سەرەکی » مانشێت » یادێکی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان

یادێکی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان

ئیدریس سۆریانی

كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان له‌ 10/6/1970 دامه‌زرا . له‌ سالی 1992شدا له‌گه‌ڵ یه‌كێتیی شۆڕشگێڕانی كوردستاندا له‌ بۆته‌ی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستاندا توایه‌وه‌، دوای به‌خشینی هه‌زاران شه‌هیدی قاره‌مان.
من لێره‌ نامه‌وئ به‌ناخی فه‌لسه‌فه‌ی كۆمه‌ڵه‌دا بچمه‌ خواره‌، به‌ڵكو باس له‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ چۆن كۆمه‌ڵه‌م ناسی. كۆمه‌ڵه‌ی خاوه‌نی دروشمی (كه‌ڵ بژی و كه‌م بژی ). ئه‌م دروشمه‌ زۆر به‌ زوویی گه‌یشته‌ ماڵی شۆڕشگێره‌كان؟
ئیمه‌ له‌ گه‌ڵاڵه‌ ده‌ژیاین، ئه‌و ناوچه‌یه‌ی كه‌ سه‌ركردایه‌تی پارتی و باره‌گای بارزانی لێبوو، ئه‌و ناوچه‌یه‌ كه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی خانه‌قین و كه‌ركوك و سلێمانی و هه‌ولێر و دهۆكی له‌خۆ گرتبوو و قاره‌مانێتی هێزه‌كانی ده‌شتی هه‌ولێر و زمناكۆ و رزگاریی و سه‌فین ده‌نگی تێدا ده‌دایه‌وه‌ ، رۆژانه‌ به‌كۆمه‌ڵ شه‌هیده‌كانی تێدا ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ هه‌وارگه‌كانیان. ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ی شه‌هید دكتۆر خالید و شه‌هید عه‌لی عه‌سكه‌ری و ده‌یان سه‌ركرده‌ی تری تێدا ده‌ژیان تا نسكۆی شۆڕشی ئه‌یلول.

چۆن بووم به‌ كۆمه‌ڵه‌
هه‌رگیز ناوی كۆمه‌ڵه‌م نه‌بیستبوو، كتێبخانه‌یه‌كمان نه‌بوو تا كتێبـی تێدا بخوێنینه‌وه‌، مزگه‌وتێكمان نه‌بوو تێیدا فێری عه‌ره‌بی ببین و له‌وێوه‌ شاكاره‌كانی ماركس و ئه‌نگڵس ‌و لینین و بیری چه‌پ بخوێنینه‌وه‌. كتێب خوێندنه‌وه‌ له‌ماڵی زۆربه‌ی ناوچه‌كه‌ «عیلمی شه‌یتانی» بوو . ئه‌ی بۆ ده‌بین به‌ كۆمه‌ڵه‌؟
ئاشبه‌تال مه‌ینه‌تییه‌ك بوو كه‌ كۆتایی هێنان بوو له‌ گوێگرتن له‌ سرووده‌ باوه‌كانی وه‌ك (پێشمه‌رگه‌ی به‌هه‌ڵمه‌تین … پاڵه‌وانی میلله‌تین ). هزری منداڵی و شوێنی بینینی شۆڕبوونه‌وه‌ی لوله‌ی چه‌كه‌كان و بێ نازیی گۆڕی شه‌هیده‌ به‌جێماوه‌كانی شۆڕشی رابردوو، ئه‌وه‌یان له‌لا گه‌ڵاڵه‌ كردبوون، كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ رابردوو، گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ جاهیلییه‌ت. هه‌رگیز له‌ دوورو نزیكه‌وه‌ تا ساڵی 1976 ناوی كۆمه‌ڵه‌م نه‌بیستبوو، نه‌مده‌زانی قاره‌مانی هزری رووناككردنه‌وه‌ی بیری نیشتمانی و چه‌وساوه‌كانی كوردستانن.
راسته‌ گه‌ڵاله‌ باره‌گای یه‌كێتیی قوتابیانی كوردستان بوو، چه‌ندین خولی تێدا ده‌كرایه‌وه‌، به‌ڵام به‌ گوێره‌ی ته‌مه‌نم ئه‌وكات من نه‌مده‌زانی ئه‌و رێكخراوه‌ چییه‌ و بۆچییه‌؟
ژووره‌ بچووكه‌كه‌ی كوێستانی، ببووه‌ هۆگری من و شه‌هید حه‌مه‌ ڕه‌ش، چه‌ندینجار چا و خواردنمان بۆ هاوڕێكانی كوێستانی ده‌برد، به‌ڵام نه‌مانده‌زانی به‌تایبه‌تی شه‌هیدان بورهان، شاسوار و هیوا عه‌بدولغه‌فور باس له‌ چی ده‌كه‌ن و بۆچی هه‌میشه‌ له‌ رێگای دووره‌وه‌ سه‌ردانی كوێستانی ده‌كه‌ن؟.
ئه‌وه‌ی ده‌مزانی كۆتایی به‌وه‌ هاتبوو به‌ هه‌ڤاڵ بانگی یه‌كتریی بكه‌ن، له‌ بری ئه‌وه‌ هاوڕێیان به‌كارده‌هێنا.
ئازاری ئاشبه‌تاڵ و ئازاری سه‌نگه‌ره‌كانی دوژمنی فاشست له‌ هه‌موو لوتكه‌ و بانێك، پێیان ده‌وتین به‌ دوای هزرێكی نوێدا بگه‌ڕێن، ئه‌گه‌رچی ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌ و رێگه‌ سه‌خته‌كانی قورسترن، به‌ڵام سه‌ربه‌رزیی مه‌زنتره‌ و مرۆڤ ده‌كات به‌ مرۆڤ و تاكێكی پشت به‌هزر به‌ستوو و ره‌نجده‌ر په‌رست به‌رهه‌م ده‌هێنێت.
یه‌كه‌م زه‌نگی كۆمه‌ڵه‌ له‌وه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات، كاتێك له‌ساڵی 1976 داوای كتێبێكم له‌ كوێستانی كرد كه‌ پێمبدات تا بیخوێنمه‌وه‌، چونكه‌ ماڵی ئه‌و پڕبوو له‌ كتێب ، یان وه‌ك خزمه‌كانم وته‌نی نازانینن كوێستانی چی له‌و هه‌موو سیپاڵانه‌ ده‌كات؟ كتێبـی مانفێستی كۆمۆنیستی پێدام و پێی وتم: ده‌یخوێننه‌وه‌ و پرسیارت لێده‌كه‌م، كه‌ خوێندمه‌وه‌ ته‌قه‌ی سه‌رم ده‌هات، نه‌مده‌زانی چه‌مكی پڕۆلیتاریا و بۆرژوازی و دیكتاتۆریی پرۆلیتاریا و ئه‌نگڵس ‌و ماركس و ریفۆرمخواز و رادیكال واتایان چییه‌.
‎كه‌ بۆم برده‌وه‌، وتی: «چی لێ تێگه‌یشتی؟» وتم: «هیچ».
وتی: «جارێكی تریش بیخوێنه‌ره‌وه‌»، ئه‌وه‌ش تاریك و روونی مام هێمن بیخوێنه‌ره‌وه‌».
ئه‌وه‌ سه‌ره‌تای ئاشنا بوونم بوو به‌خوێنده‌وه‌ی كتێب، من هه‌ر چیرۆكی شه‌وانه‌ی به‌ر ئاگردانم گوێ لێ ببوو. به‌دیاركه‌وتنی مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی یه‌كێتی ‌و بنینیان و ناوی كۆمه‌ڵه‌یان به‌ گوێدا داین، پێیانوتین به‌دوای چه‌واشه‌ و جاهیلییه‌ت نه‌كه‌ون، كوردستان چاوه‌ڕوانی گوڵاڵه‌ سووره‌ی نوێیه‌.
كۆمه‌ڵێك گه‌نجی ئه‌وكات كه‌ ره‌وانه‌ی خزمه‌تی سه‌ربازیی كرابوون و له‌ موسڵ تێكه‌ڵاوی گه‌نجه‌كانی سلێمانی و كه‌ركوك ببوون، باسی شۆڕشی نوێیان ده‌كرد. ته‌مه‌نی گه‌نجیمان هه‌ڵده‌كشا و گۆڤاری به‌یان و رۆشنبیریی له‌ بازاڕ په‌یدا ده‌بوون، شیعرو چیرۆكه‌ ره‌مزاوییه‌كانمان ده‌خوێندوه‌ و ژیله‌مۆیه‌كی نوێ له‌ ژێره‌وه‌یان ده‌گه‌شایه‌وه‌. كاره‌ساتی هه‌كاری (به‌شداریكردنی نزیكه‌ی 100-150 پیشمه‌رگه‌ی باڵه‌كایه‌تی و په‌یدابوونی پێشمه‌رگه‌ له‌ دۆڵی باڵه‌یان و شیوه‌زوور و دۆڵی روستێ ، پشكۆیه‌كانی هزرمانی زیاتر ده‌گه‌شاندنه‌وه‌.
له‌ناو ئه‌و هه‌موو ترس و تێكشكانی رۆح له‌ 1975دا سه‌رفرازترین و پڕ قوربانیترین رێكخراومان هه‌ڵبژراد، ئه‌وه‌نده‌ به‌س بوو به‌ گه‌نجێك بڵێیت (كه‌م بژی و كه‌ڵ بژی)، یان گوێ له‌ سروودی (له‌قه‌ندیلی سه‌ربه‌رزه‌و سڵاوت بۆ ده‌نێرمه‌وه‌)، تا رێبازی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان هه‌ڵبژێرێت و به‌ دوای سه‌ره‌ داوه‌كاندا بگه‌ڕێی و ئاڵقه‌یه‌كی رۆشنبیریی بدۆزیه‌وه‌.
له‌كۆتاییدا تائێستاش وه‌ك تاكیكی باوه‌ڕ به‌خۆ بوو، له‌ناو هزرو ره‌خنه‌و و تێگه‌یشتنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌دا ده‌ژیم، نه‌ك به‌و واتای وێڵی رابردوویه‌ك بم، به‌ڵكو به‌و واتایه‌ی كه‌ چون مرۆڤ به‌ هۆشمه‌ندیی و لێكدانه‌وه‌ی تیۆره‌ زانستییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیی و ئابوورییه‌كان خزمه‌تی شارستانییه‌ت ده‌كات و ده‌رباز ده‌بێ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ عه‌شیره‌ت و ئایین و خێڵ.
یادی كۆمه‌ڵه‌ له‌ناو هزره‌ گۆڕاوه‌كانمدا وه‌ك ئه‌ستێره‌كانی كارۆخ ده‌دره‌وشێنه‌وه‌، به‌ته‌واویش ماڵئاوایم له‌ چه‌مكی هه‌ڤاڵ و نسكۆ و شه‌ڕی ناوخۆو توندوتیژیی كردووه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

چەتری بزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كوردستان

بۆ خوێندنەوەی بابەتەکە کلیکی ئەم لینکە بکە