایكۆتی زۆر مه‌سه‌له‌یان كردووه‌، به‌ڵام هه‌مووان ده‌ڵێن با باسی مه‌سه‌له‌ بنچینه‌ییه‌كه‌ بكه‌ین، ئه‌ویش ئاراسته‌كردنی پڕۆسه‌ی سیاسی‌و به‌دیهێنانی چاكسازییه‌ ویستراوه‌كانه‌. وتیشی: ئێمه‌ خاوه‌نی ده‌ستوورین كه‌ له‌ رێی راپرسییه‌كی جه‌ماوه‌رییه‌وه‌ پێی رازیی بووین، به‌ڵام هه‌ندێك له‌ بڕگه‌كانی ئه‌م ده‌ستووره‌ كه‌موكورتییان تێدایه‌، ره‌نگه‌ گۆڕینی ده‌ستوور هەروا ئاسان نه‌بێ، به‌ڵام لانیكه‌م با كۆكبین له‌سه‌ر راڤه‌یه‌كی نیشتمانیی بۆ هه‌ندێك له‌و بڕگانه‌ی ته‌م‌و مژاوین.

هه‌ر كارێكی پێچه‌وانه‌، قبوڵكراو نییه‌
سه‌رۆك كۆمار سه‌باره‌ت به‌بوونی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ عیراق، وتی: لێگه‌ڕێن با تیشك بخه‌ینه‌ سه‌ر خاڵه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی عیراق له‌ سه‌روویانه‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر‌، چونکە عیراقییه‌كان له‌م رووه‌وه‌ باجی زۆریان داوه‌ له‌ پێناوی كۆتاییهێنان به‌ داعش له‌ رووی سه‌ربازییه‌وه‌‌. راسته‌ داعش له‌ رووی سه‌ربازی‌و مه‌یدانییه‌وه‌ كۆتاییهاتووه‌، به‌ڵام ئه‌ندامی زۆریان ماوه‌ له‌سه‌ر سنووره‌كانی نێوان عیراق‌و سوریا ته‌راتێن ده‌كه‌ن‌و پێویسته‌ هه‌میشه‌ له‌ رووی ئه‌منییه‌وه‌ ئاماده‌بین بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و بابه‌ته‌دا. وتیشی: سه‌ربازانی ئه‌مریكا یان هاوپه‌یمانیی نێوده‌وڵه‌تیی له‌سه‌ر داوای عیراق وه‌كو راوێژكار‌و مه‌شقپێكه‌ری هێزه‌ ئه‌منییه‌كان هاتوون، بۆ ئه‌وه‌ی هێزه‌ عیراقییه‌كان بتوانن به‌ره‌نگاری تیرۆر ببنه‌وه‌، ئه‌وه‌ش ئه‌و ئامانجه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌ری رێكه‌وتوون، هه‌ر كارێكی پێچه‌وانه‌ی ئه‌و ئامانجه‌ له‌لایه‌ن عیراق‌و سه‌ركرده‌ سیاسییه‌كانییه‌وه‌ قبوڵكراو نییه‌. خاڵێگی گرنگی دیكه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ به‌رده‌وام دۆخی ئه‌منیی هه‌ڵده‌سه‌نگێنین‌و هیچ داواكارییه‌ك نه‌ له‌لایه‌ن عیراقه‌وه‌ نه‌ له‌لایه‌ن ئه‌مریكا‌و هێزه‌كانی هاوپه‌یمانیی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ نییه‌ بۆ دامه‌زراندنی بنكه‌ی سه‌ربازی له‌ عیراق، یان دۆزینه‌وه‌ی هێزی پیاده‌ی شه‌ڕكه‌ر، ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ڕه‌تی شه‌ڕی دژی داعشدا هێزی له‌و جۆره‌ نه‌بووه‌، به‌ڵكو هێزی مه‌شقپێكه‌ربوون.

دۆخی کەرکوک
سه‌رۆك كۆمار ده‌رباره‌ی دۆخی كه‌ركوك ئاماژه‌ی به‌وه‌كرد: كه‌ركوك بابه‌تێكی زۆر هه‌ستیاره‌‌و پێویستی به‌ چاره‌سه‌رێكی ریشه‌یی‌و خێرا هه‌یه‌، ناكرێت ئه‌و دۆخه‌ به‌رده‌وام بێ، گۆڕانكاریی زۆر هه‌یه‌‌و نامانه‌وێت دۆخی كه‌ركوك‌و ناوچه‌ كێشه‌ له‌ سه‌ره‌كان وێران بكات، ماده‌ی 140 ئیستحقاقێكی ده‌ستوورییه‌‌و پێویسته‌ جێبه‌جێ بكرێت، ئه‌وه‌ش پێویستی به‌ رێوشوێنی یاسایی‌و ئیداریی هه‌یه‌‌و ده‌بێ له‌سه‌ری رێكبكه‌وین. كه‌ركوك شارێكه‌ پێكهاته‌ی كورد‌و توركمان‌و عه‌ره‌ب‌و مه‌سیحی‌و پێكهاته‌ی دیكه‌ی تێدایه‌، ده‌بێت بڕوامان به‌ پێویستیی رێزگرتن له‌ بۆچوونی خه‌ڵكی كه‌ركوك هه‌بێ. وتیشی: ده‌بێت له‌ناو كه‌ركوكدا بگه‌ینه‌ چاره‌سه‌رێك كه‌ پێكهاته‌كانی كورد‌و عه‌ره‌ب‌و توركمان رازی بكات، له‌گه‌ڵ رێزم بۆ پێكهاته‌كانی دیكه‌ی شاره‌كه‌، چاره‌سه‌رێك له‌سه‌ر بنه‌مای لێكتێگه‌یشتن ده‌رباره‌ی ئیداره‌دانی كه‌ركوك له‌سه‌ر سیستمی ئه‌منی. هه‌روه‌ها دۆسێیه‌كی دیكه‌ی گرنگ كه‌ پشتگوێ خرابوو، ئه‌ویش دۆسێی وه‌به‌رهێنان‌و ئابوورییه‌، ئه‌و شاره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌. ده‌چم بۆ كه‌ركوك وه‌كو ئه‌وه‌ی شارەکه‌ نه‌وتی تێدا نه‌بێت، نه‌وت له‌و شاره‌دا ته‌نها دوكه‌ڵه‌ بۆ خه‌ڵكه‌كه‌ی، هه‌موو گۆرانی به‌باڵای كه‌ركوكدا ده‌ڵێن‌و هه‌مووان كه‌ركوكیان ده‌وێت. پێموایه‌ خه‌ڵكی ره‌سه‌نی كه‌ركوك ماندوو بوون‌و بێزاربوون له‌ موزایه‌ده‌كردن به‌ناویانه‌وه‌، له‌سه‌ر بنه‌مای رێزگرتن چاره‌سه‌رێكیان ده‌وێ بۆ شاره‌كه‌‌و ناوچه‌كه‌یان. ئه‌وه‌ش هه‌ماهه‌نگیی نێوان به‌غداو هه‌رێمی كوردستانی پێویسته‌‌و ئه‌گه‌ر چاره‌سه‌ری ئه‌و بابه‌ته‌ كرا‌و ئه‌و گرێیه‌ تێپه‌ڕێنرا، به‌بۆچوونی من لێكه‌وته‌ نیشتمانییه‌كانی له‌سه‌ر هه‌موو دۆخی عیراق زۆر گه‌وره‌ ده‌بێ.
سه‌رۆك كۆمار سه‌باره‌ت به‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان له‌ كه‌ركوك، روونیكرده‌وه‌: ئه‌وه‌ ئیستحقاقێكی ده‌ستووری‌و یاسایی خه‌ڵكی كه‌ركوكه‌‌و ناكرێت له‌ مافی ده‌نگدان بێبه‌ش بكرێن، ده‌ڵێم چاره‌سه‌رێكی كه‌ركوكییانه‌ بۆ رازیكردنی پێكهاته‌كانی كه‌ركوك، چونكه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ ده‌رده‌سه‌ری كه‌ركوكییه‌كان به‌رده‌وام ده‌بێت‌و وه‌كو گرێیه‌كیش له‌ نێوان به‌غداو هه‌رێمی كوردستاندا ده‌مێنێته‌وه‌.

هه‌مان وتار ‌و هه‌مان لۆژیكه‌
سه‌رۆك كۆمار سه‌باره‌ت به‌ په‌یوه‌ندییه‌ ئیقلیمییه‌كان، ئاشكرایكرد: عیراق له‌سه‌ریه‌تی رۆڵ له‌ پێكه‌وه‌ گرێدانی ناوچه‌كه‌ ببینێت، ئێمه‌ نامانه‌وێت ببین به‌ به‌شێك له‌ سیاسه‌تی جه‌مسه‌ره‌كان، ده‌مانه‌وێت دووربین له‌ ململانێكان كه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا هه‌ن. ده‌مانه‌وێت عیراقییه‌كان دڵنیابن له‌وه‌ی كه‌ وتارمان له‌ كه‌نداو، تاران، سعودیه‌، میسر، فه‌ره‌نسا، ئیتالیا‌و ئه‌مریكا، هه‌مان وتار‌و هه‌مان لۆژیكه‌. وتیشی: ده‌مانه‌وێت عیراق ببێته‌ گۆڕه‌پانی یه‌كانگیریی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی نێوان وڵاتان‌و گه‌لانی ئه‌م ناوچه‌یه‌، سیستمێكی ئیقلیمی نوێمان ده‌وێت كه‌ عیراق میحوه‌ره‌كه‌ی بێت له‌سه‌ر بنه‌مای خوڵقاندنی پردی ئابووری له‌ نێوان گه‌لانی ناوچه‌كه‌دا.

ره‌وشی هه‌رێم كاریگه‌ریی له‌سه‌ر عیراقیش ده‌بێ
سه‌رۆك كۆمار سه‌باره‌ت به‌ دۆخی هه‌رێمی كوردستان، روونیكرده‌وه‌: دۆخی هه‌رێم جیاواز نییه‌ له‌ دۆخی وڵات‌و دۆخی گه‌لی‌ كوردیش جیاواز نییه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌كانی‌ تر. ره‌وتی سیاسی هه‌یه‌ كه‌ ركابه‌ری‌و ململانێ ده‌كه‌ن، سازان هه‌یه‌ له‌ نێوان هه‌ردوو حزبی سه‌ره‌كیی (یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان‌ و پارتی دیموكراتی كوردستان).

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

تۆ بڵێی‌ عیراق له‌ تونێله‌ ره‌شه‌كه‌ رزگاری‌ بێت؟

د. جه‌واد به‌شاره‌ دوای‌ ئه‌و هه‌موو نوشوست‌و تێكشكان‌و نسكۆیه‌ی‌ تووشی‌ ...