سەرەکی » دۆسێ » جەزائیر لە نێوان بۆتەفلیقە و بایكۆتی هەڵبژاردندا

كەوتۆتە بەردەم دوو ڕەوتی جیاوازەوە

جەزائیر لە نێوان بۆتەفلیقە و بایكۆتی هەڵبژاردندا

لەگەڵ ئەوەی عەبدولعەزیز بۆتەفلیقە سەرۆكی ئێستای جەزائیر، پێشتر سیڤی خۆی بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی پێشكەش كرد كە وابڕیاربوو لە مانگی نیسانی داهاتوودا سازبكرێت، هەندێك لە هێزە سیاسییەكا داوای بایكۆتی هەڵبژاردنیان كردبوو لە وڵاتەكەدا، بەمشێوەیە جەزائیرییەكان دەكەونە بەردەم دوو ڕەوتی جیاواز كە یەكێكیان داوای بایكۆت دەكات وەك ناڕەزایی بەرانبەر بە خۆكاندیدكردنەوەی بۆتەفلیقە بۆ ماوەی پێنجەمی سەرۆكایەتی، و ئەوی تر پشتیوانی لێدەكات، ئەمەش بەر لەوەی ئەنجامدانی پرۆسەكە لەلایەن سەرۆكایەتی جەزائیرەوە، دوابخرێت.

ئەو حزبانەی داوای بایكۆتی هەڵبژاردن دەكەن
یاسین عیسوان، ئەندامی پەرلەمانی جەزائیر لە حزبی گردبوونەوە لەپێناو رۆشنبیری و دیموكراتی ئۆپۆزسیۆن، دەڵێت»حزبەكەی خۆكاندیدكردنی بۆتەفلیقە بۆ ماوەی پێنجەمی سەرۆكایەتی ڕەتدەكاتەوە»، هەڵبژاردنەكەش بە گاڵتەجاڕی ناودەبات.
حزبی گردبوونەوە لەپێناو ڕۆشنبیری و دیموكراتی، خاوەنی نۆ كورسی پەرلەمانی جەزائیرە لە كۆی 462 كورسی، و لە هەڵبژاردنی ساڵی 2014شدا بە هەمان شێوە داوای بایكۆتی كردبوو.
حزبەكە لە بەیاننامەیەكدا كە لە دوای خۆكاندیدكردنی بۆتەفلیقە بڵاویكردەوە، ڕایگەیاندبوو»خۆكاندیدكردنی بۆتەفلیقە نایاساییە و تاوانە دەرهەق بە دەستوری جەزائیری، پێشێلكارییەكی ڕوون هەیە بۆ ڕێوشوێنە ڕەسمییەكان كە ئەنجومەنی دەستوری وەك مەرج دایناوە».
گردبوونەوەكە، داوای لە هەموو هێز و حزبە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكان كردبوو»چارەسەرێك بدۆزنەوە كە جێگەی ڕەزامەندی گەلی جەزائیر بێت».
حزبەكە، خۆپیشاندانەكانی ئێستای وڵاتەكەی وەها وەسفكردبوو كە «دیاردەیەكە تەنیا لە سەدەیەكدا یەك جار لە ژیانی گەلاندا ڕوودەدات، بۆیە پێویستە هەموان بەشداریی تێدا بكەن و سەردەمێكی نوێ‌ بنوسنەوە».
بە هەمان شێوە «بەرەی هێزە سۆسیالیستەكان» كە دێرینترین حزبەكانی ئۆپۆزسیۆنە لە جەزائیر داوای «بایكۆتی پراكتیكی چڕ و ئاشتیانەی كردبوو بۆ هەڵبژاردنەكان، بەهۆی فەراهەم نەبوونی مەرجەكانی هەڵبژاردن، و نەبوونی ئازادی و نەبوونی بێ‌ خەوشی و بەرچاوڕوونی».
بەرەكە ڕایگەیاندبوو»هیچ كاندیدێك پێشكەش ناكات، چونكە بەشداریی هیچ لە بەرەنجامی هەڵبژاردنەكان ناگۆڕێت، جگە لە ڕەخساندنی ڕوكارێكی دیموكراتی بۆ دەنگدانێك كە پێشتر یەكلاكراوەتەوە لە بەرژەوەندی كاندیدی دەسەڵات»، ئەمەش وەك ئاماژەكردنێك بە سەرۆك بۆتەفلیقە.
حزبی كرێكاران كە لەلایەن لویزە حەنونەوە سەرۆكایەتی دەكرێت، پێشتر بایكۆتی حزبەكەی بۆ هەڵبژاردن ڕاگەیاندبوو، لە بەیاننامەیەكیشدا دەڵێت»دەستدرێژیكردنە سەر ئازادییە دیموكراتی و دەستورییەكان، لەپێش هەمووشیانەوە مافی خۆپیشاندانی ئاشتیانە كە لەم قۆناغەدا تەنگژەكان یەكلادەكاتەوە و بەشێوەیەكی مەترسیداریش ئەو كەلێنەی لەنێوان زۆرینەی گەل و دەوڵەتدا هەیە، زیاتر دەكات».
هەر لە بەیانامەكەی حزبی كرێكاراندا هاتبوو»داوا لە سەرۆك كۆمار دەكەین، ڕێگە لەو جۆرە هەڵسوكەوتە نەشیاوە بگرێت كە ناوبانگی وڵاتەكەمان دەزڕێنێت، داواش دەكەین فەرمان بكات بە زیندووكردمەوەی دانوستانەكان لەپێناو بەدەمەوەهاتنی داواكاریی و داخوازی كۆمەڵایەتی و ئابوری توێژەكانی گەل كە لە سەردەمی نەهامەتییە نیشتمانییەكاندا بەوپەڕی خەمخۆرییەوە خزمەتی وڵاتیان كردووە».

ئیسلامییەكانیش بایكۆتی دەكەن
ئۆپۆزسیۆنی ئیسلامیش دەنگی خۆی خستۆتە پاڵ تیمی بایكۆتكەران كە دەركەوتووترین حزبی لە «بزوتنەوەی كۆمەڵگەی ئاشتی» پێكدێت و خاوەنی 34 كورسی پەرلەمانە.
دوای ئەوەی بۆتەفلیقە خۆكاندیكردنی بۆ ماوەی سەرۆكایەتی پێنجەم ڕاگەیاندبوو، بزوتنەوەكە بەیاننامەیەكی دەكرد و تێیدا ڕایگەیاندبوو»خۆكاندیدكردنی بۆتەفلیقە بۆ ماوەی پێنجەمی سەرۆكایەتی لە بەرژەوەندی خۆی نییە، بەڵكو لە بەرژەوەندی ئەوانەیە كە سود لە ڕەوشەكە دەبینن».
لای خۆیەوە، بن فلیس سەرۆكی حزبی «پێشڕەوانی ئازادیخوازان»، داوای بایكۆتكردنی هەڵبژاردنەكانی كردبوو، لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیشدا ڕایگەیاندبوو»دەنگی گەل بەسەر هەموو بەرنامە سیاسییەكاندا زاڵ دەبێت، پێگەكەی ڕێگەی پێنادات لە هەڵبژاردنەكاندا بەشداریی بكات، بەڵكو لە ڕیزی گەلدا دەمێنێتەوە».
بە گوتەی بن فلیس»بەشداریی لە هەڵبژادنێكدا ناكەم كە گەلەكەمان بە توندی مەرج و شێوازی ئەنجامدانی ڕەتدەكاتەوە، گەل قسەی یەكلاكەرەوەی خۆی كرد، و چی ترم پێناكرێت جگە لە گوێڕایەڵبوون».

بەشداربووەكان
دوای ئەو دابەشبوونەوەی لەنێوان هێزە سیاسییەكاندا دەركەوت سەبارەت بە بەشداریی لە هەڵبژاردنەكان، پێشتر حزبەكانی بەناو «حزبەكانی هاوپەیمانی سەرۆكایەتی» دەركەوت كە داوایان لە بۆتەفلیقە كردبوو، خۆی بۆ ماوەی پێنجەمی سەرۆكایەتی كاندید بكات.
ئەو هاوپەیمانییە كە لە چوار حزبی سیاسی پێكدێت، لە كۆبوونەوەیەكیاندا لەسەر كاندیدكردنی بۆتەفلیقە ڕێكەوتبوون»وەك ڕێزگرتن لە دانایی لە گرتنەبەری ڕێگەچارەكان و بەرزنرخاندنی دەستكەوتە گرنگەكانی كە لە جەزائیر لەماوەی سەركردایەتی ئەودا بەدیهاتن، و وەك تەواوكردنی بەرنامەی چاكسازی كە دەستیپێكردووە».
لە كۆبوونەوەكەدا هەریەك لە مەعاز بوشارب، سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەران و ڕێكخەری دەستەی ڕێكخستنی حزبی «بەرەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی» و ئەحمەد ئویەحیا سەرۆك وەزیران و ئەمینداری گشتی حزبی «گردبوونەوەی نیشتمانی دیموكراتی»، و عەممار غول سەرۆكی حزبی «گردبوونەوەی هیوای جەزائیر»، و عەممارە بن یونس سەرۆكی «بزوتنەوەی میللی جەزائیری»، بەشدارییان كردبوو.
هەڵوێستی سوپاش لەلایەن فەریق ئەحمەد قاید ساڵح، سوپاسالار و وەزیری بەرگری خرابووەڕوو كە ڕایگەیاندبوو»ڕێگە نادەن وڵاتەكەیان ڕووبەڕووی پلانگێڕی ببێتەوە و ئاسایش و سەقامگیری وڵات بشێوێت».
ساڵح لە وتارێكیدا بۆ جەزائیرییەكان، «دە ساڵەی ڕەش»ی وەبیر جەزائیرییەكان هێنابۆوە كە تێیدا رووبەڕبوونەوە لەنێوان ئیسلامییەكان و دەسەڵاتدا لە نەوەدەكانی سەدەی ڕابردوو ڕویدا، ئەمەش دوای ئەوەی سوپا بەرەنجامەكانی هەڵبژاردنی هەڵوەشاندەوە لە دوای بردنەوەی «بەرەی ڕزگاریخوازی نیشتمانی ئیسلامی» تێیدا.

دوایین پەرەسەندنی ڕووداوەكان لە جەزائیر
بەپێی دوایین پەرسەندنی ڕووداوەكان لەنێوجەرگەی پایتەختی جەزائیر، هەزاران كەس بۆ هەینی چوارەم لەسەر یەك، لە 15ی ئاداری 2019 خۆپیشاندانی فراوانیان بۆ وازهێنانی سەرۆك عەبدولعەزیز بۆتەفلیقە سازكرد.
ئەو خۆپیشاندانانە، ناوی «هەینی یەكلاكەرەوە»ی لێنرابوو كە یەكەم وەڵامدانەوەی بڕیاری سەرۆك بوو بۆ دواخستنی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی كە وابڕیار بوو لە 18ی نیسانی داهاتوو سازبكرێت، و دەستەیەكی نیشتمانی بۆ نوسینەوەی دەستورێكی نوێ‌ پێكبهێنرێت لەژێر سەرپەرشتی سەرۆكدا.
پەیامنێری (بی بی سی) لە جەزائیر، خۆپیشاندانی هەینی ڕابردووی بە گەورەترین لە مێژووی وڵاتەكەدا وەسفكردبوو، بە جۆرێك كە خەڵكی بە هەموو تەمەنە جیاوازەكانەوە، ڕژابوونە سەر شەقامەكان.
پۆلیس گازی فرمێسكڕێژی لە دژی ئەو خۆپیشاندەرانە بەكارهێنابوو كە لە نوسینگەی سەرۆك نزیك بووبونەوە.
خۆپیشاندەرانی جەزائیر، بۆتەفلیقەی تەمەن 82 ساڵان بە درێژكردنەوەی ماوەی سەرۆكایەتی بەشێوەیەكی نایاسایی، تۆمەتبار دەكەن.
خوێندكاران سەركردایەتی ئەو خۆپیشاندانە گەورانە دەكەن كە لە دژی بۆتەفلیقە سازدەكرێن و پێدەنێنە هەفتەی پێنجەمەوە.
سەرۆكی جەزائیر لە ساڵی 2013وە بەشێوەیەكی ئاشكرا قسەی نەكردووە، دوای ئەوەی دووچاری جەڵتەی مێشك بوو، لەم ماوەیەی دواییشدا لە گەشتێكی چارەسەر لە شاری جنێڤی سویسراوە گەڕایەوە وڵاتەكەی و بڕیاریدا هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی لە وڵاتەكەی دوابخات، دوای ئەوەی بڕیار بوو لە مانگی نیسانی داهاتوودا سازبكرێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ئەمریكا كارمەندە ناسەرەكییەكانی لە عیراق پاشەكشە پێدەكات

ئەمریكا داوا لە كارمەندە ناسەرەكییەكانی دەكات لە عیراق، وڵاتەكە بەجێبهێڵن، ...