سەرەکی » وتار » ڕه‌سوڵ بۆسكێنی » رێكه‌وتننامه‌ی 11ی ئادار له‌ گه‌مه‌ی وڵاته‌ به‌رژه‌وه‌ندخوازه‌كاندا

رێكه‌وتننامه‌ی 11ی ئادار له‌ گه‌مه‌ی وڵاته‌ به‌رژه‌وه‌ندخوازه‌كاندا

به‌شی سێیه‌م و کۆتایی

هه‌ڵوێستی سادات و ڕه‌نگداوه‌ی له‌سه‌ر شۆڕشی كورد
كاتێك ئه‌نوه‌ر‌سادات له‌ئه‌نجامی جه‌نگی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌هێمنی به‌ره‌و وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا هه‌نگاوی نا، له‌كاتێكدا بیر له‌هاوبه‌شی ئه‌مریكا ده‌كرایه‌وه‌ بۆ یارمه‌تی كورده‌كان له‌ته‌موزی 1972 دا سه‌رباز و ڕاوێژكاره‌كانی سۆڤیه‌ت له‌ میسر وه‌ده‌رنران، ئه‌مه‌ گرنگیه‌كی زیاتری دا به‌عێراق له‌ سیاسه‌تی ستراتیژی یه‌كێتی سۆڤیه‌ت، له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، ئه‌مه‌ وای كرد په‌یوه‌ندی سۆڤیه‌ت به‌ڕژێمی به‌غداوه‌ به‌هێزتربێ، له‌ كۆتایی ئابدا مایكل سۆسلۆڤ ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی وای له‌بارزانی كرد هاوبه‌شی حكومه‌تی یه‌كێتی نیشتمانی عێراق بكا كه‌ سه‌دام حسین له‌هه‌وڵی دامه‌زراندنی دایه‌.
به‌لای بارزانیه‌وه‌ ئه‌و داواكاریه‌ی سۆسلۆڤ ئاگاداركرده‌وه‌ (انژار) بوو، دوای ئه‌وه‌ی یه‌كێتی سۆڤیه‌ت له‌ میسر وه‌ده‌رنرا، سۆڤیه‌ت په‌یوه‌ندی خۆی له‌گه‌ڵ عێراق پته‌وتر كرد، پشتیوانی خۆی بۆ حكومه‌تی به‌غدا به‌هێزتر و پێوه‌ندی بازرگانیشی پته‌وتركرد، زیاتر پێداگری له‌سه‌ر بایه‌خی عێراق كرد، بۆ یه‌كه‌مجار سۆڤیه‌ت ده‌ستی كرد به‌ناردنی تۆپخانه‌ی قورس بۆ سه‌دام حسین، ستراتیژی عێراقی دژ به‌كورد به‌هێزكرد، له‌ زستانی 1973- 1974 سوپای عێراق له‌و شوێنانه‌ خۆی جێگیركرد كه‌ پێشتر لێی نه‌ده‌مایه‌وه‌، ئه‌وه‌ مانای وابوو له‌ ئاینده‌ شاڵاوی قولی سه‌ربازی به‌رامبه‌ر به‌كورد ده‌ست پێده‌كات، عێراقیه‌كان به‌ئاشكرا ده‌یانویست شۆڕشی كورد به‌ره‌به‌ره‌ لاواز بكه‌ن، چونكه‌ تۆپه‌ قورسه‌كانی سوڤیه‌ت سوپای والێ كردبوو ده‌توانن شوێنه‌ سه‌خت و دووره‌ كان ئابڵوقه‌بده‌ن.
له‌ ئه‌نجامی ئه‌م بارودۆخه‌وه‌ شا و مه‌لیك حسین له‌ كۆشكێك له‌سه‌ر ده‌ریای قه‌زوێن له‌ 31ی ته‌موزی‌ 1972 كۆبونه‌وه‌ و خۆشحاڵی خۆیان بۆ هاوكاری ئه‌مریكا ده‌ربڕی و گه‌یشتنه‌ ئه‌وه‌ی دووبه‌دوو بارزانیان ئاگاداركرده‌وه‌ كارێكی دراماتیكی ئه‌وتۆی وه‌ك ڕاگه‌یاندنی ده‌وڵه‌تی كوردی نه‌كا، عێراق وای لێ بێ هێرشی فراوان ده‌ست پێ بكا، هه‌ردووكیان پێیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داگرتبوو پشتیوانی به‌هێزی كورد بكه‌ن، بۆئه‌وه‌ی بتوانن به‌باشترین شێوه‌ ئۆتۆنۆمی خۆیان بپارێزن، به‌درێژایی ساڵی 1973 شه‌ڕ له‌په‌ره‌سه‌ندن دابوو، له‌به‌رئه‌وه‌ داخوازی مالی كورد گه‌وره‌تربوو، ئه‌مریكا ڕازی بوو له‌به‌رئه‌وه‌ی عێراق بووه‌ هاوكارێكی سه‌ره‌كی سۆڤیه‌ت له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، حكومه‌تی به‌عس به‌سه‌رۆكایه‌تی سه‌دام حسین به‌رده‌وامه‌ له‌ پێشكه‌ش كردنی یارمه‌تی به‌ڕێكخراوه‌ ئیرهابیه‌كان له ‌شوێنه‌ دووره‌كان تاده‌گاته‌ پاكستان، عێراق ببووه‌ هێزێكی پاڵپێوه‌نه‌ر بۆ به‌ره‌ی ناڕازی، كه‌ هه‌وڵیان ده‌دا هیچ جۆره‌ ئاشتیه‌ك له‌نێوان ئیسرائیل و عه‌ره‌ب پێك نه‌یه‌ت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ به‌پێویست زانرا كۆمه‌كی كورد له‌پێنج میلۆن دۆلار به‌ره‌و ژوورتربێ، شاش به‌ڵێنی دا یارمه‌تیه‌كه‌ی زیاتر بكات، تانزیكه‌ی 30 ملیۆن دۆلار، ئه‌مه‌ جگه‌له‌ یارمه‌تی سه‌ربازی تۆپ و جبه‌خانه‌ له‌لایه‌ن ئێرانیه‌كانه‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نابێ كورده‌كان كارێك بكه‌ن بزوتنه‌وه‌كه‌یان بگاته‌ سه‌روو به‌رگرییه‌وه‌، چونكه‌ ده‌یانه‌ویست به ‌بارزانی بڵێن ئه‌م یارمه‌تیه‌ به‌م شێوه‌یه‌ تاسه‌ر به‌رده‌وام نابێت و له‌داهاتوودا ده‌بێته‌ شێوه‌یه‌كی مانگانه‌.
له‌ ناوه‌ڕاستی ساڵی 1973 ئه‌فسه‌ره‌كانی پێوه‌ندی ئیسرائیل ڕایان وابوو به ‌كورد بڵێن هێرش بكاته‌ سه‌ر حكومه‌تی عێراق و دایته‌پێنن، ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن ئه‌مریكا ڕه‌ت كرایه‌وه‌، كه‌هێرش كرا سه‌ر ئیسرائیل شۆڕشی كورد چه‌كی كه‌میان هه‌بوو، كه‌ ئێرانیه‌كان پێیان دابوون، له‌ده‌شته‌كان نه‌یانده‌توانی له‌به‌رامبه‌ر سوپای عێراقی پڕچه‌ك كراوی به‌ چه‌كی پێشكه‌وتوی سۆڤیه‌ت بووه‌ستن، به‌ڵام له‌شاخه‌كان ده‌یانتوانی له‌هێرشی فڕۆكه ‌و تانك خۆیان بپارێزن، هێرشی به‌ولاوه‌ی هێڵی به‌رگری ده‌بووه‌ هۆی تێكشكانی هێزه‌كانی كورد.
ساڵ و نیوێك دوای ڕیكه‌وتنی ئازار ئه‌مریكا، ئێران و سه‌ركردایه‌تی كورد، ده‌چنه‌ یه‌ك به‌ره‌و ئیسرائیلیش ده‌بێته‌ لایه‌نێكی دیكه‌ی ئه‌و هاوپه‌یمانیه‌تیه‌، ئیسرائیل ده‌ست پێشخه‌ری هه‌بووه‌ له‌و په‌یوه‌ندیه‌ له‌گه‌ڵ شۆڕشی كورد به‌مه‌به‌ستی هاندانی كورد تا گوشار بێت له‌سه‌ر عێراق دروست بێت نه‌په‌ڕژێته‌ سه‌ر بایه‌خدان به‌ هاوبه‌ندی عه‌ره‌بی بۆ شه‌ڕی ئیسرائیل، مه‌حمود عویسمان ده‌ڵێت:» سێ گۆشه‌یه‌ك هه‌بوو (ئێران، ئیسرائیل، ئه‌مریكا) شای ئێران كۆڵه‌كه‌ی ناوچه‌كه‌ بوو، هه‌ر یه‌كێك ببوایه‌ هاوپه‌یمان له‌لایه‌ك ده‌چووه‌ ناو سێگۆشه‌كه‌وه‌، كورد له‌ ڕێگای ئێرانه‌وه‌ چووه‌ ناو سێگۆشه‌كه‌وه‌، دواتر په‌یوه‌ندی كرد له‌گه‌ڵ ئیسرائیل و دواتر ئه‌مریكا». هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مه‌ لای سه‌ركردایه‌تی كورد ناچاری نه‌بووه‌.

شۆڕشی كورد و شه‌ڕی عه‌ره‌ب – ئیسڕائیل
له‌شه‌ڕی عه‌ره‌ب – ئیسرائیل (ئۆكتۆبه‌ری 1973) تیپێكی سوپای عێراقی نێردرا بۆ شه‌ڕی ئیسرائیل ئه‌مه‌ وه‌ك شتێكی ڕه‌مزی بوو، له‌كاتێكدا هێنده‌ به‌خێرایی به‌ڕێ نه‌كه‌وت تا بگاته‌ به‌ره‌ی شه‌ڕ، دوایش به‌خێرایی كشایه‌وه‌، ئیسڕائیل لای خۆیه‌وه‌ پێی وابووه‌، تازه‌ كردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئێران له‌ شه‌ڕی (ئۆكتۆبه‌ری 1973) كورده‌كانیش كارێك ده‌كه‌ن هیچ نه‌بێت هێزه‌كانی عێراقی ده‌وه‌ستێنن، نه‌توانێ به‌شداری به‌ره‌ی شه‌ڕ بكات، به‌ڵام ئه‌مه‌ نه‌كرا و ئیسڕائیل بێ ئومێد بوو.
له‌ڕاستیدا سه‌ركردایه‌تی كورد نه‌یده‌ویست به‌هۆی شه‌ڕ و ناكۆكی خۆی له‌گه‌ڵ عێراق په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ وڵاتانی عه‌ره‌بی تێك بدات، ئه‌گه‌ر له‌شه‌ڕی ئۆكتۆبه‌ر هه‌نگاوێكی له‌و جۆره‌ی بهاویشتایه‌ بێگومان ناكۆكیه‌كانی له‌گه‌ڵ عێراق فراوان تر ده‌بوو بۆ ناكۆكی له‌گه‌ڵ وڵاتانی عه‌ره‌بی، ئیسڕائیل چاوه‌ڕوانی ده‌كرد كورد له‌به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وان بجوڵێت، پێش شه‌ڕی ئۆكتۆبه‌ری 1973 له‌ ڕێگای باڵوێزی میسر له‌به‌غدا ئه‌نوه‌ر سادات، داوای له‌ بارزانی كردبوو له‌ حاڵه‌تی هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕی ئیسڕائیل عه‌ره‌ب دان به‌خۆدا بگرن له‌ شه‌ڕ دژی‌ سوپای عێراقی، هه‌تا عێراق به‌ناوی سه‌رقاڵی شه‌ڕی كوردستانه‌وه‌ بیانوو نه‌هێنێته‌وه‌، به‌ڵام به‌پێی گێڕانه‌وه‌ی كۆچێرا ڕاپۆرتی (پایك) بارزانی بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ پرسی به‌ كیسنجه‌ر كردووه‌.
كیسنجه‌ریش له‌و بایه‌وه‌ ده‌ڵێت: له‌ نۆیه‌مین ڕۆژی شه‌ڕی عه‌ره‌ب – ئیسرائیل په‌یامێكی به ‌په‌له‌مان له‌بارزانیه‌وه‌ پێگه‌یشت، باوه‌ڕی ئه‌مریكای ده‌پرسی سه‌باره‌ت به‌ ئامۆژگاری ئه‌فسه‌ره‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ئیسرائیل، كه‌ داوایان كردبوو هێرش بكه‌نه‌سه‌ر ده‌شتاییه‌كانی عێراق، ئه‌وه‌ پێشنیازێك بوو ئه‌فسه‌ره‌ ئیسرائیلیه‌كان چاوه‌نواڕی بوون، به‌ڵام (CIA) ئه‌مه‌ی به ‌په‌سند نه‌ده‌زانی، شاش ئه‌مه‌ی پێ باش بوو، به‌ڵام ئه‌مه‌ توڕه‌یی وڵاتانی عه‌ره‌بی به‌رامبه‌ر به‌كورد ئابڵوقه‌ ده‌دا، له‌ 16 تشرینی یه‌كه‌می 1973 ئه‌مریكا بارزانی ئاگاداركرده‌وه‌ هێرشی سوپایتان له‌سه‌رداخوازی ئه‌فسه‌ره‌ ئیسرائیلیه‌كان كارێك نیه‌ بیری لێ بكرێته‌وه‌.
كۆتایی ڕێكه‌وتننامه‌ی ئازار و هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شه‌ڕ
سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی شه‌ڕی یه‌ك ساڵه‌ی شۆڕشی كورد و به‌عس، له‌ 12- 2- 1974 عێراق یاداشتنامه‌یه‌كی له‌سه‌ر ده‌ستدرێژیه‌كانی ئێران بۆ سه‌ر سنووره‌كانی عێراق بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان نارد، له‌سه‌ر بڕیاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان گفتوگۆی ڕاسته‌وخۆ بۆ ناوبژیوانی نێوان عێراق و ئێران له‌ مانگی ئابی 1974 ه‌وه‌ ده‌ستی پێكرد، نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان و ئه‌مریكا و یه‌كیه‌تی سۆڤیه‌ت ده‌ست پێشخه‌ری ناوبژیوانی بوون، وه‌فدی عێراق و ئێران، سه‌عدون حه‌مادی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عێراق و عه‌لی خه‌لعه‌تبه‌ری وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئێران، له‌ ڕۆژانی 12-18ی ئابی 1974 له‌ئه‌سته‌مبوڵ كۆبوونه‌وه‌ و له‌وێدا بڕیاری درێژه‌دان به‌ كۆبوونه‌وه‌كانیان درا.
له‌ 11ی ئازای 1974 چوارساڵی ڕه‌به‌ق تێپه‌ڕی به‌سه‌ر ڕێكه‌وتنی 11ی ئازار و به‌ڵێنی ئۆتۆنۆمیدا، عێراقییه‌كان پلانێكی تازه‌یان بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ناوچه‌كانی كوردستان ڕاگه‌یاند، له‌كاتێكدا به‌سه‌رزاره‌كی به‌رده‌وامی ئۆتۆنۆمیان ده‌سه‌لماند، به‌ڵام له‌ڕاستیدا كۆنتڕۆڵی سیاسی له‌لایه‌ن عێراقه‌وه‌ توندتركرا، له‌سه‌ره‌تای نیسانی ساڵی 1974 به‌ڕه‌سمی شه‌ڕ له‌ كوردستان له‌ ئاكامی هێرشی سوپای به‌عس ده‌ستی پێكرده‌وه‌، به‌عس شاڵاوی گه‌وره‌ی سه‌ربازی له‌ناوچه‌كانی بادینانه‌وه‌ دژی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ده‌ست پێكرد، سه‌ره‌تا به‌رگری كرا، به‌ڵام دوایی هێزه‌كانی حكومه‌ت توانیان ده‌ست به‌سه‌ر زۆربه‌ی ناوچه‌كان دابگرن، ناوچه‌كانی دهۆك و هه‌ولێر و سلێمانی كه‌وتنه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی سوپای به‌عس، پێشمه‌رگه‌ پاڵیان دایه‌ ناوچه‌ شاخاوییه‌كان، تا وای لێهات به‌ درێژایی سنووری ئێران و توركیا له‌ ژێر ده‌ستی پێشمه‌رگه‌دا مابۆوه‌. له‌م شه‌ڕانه‌دا عێراق پشتی به‌ فڕۆكه‌ی سۆڤیه‌تی به‌ستبوو، له‌به‌رامبه‌ردا ئێران پشتگیری شۆڕشی كوردستان بوو.
هه‌ر كه‌شه‌ڕ ده‌ستی پێ كرده‌وه‌ هه‌موو باس و خواسه‌ سیاسیه‌كان به‌رامبه‌ر به‌كورد له‌ واشنتۆن كه‌و‌تنه‌ به‌ر لێكۆڵینه‌وه‌، شا هۆشداری دا تێكشكانی كورده‌كان ده‌بێته‌ هۆی تێكچونی هاوسه‌نگی هێز له‌ عێراق و هێزه‌ ده‌مارتونده‌كان و سۆڤیه‌ت هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ئێران و كه‌نداو ده‌كه‌ن، ئیسرائیل هاواری خۆی خسته‌سه‌ر ئه‌وه‌ی پشتیوانی زیاتر له‌ كورده‌كان بكرێ، بارزانی ئاماده‌بوو بچێته‌ مه‌یدانی زۆرانبازییه‌كه‌وه‌ وه‌ستاندنی گفتوگۆی خۆی له‌گه‌ڵ به‌غدا به‌هه‌لێك ده‌زانی بۆ ده‌ستكراوه‌یی خۆی له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانه‌كانه‌وه‌، بۆئه‌وه‌ی به‌ویستی خۆی جۆره‌ ئۆتۆنۆمیه‌ك دامه‌زرێنێ زیاتر له‌ قه‌واره‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ بچێت، له‌ 16ی ماتی 1974 بۆ جێبه‌جێ كردنی ستراتیژی خۆی دووبژارده‌ی خسته‌ به‌رده‌می ئه‌مریكیه‌كان 180 ملیۆن دۆلار بۆ ئۆتۆنۆمی ڕاسته‌قینه‌، 360 ملیۆن دۆلار به‌حسێبی بۆ زه‌مینه‌ی ته‌واوی سه‌ربه‌خۆیی.
بارزانی لێكدانه‌وه‌یه‌كی یه‌كلایه‌نه‌ی هه‌بوو، مه‌سه‌له‌كان له‌ئه‌ستۆی خۆی بوو، بێ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی دیكه‌ هاوبه‌شی له‌گه‌ڵدا بكا، هه‌میشه‌ باوه‌ڕی به‌ خۆی هه‌بوو، له‌به‌رامبه‌ر زلهێزه‌كاندا ڕاده‌وه‌ستا، ئه‌و جۆره‌ خه‌باته‌ به‌ند بوو به‌پشت به‌خۆبه‌ستن و قه‌ده‌ره‌وه‌، وه‌ك له‌وه‌ی حیسێب بۆ هاوكێشه‌ی هێزه‌كان بكرێ، تێگه‌یشتن و لێكدانه‌وه‌ی بارزانی بۆ ئۆتۆنۆمی كوردستان هیچ كات له‌لایه‌ن شاوه‌ پشتیوانی لێ نه‌كراوه‌، یا له‌لایه‌ن توركیاوه‌، وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانیش له‌و پێگه‌ و جێگایه‌دا نه‌بوو كۆمه‌ك و پشتیوانی هه‌میشه‌ییان بۆ مسۆگه‌ر بكات، ئه‌گه‌رچی ئه‌و داهاته‌ی بارزانی داوای له‌ ئه‌مریكا ده‌كرد له‌سه‌رووی هه‌موو عه‌مه‌لیاته‌ نهێنیه‌كانه‌وه‌ بوو، كه‌ ئه‌مریكا له‌ئه‌ستۆی بوون، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌وكاته‌دا به‌ جه‌نگی ڤێتنام گرفتار بوو هه‌رداوایه‌كی كورده‌كان ده‌درایه‌ دواوه‌، بارزانی داوای كه‌ره‌سته‌ی زۆری په‌یوه‌ندی (اتصالات)ی كرد، به‌ڵام كۆڵبی ئاماده‌نه‌بوو كۆمه‌كی ئه‌مریكا بۆ كورده‌كان زیاد بكرێ.
له‌سه‌ره‌تای نیسانی 1974 هیلمز و سكۆكڕۆفت دوا ئه‌نجامگیری خۆیان پێشكه‌ش كرد، ئه‌و كۆمه‌كه‌ مالیه‌ی هه‌بوو بكرێ به‌نزیكه‌ی دوو ئه‌وه‌نده‌، كۆمه‌كی نهێنی ئه‌مریكا له‌ 5 ملیۆن دۆلاره‌وه‌ بكرێ به‌ 8 ملیۆن دۆلار، سه‌رچاوه‌ ئاشكراكانی دیكه‌ش 1 ملیۆن بده‌ن بۆ یارمه‌تیدانی په‌نابه‌رانی كورد، شا ڕازی بوو ساڵانه‌ به‌شه‌كه‌ی خۆی له‌ 30 ملیۆن دۆلاره‌وه‌ بكاته‌ 75 ملیۆن دۆلار، به‌ریتانیا و ئیسرائیل لای خۆیانه‌وه‌ درێژه‌ی پێ بده‌ن، بۆ گه‌رمكردنه‌وه‌ زه‌مینه‌ی كوره‌ی هاوبه‌ش، به‌ڵام هه‌ریه‌كه‌ بۆ مه‌به‌ستێكی هاو‌به‌ش، به ‌شا و بارزانیان ڕاگه‌یاند له‌ڕوانگه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مریكا ئاوایه‌:
1- هێنده‌ هاوكاری كورده‌كان بكرێ زه‌مینه‌یه‌كی شیاویان هه‌بێ، بۆ وه‌ده‌ستهێنانی ئامانجه‌كانیان له‌ده‌وڵه‌تی عێراق.
2- حكومه‌تی ئێستای عێراق به‌رده‌وام سه‌رقاڵ بكرێ.
3- نابێ هه‌میشه‌یی عێراق دابه‌ش بكرێ، چونكه‌ سه‌ربه‌خۆی ناوچه ‌كوردییه‌كان له‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌ دروست نیه‌ و توانای ژیان و گه‌شه‌ كردنی نابێ، له‌به‌رژه‌وه‌ندی ئێران و ئه‌مریكاش نیه‌ ده‌ركه‌ی په‌یوه‌ندی چاك له‌گه‌ڵ عێراقێكی ژیر سایه‌ی سه‌ركردایه‌تیه‌كی نوێدا پێوه‌بده‌ن.

فراوان بوونی به‌ره‌ی شه‌ڕه‌كان
به‌درێژایی ڕۆژگار خه‌باتی كورده‌كان سنوری داخوازی خۆی دیاری كردبوو، هه‌ندێك جار نائومێد ده‌بوون و هه‌ندێك جار شاگه‌شكه‌ ده‌بوون، له‌ 27ی ته‌موزی‌ 1974 شا هاوارێكی به‌په‌له‌ی بارزانی گه‌یانده‌ ئه‌مریكا و داوای كۆمه‌كی ده‌كرد، شا هاواری خۆشی خستبووه‌سه‌ر له‌ئه‌نجامی تێكشكانی بزوتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد بۆ ئێران و بۆ سه‌رانسه‌ری كه‌نداو به‌ ئاگای هێناینه‌وه‌.
به‌درێژایی ساڵی 1974 ئێران له‌لای خۆیه‌وه‌ به‌شێكی قورسایی شه‌ڕی كوردستانی به‌ئه‌ستۆوه‌ گرت، له‌به‌رامبه‌ردا په‌شێوی له‌ناو هێزی پێشمه‌رگه‌ بڵاوبووه‌ و شه‌ڕ زیاتر بووه‌ به‌كارهێنانی چه‌كی قورس، له‌و بارودۆخه‌دا هه‌ر ‌لایه‌نێك مه‌به‌ستی تایبه‌تی خۆی هه‌بوو (CIA) ده‌یویست به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مریكا بپارێزێ، بۆ جێبه‌جێ كردنی پرۆگرامێكی نوێ، شا مه‌به‌ستی بوو ڕێكه‌وتنێكی به‌رگریانه‌ و خۆپارێزبه‌ده‌ست بێنێ، بارزانیش سه‌ركه‌وتنی له‌گه‌ڵ پاراستنی قه‌ڵا سه‌خته‌كانی ده‌خواست. ستراتیژیه‌تی كوڵبی ئه‌وه‌بوو خۆی له‌ گێچه‌ڵی لیژنه‌كانی كۆنگرێس به ‌دوور بگرێ، وه‌ك له‌وه‌ی گرنگی به‌ بارودۆخی واقع بدات، كێشه‌ له‌گه‌ڵ ستراتیژ‌یه‌تی بارزانی ئه‌وه‌ بوو به‌ ته‌نیا به‌جه‌نگی ئاسایی كاری ته‌واو ده‌كرد، نه‌ك شه‌ڕی پارتیزانی، كێشه ‌له‌گه‌ڵ ستراتیژی كۆشكی سپی و ئێرانیه‌كان ئه‌وه‌ بوو ئه‌وه‌نده‌ یارمه‌تی نهێنی بزوتنه‌وه‌كه‌ بده‌ن، ئۆتۆنۆمی كورد بكه‌نه‌ ته‌گه‌ره‌یه‌كی نزیك به‌ هه‌میشه‌یی، ته‌گه‌ره‌ی دژی ناحه‌زانی سیاسه‌تیان له‌ناوچه‌كه‌.
له‌شه‌ش مانگی یه‌كه‌می هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شه‌ڕ گۆڕانكاری زۆر هاته‌دی له‌وانه‌ وه‌رگرتنی چه‌كی قورسی ئێرانی و به‌شداری كردنی ڕاسته‌وخۆی پسپۆره‌ ئێرانیه‌كان له‌به‌ره‌كانی شه‌ڕ له‌پاڵ فه‌رمانده‌ پێشمه‌رگه‌كان، دژی حكومه‌تی عێراقی به‌ڕاده‌یه‌ك هاوكاری ئێرانیه‌كان زیادی كرد، وه‌ك هه‌ندێ ده‌ڵێن سه‌ركردایه‌تی شه‌ڕی كوردستان ناڕاسته‌وخۆ كه‌وته‌ ده‌ستی ئێران، له‌ولاشه‌وه‌ عێراق به‌هاوكاری چه‌ك و فڕۆكه‌ی سۆڤیه‌تی شه‌ڕی ده‌كرد، سوپای عێراق له‌ هێرش بردنه‌وه‌ كه‌وته‌ حاڵه‌تی به‌رگری، تاڕاده‌یه‌ك شاره‌كانی كوردستان چۆڵ بوو، په‌ناهینده‌ی كورد ڕووی كرده‌ ئۆردوگاكانی ئێران، ئه‌وه‌ش باری سه‌رشانی شۆڕشی قورس تر كرد، سه‌ركردایه‌تی زیاتر ناچار كرد زیاتر له‌ ئێران نزیك بێته‌وه‌.
كیسنجه‌ر ئاماژه‌ بوه‌ ده‌كات: بارزانی ده‌ست تێوه‌ردانی ئێرانی به‌ پاڵپسشتی وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا داواكرد، به‌هاتنی هاوینی 1974 هێرشی سوپای عێراق بۆ سه‌ر كوردستان له‌ پێشكه‌وتندابوو، هاوارێكی به‌په‌له‌ی كورده‌كانمان پێگه‌یشت داوای هاوكاری زیاتریان ده‌كرد، شاش پشتگیری ده‌كردن، به‌ڵام له‌ (CIA) ده‌درانه‌ دواوه‌، كۆمه‌كی ئه‌مریكا بۆ كورده‌كان ساڵی 1973و 1974، 1975 به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌ 20 بیست ملیۆن دۆلار بوو، به‌ 1250 هه‌زار دوسه‌دو په‌نجا تۆپخانه‌وه‌.

هێمن بوونه‌وه‌ی شه‌ڕه‌كان و گفتوگۆی نهێنی نه‌یاره‌كان
له‌م بارودۆخه‌دا عێراق هێدی هێدی له‌ پێشكه‌وتندابوو، شا بێ پێشه‌كی هه‌وڵیدا له ‌پڕ باوه‌ڕی خۆی بگۆڕێ، ئێرانیش نه‌یده‌توانی سنووری دوورو درێژی خۆی له‌گه‌ڵ یه‌كێتی سۆڤیه‌ت بخاته‌ پشت گوێ، ئه‌گه‌ر پشتیوانی ئه‌مریكای له‌ده‌ستدا نه‌بوایه‌ و به‌ڵێنی لێوه‌رنه‌گرتایه‌، ئه‌مریكاش له‌ جێگا‌ و ڕێگایه‌كی وادانه‌بوو ئه‌مه‌ی بۆ بكات، له‌به‌رئه‌وه‌ شا بڕیاریدا به‌شێوه‌یه‌كی دیموكراسیانه‌ پاشه‌كشه‌ بكات، له‌گه‌ڵ گه‌وره ‌پیاوی عێراق سه‌دام حسین خه‌ریكی ته‌داره‌كات بوو، ئه‌وه‌ی ڕاگه‌یاند ناتوانی قه‌واره‌ی شێوه‌ سه‌ربه‌خۆی كورده‌كان قبوڵ بكا، نه‌بادا بكه‌وێته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی كۆمۆنیستی عێراقه‌وه‌، له‌وه‌ش ده‌ترسێ عێراق كێشه‌ له‌سه‌ر سنووری عێراق ئێران بنێته‌وه‌، ببێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كێشه‌ی كورد بگاته ‌به‌رده‌م نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان، بۆیه‌ ده‌یویست له‌گه‌ڵ سه‌دام بگاته‌ ڕیكه‌وتنێك.
هه‌ر خۆیشی ستراتیژی به‌عس له‌هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شه‌ڕ له‌ ئازاری ساڵی 1974 زۆر ڕوون بوو‌، وه‌كو سه‌دام حسین له‌سه‌ره‌تای ئازاری 1974 وتبووی: « ئه‌گه‌ر دوای یه‌ك ساڵ به‌سه‌ر شۆڕشی كورد سه‌رنه‌كه‌وتین ئه‌وه‌ سازش ده‌كه‌ین له‌سه‌ر شه‌تولعه‌ره‌ب، به‌و سازشه‌ له‌مه‌ترسی شۆڕشی كورد ڕزگارده‌بین»، بۆیه‌ دوای ساڵێك له‌شه‌ڕ حكومه‌ت بێ ئومێد بوو، ‌به‌سه‌ر شۆڕشی كوردا زاڵ بێ، په‌نای بۆ ڕێككه‌وتن برد له‌گه‌ڵ شای ئێران، ئه‌وه‌بوو له‌ مارتی 1975 عیراق و ئیران په‌یمانێكیان به‌ست و ئۆتۆنۆمی كوردستان له‌به‌رخاتری به‌رژه‌وه‌ندی دوو ده‌وڵه‌تی دراوسێ ته‌فروتوناكرا.
له‌مانگی تشرینی دووه‌می 1974 شای ئێران سه‌ردانی مۆسكۆی كرد و یه‌كێك له‌ بابه‌ته‌كانی گفتوگۆی شا له‌گه‌ڵ مۆسكۆ، له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی به‌ئاشتی چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكیه‌كانی شابووه‌ له‌گه‌ڵ عێراق. له‌ زستانی 1974 له‌ نیۆیۆرك هینری كیسنجه‌ر وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی وڵا‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ نوێنه‌ری هه‌میشه‌یی عێراق له‌نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان كۆبووه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی شێوه‌یه‌كی گونجاو دابنێن بۆ باش كردنی په‌یوه‌ندیه‌كانیان، له‌گه‌ڵ دوورخستنه‌وه‌ی پێگه‌ی سۆڤیه‌ت، ئاسایشی كه‌نداو و ناردنی نه‌وت بۆ ڕۆژئاوا و هه‌مواركردنی هه‌ڵوێستی عێراق، له‌ كێشه‌ی فه‌له‌ستین له‌ چوارچێوه‌ی مه‌رجه‌كانی ئه‌مریكی، به‌ئاماده‌بوونی (غانم عه‌بدولجه‌لیل) سكرتێری تایبه‌تی سه‌دام حسین له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا به‌نهێنی وتوێژه‌كان ته‌واوكران.
كۆبوونه‌وه‌ی نێوان عێراق و ئێران و سۆڤیه‌ت یا ئه‌مریكا و لایه‌نه‌كانی تر به‌نهێنی ئه‌نجام دراون، بۆیه‌ سه‌خت بوو سه‌ركردایه‌تی كورد له‌ ئاكامه‌كانی تێ بگات، كێشه‌ی كورد و شۆرشی كوردستان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی به‌عس لایه‌نێكی گرنگی ڕاستیه‌كان بووه‌، به‌ڵام له‌ڕووی سیاسیه‌وه‌ نه‌هێنراوه‌ته‌ گۆڕێ، مه‌گه‌ر وه‌ك پاشكۆ و له‌په‌راوێزدا باس كرابێت، ته‌نیا ناوی كێشه‌ی نێوان عێراق و ئێران هێنراوه‌.

كۆبوونه‌وه‌ی ئۆپێك و كۆتایی شۆڕشی كورد
شۆڕشی كورد درێژه‌پێدانی بزوتنه‌وه‌كه‌یان ده‌ستوه‌ردانی ئاشكرای ئێرانی ده‌ویست، ئه‌وه‌ش به ‌پشتیوانی وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا ده‌چووه‌سه‌ر، له‌ ئاستی ناوخۆوه‌ له‌گه‌ڵ كۆتایی ساڵی 1974 و سه‌ره‌تای ساڵی 1975 شه‌ڕه‌كان به‌ره‌‌و سه‌ختی چوون، هه‌ردوو ده‌وڵه‌ت نه‌یان ویستووه‌ پێكه‌وه‌ بكه‌ونه شه‌ڕه‌وه‌، بۆیه‌ به‌بێ ئاگاداری بارزانی كه‌وتونه‌ته‌ گفتوگۆ. شانشینی سعودیه‌ هانده‌ری پێكهاتنه‌وه‌ی هه‌ردوو ده‌وڵه‌ت بوو، هه‌تا به‌ گفتوگۆ كێشه‌كانی نێوانیان چاره‌سه‌ر بكه‌ن، شاحسین شای ئوردن و ئه‌نوه‌ر ساداتی سه‌رۆكی میسر و هه‌واری بۆمیدیه‌ن سه‌رۆكی جه‌زائیر ڕۆڵیان هه‌بوو‌ له‌ ناوبژیوانی هه‌ردوو وڵات، به‌ڵام پوخته‌ و دوا هه‌نگاوی پێكهێنانه‌وه‌ بۆمیدیه‌ن تۆماری كرد، به‌رده‌وام له‌ هاتوچۆ و گفتوگۆ دابوون، به‌ڵام خوێندنه‌وه‌ی‌ سه‌ركردایه‌تی كورد بۆ ئه‌و جموجۆڵه‌ دیارنیه‌.
هه‌واری بۆمدیه‌ن پێشتر له‌ كاتی كۆبوونه‌وه‌ی وڵاتانی (ئۆپیك) بۆ مه‌به‌ستی نه‌خشه‌ی ڕێگا خۆش كردن بۆ پێكهێنانه‌وه‌ی عێراق و ئێران له‌ 26- 10- 1974 له‌گه‌ڵ سه‌دام حسین كۆبۆوه‌، دواجار له جه‌زائیر له ‌په‌راوێزی كۆبوونه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن نه‌وت (ئۆپیك) له‌ 6- 3- 1975 هه‌واری بۆمدیه‌ن و شای ئێران و سه‌دام حسین به‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی لاوه‌كی كۆتاییان پێهێنا و له‌ ڕێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیردا یه‌كیان گرته‌وه‌. له‌ كۆبوونه‌وه‌ی ئۆپێك به‌پێكی ڕێكه‌وتنه‌وه‌ جیهان واقی وڕما به‌پێی ڕێكه‌وتنه‌كه‌ شا له‌شه‌تاوی عه‌ره‌ب ئیمتیازی وه‌رگرت. له‌ئه‌نجامدا هه‌موو سنووره‌كانی له‌ڕووی كوردا داخست و ده‌ست به‌رداریان بوو، له‌سه‌ر ئاستی مرۆڤایه‌تی كاره‌كه‌ی شا دڕندانه‌ و بێ به‌زه‌ییانه‌بوو.
ئه‌و ڕێككه‌وتنامه‌یه‌ تایبه‌ت نه‌بوو به‌یه‌كلایی كردنه‌وه‌ی ناكۆكیه‌كانی چه‌ند ساڵه‌ی عێراق و ئێران، به‌ڵكو سه‌ودایه‌كی هه‌ردوو ده‌وڵه‌ت بوو، له‌سه‌ر حیسابی كورد، خاك و ئاو به‌رامبه‌ر تواندنه‌وه‌ی شۆڕشی كورد. پوخته‌ی ئه‌و ده‌قه‌ی به‌ناوی په‌یمانی سنووری نێوده‌وڵه‌تی و مافی هاوسێیه‌تی نێوان عێراق و ئێران (معاهدە الحدود الدولیە و حسن الجوار بین العراق و ایران) واژۆیان له‌سه‌ر كردووه‌، به‌ڵام زیاتر به‌ناوی (ڕێككه‌وتنامه‌ی جه‌زائیر) ناسراوه‌.
كاتێ كه‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ كیسنجه‌ر هه‌ستی به‌وه‌ كرد ده‌بێ هاوپه‌یمانیه‌ك له‌گه‌ڵ شای ئێران مۆر بكات، كه‌ ڕۆژ له‌ دوای ڕۆژ زیاتر نیگه‌رانی سنووره‌كانی ڕۆژئاوای وڵاته‌كه‌ی بوو، وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ناكاو یارمه‌تیه‌كه‌ی پچڕاند، خه‌ڵكی كورد ده‌وری «سه‌رباز» یان له‌م كایه‌ی شه‌ترنجه‌دا گێڕا، كاتێ وه‌زیری دره‌وه‌ كیسنجه‌ر ده‌ڵێت:» ناهێڵێت نیگه‌رانی مافی مرۆڤ به‌سه‌ر سیاسه‌تی وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا زاڵ بێت»، ڕه‌نگه‌ بیر له‌ خه‌ڵكی كورد بكاته‌وه‌ كه‌چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌ك خه‌باتیان كردووه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆییه‌ك كه‌ سه‌ره‌تا ئه‌نجامێكی باشی وێنا ده‌كرا، به‌ڵام له‌ ئاكامی ڕێكه‌وتنێكی دیبلۆماتیكی خێرا له‌پشت په‌رده‌وه‌ خنكێندرا.
له‌ 17ی نیسانی 1975 ده‌رباره‌ی چاره‌نووسی كورده‌كان، (Mr. KOCH) له‌ ئه‌یاله‌تی نیۆیۆرك له‌ ئه‌نجومه‌نی پیرانی ئه‌مریكان وتی: په‌یماننامه‌ی جه‌زائیر كه‌ له‌نێوان عێراق و ئێران واژۆكرا، هه‌ڵوێستی بێ به‌زه‌ییانه‌ی شای به‌نیسبه‌ت كورده‌كان خسته‌ڕوو.شا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ڕێكه‌وت كۆتایی به‌هه‌موو یارمه‌تیدانێك به‌كورد بهێنێ و‌ له‌ 1ی نیسانی 1975 سنووره‌كانی به‌ڕووی ئاواره‌ كورده‌كان داخست، له‌ ئاكامدا شا حوكمی مه‌رگی ئه‌و كوردانه‌ی واژۆكرد كه‌له‌ وڵاتی خۆیاندا مابوونه‌وه‌.تراژیدیای ئه‌م خیانه‌ته‌ له‌گه‌ڵ بێده‌نگی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان تێكه‌ڵ بووه‌، له‌كاتێكدا نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان زۆر به‌باڵای یاسر عه‌ره‌فاتدا ده‌یخوێند، به‌ساردی له‌گه‌ڵ كورده‌كان هه‌ڵسوكه‌وتی كرد و به‌توندی نوێنه‌ره‌ كورده‌كانی ڕه‌ت كرده‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی نوێنه‌ری بزووتنه‌وه‌یه‌كی بێ ده‌وڵه‌ت بوون، ئه‌مه‌ دووڕووییه‌.

كۆتایی شۆڕشی كورد و به‌رژه‌وه‌ندی وڵاتانی تر
كۆتایی هاتنی شه‌ڕ و تواندنه‌وه‌ی شۆڕشی كوردستان، به‌دبه‌ختی كورد و به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو نه‌یاره‌كانی كوردی تێدا به‌رجه‌سته‌ بووه‌، عێراق له‌لای خۆیه‌وه‌ پێی وابووه‌ ڕێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیر مه‌ترسی شه‌ڕی عێراق – ئێرانی له‌خۆی دوورخستۆته‌وه‌، ئێران لای وابوو به‌شێك له‌به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی له‌ شه‌تولعه‌ره‌ب به‌ده‌ست دێنێته‌وه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ هۆكاری به‌شداری ئه‌و وڵاتانه‌ی ڕۆڵیان هه‌بوو، له‌ سازدانی قۆناغه‌كانی ناوبژیوانی عێراق و ئێران بۆ ده‌سته‌به‌ر كردنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانیان، سه‌ره‌تای كۆبوونه‌وه‌ی هه‌ردوو وڵات له‌سه‌ر بڕیاری نه‌ته‌وه ‌یه‌كگرتووه‌كان بووه‌، بۆ به‌پیره‌وه‌چوونی سكاڵای عێراق، هه‌ڵبژاردنی توركیا بۆ كۆبوونه‌وه‌ بڕیارێكی سه‌رپێی نه‌بووه‌، توركیا هاوپه‌یمانی بلۆكی ڕۆژئاوا و هاوهه‌ڵوێست له‌گه‌ڵ عێراق و ئێران بۆ به‌دیهێنانی مافه‌كانی كورد ناسراوه‌، بۆ سه‌ربڕینی شۆڕشی كورد له‌لایه‌ن ئه‌وسێ وڵاته سه‌ره‌كیه‌‌ی كوردیان به‌ردا دابه‌ش كراوه‌. وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا ویستویه‌تی عێراق له‌و شه‌ڕه‌ ده‌ستی به‌تاڵ بێت بۆ دژایه‌تی سوریا، تا پرۆسه‌ی ئاشتی عه‌ره‌ب له‌گه‌ڵ ئیسڕائیل سه‌ربگرێ، سۆڤیه‌ت ده‌یویست هاوپه‌یمانی عێراق بێت و جوڵانه‌وه‌ی كوردیش چیدیكه‌ به‌ره‌و ئه‌مریكا نه‌چێت، هه‌ردوو وڵاتی زلهێزیش نه‌یانوویستوه‌ درێژه‌دانی شه‌ڕ له‌ سیمای شه‌ڕی سارد تێپه‌ڕێت بۆ به‌شداری ڕاسته‌وخۆی هه‌ردوولا له‌شه‌ڕی گه‌رم.
خواستی هه‌ریه‌ك له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی بۆ وه‌ستانی ئه‌و شه‌ڕه‌ و هه‌ردوولا پێك بێن، له‌ كاتێكدا ئوردن له‌سه‌ره‌تاوه‌ به‌هاریكاری ئه‌مریكی و ئێرانی و كورد خۆشحاڵ بووه‌، چونكه‌ له‌و مه‌داره‌ خولاوه‌ته‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ پێشوه‌خت میسر ویستوویه‌تی له‌ ڕێگای باڵوێزه‌كه‌یه‌وه‌ له‌ بێروت كورد ئاگادار بكاته‌وه‌ له‌ ئه‌گه‌ری لێك نزیك بوونه‌وه‌ی عێراق و ئێران و باسی كورد له‌و گفتوگۆیانه‌دا، سادات به‌رژه‌وه‌ندی له‌وه‌دابوو حه‌زی ده‌كردعێراق بكه‌وێته‌ خاڵێكی سازشه‌وه‌ تا سازشی حكومه‌تی میسر له‌بیربكرێت، كه‌ به‌هۆی ڕێكه‌وتنی ئاشتی له‌گه‌ڵ ئیسڕائیل، میسر تووشی گازنده‌ی شه‌قامی عه‌ره‌بی ببوو.
له‌سه‌ر گه‌رم و گوڕی هه‌واری بۆمدیه‌ن چه‌ند هۆكارێك باس ده‌كرێت، له‌وانه‌: گوایه‌ جه‌زائیر ترساوه‌ له‌ ئاكامه‌كانی درێژه‌كێشانی شه‌ڕی ناڕاسته‌وخۆی یه‌كیه‌تی سۆڤیه‌ت و ئه‌مریكا ده‌ریای سپی ناوه‌ڕاست ببێته‌ مه‌یدانی ناكۆكی و ململانێكان، یان وه‌ك (دریه‌ عونی) ده‌نووسێت: « جه‌زائیر له‌مه‌ودای سه‌ركه‌وتنی كورد ده‌ترسا، نه‌بادا گه‌یشتنی به‌مافه‌كانی له‌ چوارچێوه‌ی عێراق هانده‌ر بێت بۆ (به‌ربه‌ر) له‌ هه‌رێمی قه‌بائیل له‌ جه‌زائیر، ئه‌وانیش داوای هه‌مان ماف بكه‌ن، كه‌ كورد داوای كردووه‌.»پێده‌چێت هۆكاری ئابووری له‌ هه‌موو بۆچوونه‌كانی دیكه‌ نزیكتربێ، به‌پشت به‌ستن به‌ڕاپۆرتی هه‌واڵگیری ئه‌مریكی ده‌ڵێ: بومدیه‌ن پێویستی به‌پشتگیری دارایی هه‌ردوو وڵات هه‌بووه،‌ بۆ دانانی پڕۆژه‌یه‌كی ئابووری په‌یوه‌ست به‌په‌ره‌پێدانی به‌رهه‌می نه‌وتی خاو، یان به‌و هۆیه‌وه‌ هه‌رسێ وڵات به‌یه‌كه‌وه‌ سێكوچكه‌یه‌كی به‌هێز بن له‌ناو ڕێكخراوی (ئۆپیك) ناوی بومدیه‌ن وه‌كو ناوبژیوان و سه‌رپه‌رشتیار له‌گه‌ڵ ده‌قی ڕێكه‌وتنامه‌كه‌دا بێت، له‌ دوای سێ پڕۆتۆكۆڵی پاشكۆی ڕێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیر له‌نێوان وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی هه‌ردوو وڵات به‌سه‌رپه‌رشتی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی جه‌زائیر واژۆ بكرێت، ئه‌م هه‌نگاوه‌ی ده‌مانخاته‌ ژێر باری وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ی بۆچی سه‌رۆكی جه‌زائیر ئه‌و كاره‌ی گرته‌ئه‌ستۆ، شوێنی كورد له‌ كوێی هۆكاره‌كانی ئه‌و شێلگیریه‌ی بۆمدیه‌ن دایه؟‌.

به‌رپرسیارێتی سه‌ركردایه‌تی شۆڕشی كورد
دوای خه‌باتێكی بێ پلان و قوربانی دانێكی زۆر له‌ ئه‌نجامی پیلانگێڕی وڵاته‌ به‌رژه‌وه‌نخوازه‌كان شۆڕشی كوردستان كۆتایی هات، زۆرجار له‌خۆمان ده‌پرسین ئایا پێویسته‌ له‌سه‌ر شۆڕشێكی سه‌ركه‌وتو تا ڕۆژی ڕێككه‌وتنی مارتی 1975 سوپای عێراق له‌به‌ر یه‌كتری هه‌ڵبوه‌شێنرێ، به‌ڵام سه‌ركردایه‌تی داوای چه‌ك فڕێدان له‌و هێزه‌‌ كۆڵنه‌ده‌ره‌ی پێشمه‌رگه بكات و..، سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ی ئه‌م شۆڕشه‌ بڕوا بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات و گه‌ل و هێزی پێشمه‌رگه‌ جێبێڵێ له‌ژێر ڕه‌حمه‌تی چوار سوپای دڕنده‌دا…؟، بێده‌نگیه‌كی جیهانیش له‌ولاوه‌ وه‌ستابێ، وه‌كو ڕایه‌كی ساده‌ ئه‌گه‌‌ربكرێ ده‌ری ببڕین ئه‌وه‌یه‌: بارودۆخی ناوچه‌یی و نێوده‌وڵه‌تی هه‌رچۆنێك بووبێ، به‌ڵام به‌رپرسیارێتی سه‌رۆك بارزانی و هه‌موو ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سیاسی، هه‌موو سه‌ركرده‌كانی كورد به‌رپرسیاریه‌تێكی گه‌وره‌ و به‌رچاوه‌ له‌و كاره‌ساته‌ مێژووییه‌دا.
سه‌رچاوه‌كانی ئه‌م بابه‌ته‌‌:
1- د. حامید مه‌حمود عیسا، كێشه‌ی كورد له‌ عێراق (2)، وه‌رگێڕانی: سواره‌ قه‌ڵادزه‌یی، چایخانه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ڕۆشنبیری – هه‌ولێر، 2013.
2- كامه‌ران بابان زاده‌، ڕێكه‌وتنامه‌ی جه‌زائیرو ڕه‌هه‌نده‌كانی له‌سه‌ر كێشه‌ی كورد له‌ كوردستانی باشوور، چاپخانه‌ی كه‌مال، سلێمانی. 2013.
3- لۆكمان میهۆ، كورد و كوردستان له‌به‌ڵگه‌نامه‌ نهێنیه‌كانی ئه‌مریكادا (كوردستانی باشوور)، وه‌رگێڕانی: وریا ڕه‌حمانی، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات هه‌ولێر، 2009.
4- هێنری كیسینگه‌ر، كاره‌ساتی كورده‌كان، وه‌رگێڕانی: صباحی غالیب، باسكار، ژماره‌ 3، هاوینی 1999، (سه‌رچاوه‌ی ئه‌لكترۆنی).

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شه‌هید مسته‌فا خـۆشناو له‌ ببیره‌وه‌ری مه‌لا عه‌بدوڵای بێتواته‌دا

ڕۆژی 19ی حوزه‌یرانی 1947، ڕۆژێكی گرنگ و بایه‌خداره‌ له‌مێژووی خه‌باتی ...