سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » شەهید نەجۆ، سەربازە ونەكەی شۆڕشپەڕە 18

شەهید نەجۆ، سەربازە ونەكەی شۆڕش

لەم دووتوێیەدا
دووتوێی ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌، ئەمجارە لەبارەی خەبات و تێكۆشان و دۆستایەتی شەهید نەجۆ (نەجمەدین بیوك كایا ) یە، كە 12/6/2019 لە ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌، لەلایەن نووسەرو شاعیر ساڵح بێچارەوە پێشتر وەكو دووتوێی یادگار ئامادەكرابوو بەسەر ئامادەبووان دابەشكرا.
لەم كۆڕەدا، كە لەلایەن بورهان شێخ رەئوف-ەوە بەڕێوەدەبرا، تیشك خرایە سەر سەرجەم لایەنەكانی كۆمەڵایەتی ، سیاسی، تێكۆشانی ئەو پیاوە مەزنەو هەروەها دۆستایەتیی لەگەڵ جەنابی مام جەلال و سەركردەكردەكانی ئەو رۆژگارەی دەستپێكردنەوەی شۆڕشی نوێ بە رابەرایەتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، هەروەك لە مشتومڕ ‌و قسەوباسەكانی نێو كۆڕەكەدا لەلایەن كۆڕگێڕ ‌و ئامادەبووانەوە زۆر لایەنی تری پەیوەست بەو كەسایەتییە ‌و رۆڵی تێكۆشەرانی پارچەكانی دیكەی كوردستان لە پاڵپشتیی یەكێتی ‌و خەباتی باشووری كوردستان خرایەڕوو.

ساڵۆنی

کوردستانی نوێ

شەهید نەجۆ، سەربازە ونەكەی شۆڕش

بورهان شێخ رەئوف:
بەخێرهاتنی گەرمتان دەكەین بۆ وەرزێكی تری چالاكییەكانی ساڵۆنی كوردستانی نوێ، بەو هیوایەی ساڵۆنی كوردستانی نوێ لەم وەرزەدا چالاكی و كاری باشتر و جوانتر بكات.
كۆڕی ئەمجارەمان لەلایەن مامۆستای بەڕێز و شاعیری هەست ناسك رۆژنامەنووسی بەتوانا، مامۆستا ساڵح بێچار ئامادەكراوە و ئەوەی ئەو ئەمجارە دەستی بۆ بردووە بۆ یەكێكە لەو سەربازە ونانەی لە ناویاندا شەهید نەجمەدین بنێین كەوا رۆڵێكی كاریگەری لە سەرەتای دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانی كوردستانەوە هەبووە، بەشێوەیەكی نهێنی و كارا كوردستانی بوونی و ئەوەی كە كوردستان یەك دۆسێیە و یەك شۆڕش و یەك بزووتنەوەیە، ئەو لە باكوری كوردستانەوە بۆ بزووتنەوەیەك كە لە باشوور بووە رۆڵی كاریگەری هەبووە، ئەوەش جێی خۆشحاڵییە ئەو شەهیدە قارەمانە خەڵكی شاری ئورفەیە، ئەو ئورفەییەی كەوا زۆریك لە شۆڕشگێڕان نیشتمان پەروەران خەڵكی ئەوێی بوون، وەك ئۆجەلان و شڤان پەروەر، زۆر رەمز و سەركردەی تر لە مێژووی كورددا لەو شارەوە بوون و ئەمیش كوڕی ئەو شارە بووە، بۆ زانیاری زیاتر و قسەوباسی زیاتر بۆ ئەوەی بووار بۆ كاك ساڵح بەجێ بهێڵم بە درێژی باسی شەهید نەجمەدین بكات، كاك ساڵح ئەمە یەكەم جاری نییە كە دەست بۆ كاری قورس و بن كۆڵ لە رۆژنامەنووسی كوردیدا دەبات و بابەتی گرنگ و باش دەوروژێنێت و خوێندنەوەی ورد و لێكۆڵینەوە و بەدواداچوون دەكات و شت گەلێك زیندوو دەكاتەوە و دەیخاتە بەرچاوی خوێنەرانی كورد كە گرنگی خۆیان هەیە.

ساڵح بێچار:
هاوڕێیان بەخێرهاتنتان دەكەم وەك كاك بورهان ئاماژەی پێدا، شەهید نەجۆ زۆر لەوە زیاتر دەهێنێت كە ئەرك بكێشین و لە حزوری روحی و گەورەیی ئەو پیاوەدا نەك جارێك و نەك بۆنەیەك زۆر جاری دی دابنیشین و باسی بكەین، لای بەڕیزتان شاراوە نییە كە پاشكۆی یادگار تایبەت نییە بە بوارێك، سیاسەت، هونەر یا فەرهەنگ، لێرەوە لە دەرەوەی هەر مجامەلەیەك دەبێت سوپاسی هاوڕێی ئازیزم و برای خۆشەویستم كاك ستران بكەم، بە جۆرێك لە جۆرەكان وەك سەرنووسەر دەستكراوەی كردووم لەوەی خۆم چ بابەتێك هەڵدەبژێرم و هەڵبەت جار و بار پرس و رایەكی رۆژنامەنووسانە دەكەین، كاتێك دەڵێم لەسەر ئەو بابەتە كارێك دەكەم هەمیشەش بە تێبینیە وردەكانی بابەتەكانی دەوڵەمەند كردووم، بۆیە ئەم پاشكۆیەی ئەمڕۆ لە خزمەتتاندا بڵاودەبێتەوە ‌و دەكەومە بیرێكی قوڵ مانگی داهاتوو چی بكەم، ئەوە نیە بڵێم پلانی پێشوەختم هەبێت وەك لە پێناسەی پاشكۆكەشدا دەیبینن نوسراوە ئاو ڕدانەوەیەكی كوردستانی نوێ لە كەسێتی و رووداوە مێژووییەكانی كوردستان.
شەهید نەجۆ دەتوانم بڵێم لە كۆتایی هەشتاكانەوە لەڕێی دەنگی گەلی كوردستان و هەندێ بڵاوكراوەی ئەو سەردەمەوە وەكو ناوێك لە روح و مێشكی مندا هەیە، هەر زانیارییەكم دەست كەوتبێت وەك داتایەك لای خۆم پاراستوومە و هەمیشەش بە ئاواتەوە بووم رۆژێك لە رۆژان بتوانم ئەگەر خۆم یان كەسێكی تریش قسە لەسەر ئەو پیاوە گەورەیە بكات.
شەهید نەجۆ بۆ؟ بەداخەوە من لە ئامادەكردنی ئەم پاشكۆیە و بڵاوكردنەوەی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی كۆمەڵێك دۆست و برادەر بە نامە و تەلەفون دەڵێن: شەهید نەجۆ كێیە؟ هەتا ئەم بەیانییە دۆستێكی ئەزیز وتی: شەهید نەجۆ ژنە یان پیاوە! كە ئەوە ئەوەندەی تر مەراقەكەی منی گەورەتر كرد، شەهید نەجۆ، دیارە كە ناوی نەجمەدینە (نەجمەدین بیوك كایا) یان (قایا) كە لە كۆندا وا بووە و ئێستاش لە توركیا هەر بە قایا دەنووسرێت، لە كرمانجیشدا لای جەنابتان شاراوە نییە كە محەمەد دەبێتە حەمە و زۆر لە ناوەكان كە نەجمەدینیش بۆتە نەجۆ یا وەكو هەڤاڵ خەجێ كە بووە بەخەجۆ .
نەجمەدین بیوك كایا، ئەم پیاوە هەر لە سەرەتاوە سەیری ژیاننامەكەی دەكەیت، دەبینیت چەپێكی شۆڕشگێڕی كورد بووە، واتا چەپ نەبووە هەر وەك و خۆ نواندن كە بەراستی زۆرمان لەو نموونانە هەیە، ئەم پیاوە هەر كە خۆشی كردە قوربانی بیروبۆچوونی خۆی دەبینین دوای ئەو هەلومەرجانەی لە توركیا بەرەو ڕووی دەبێتەوە، لەگەڵ كاری خوێندندا لە ئەستەمبووڵ خەریكی كاری سیاسی و رێكخراوەی دەبێت و بڕیاری دەستگیركردنی بۆ دەردەچێت، پێش ئەوەی زانكۆ تەواو بكات سەفەر دوكات و وڵاتە و وڵات دەگاتە سوید، لە سەرەتای حەفتاكان و لەساڵی 1972 دا لە وڵاتی سوید دەگیرسێتەوە،ئەو كاتە مافی پەنابەری سیاسی وەردەگرێت، ئەم پیاوە كێشەی ئەوەی نەبووە و نەیویستووە دانیشێت ژیانێكی خۆش و رەفاهیەت بژی، بۆیە دوای لێبووردنی گشتی لەلایەن دەوڵەتی توركیاوە دەگەڕێتەوە بۆ توركیا،بەڵام گەڕانەوەكەی لە سەروبەندی دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانی كوردستاندا دەبێت، دەتوانم بڵێم شەهید نەجۆ لە بەشێك لە كادرەكانی خودی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان، پەرۆشتر و بەجموجۆڵتر و قوربانیدەرتر بووە. شەهید نەجۆ بیرمان نەچێت لە یەكەم گەڕانەوەی جەنابی مام جەلال بۆ خڕی ناوزەنگ بەشێكی گەورەی بەرپرسیارێتی گەیاندنی كۆچكردوو مام جەلال دەكەوێتە ئەستۆی، دواتر هێنانی ئەو هەموو بارە چەكەی هەمووتان دەزانن شوێنی دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان لەسەر خاكی سوریا بووە، هەروەكو مامی گەورەش هەموو جارێك دەیووت:» چاخانەی بیت الله» لەوێ زۆرتر خۆسازكردن و خۆئامادەكردن یان منجمی چەك و تەقەمەنی یەكێتی لە سوریا بووە.
ئەوە شەهید نەجۆیە، كە دێت بە باری ماشێن تراكتۆر چەند بار چەك لەو سەردەمەدا دەگوازێتەوە بۆ باشور، هەروەك ئەوەی لەسەرچاوەكان بەوردی خوێندومەتەوە، هێنانی ئەو بارە چەكانە هەر ئەوە نەبووە راستەوخۆ لە خۆرئاواوە بیهێنێتە باشوور، بەڵكو لەو سێ سنوورەدا زۆر جار بە خۆرهەڵاتیشدا رۆشتووە، واتە چۆتە خۆرهەڵات ‌و بەپێی شوێنەكان و هەتا بارێك چەكی پێشمەرگەكانی كۆمەڵەی شۆڕشگێڕانی كوردستان كۆمەكیان كردووە، چەكەكانیان لە قۆناغێكەوە بۆ قۆناغێكی تر بۆ گواستۆتەوە هەتا ناوچەی سۆمای برادۆستی بەشی خۆرهەڵات ‌و ئەو چەكانە بەسەلامەتی گەیشتونەتە دەستی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان لە خڕی ناوزەنگ، لەكاتی ئامادەكردنی پاشكۆكەدا لەسەر شەهید نەجۆ،لەگەڵ دۆستێكدا كە باسی شەهید نەجۆم بۆ كرد، وتم پاشكۆیەكم هەیە وتی یادی بە خێر لە ماوەی پێشوودا پێش كۆچی دوایی كاك نەوشیروان لەگەڵ كاك نەوشیروان باسی شەهید نەجۆ-مان كردووە كردووە، ئەڵبەت كاك نەوشیروان هەر لێرە لە بابەتێكی تردا كە لە خڕیناوزەنگەوە هەیە و بە ناونیشانی باسكردن لە سەرەتاكانی یەكێتی بە بێ باسی نەجۆ ناتەواو دەبێت، هەر لە تایتڵی نووسینەكەی كاك نەوشیروانەوە گەورەیی نەجۆ دەبینین، وتی: لە دانیشتنێكدا كاك نەوشیروان چۆن باسی ئەوەی كردووە كە ئێمە لە مەراقی ئەوەش بووین، كە دورنەبوو نەجۆ لە هەر چركەیەك لەو جەولانەدا لەو هێنان و بردنی چەكانەدا دەستگیر بكرایە لەلایەن داگیركەرێكی كوردستانەوە، ئەوەندەی حسابی قاچاخچی چەكی بۆ دەكرا رەنگە ئەوەندە حسابی شۆڕشگێڕ و پیاوێكی خۆبەخشی بۆ نەكرایە، چونكە لە رۆژگارێكدا یەكێتی و حزبەكانی ناوچەكەش پێویستیان بە چەكێك بووبێت ئەو بە بارە چەكەوە رۆشتووە، بۆیە تەنانەت ئەوەشمان بیرنەچێت كە شەهید نەجۆ لە ناو یەكێتیدا ئەوەندەی من بزانم پێشنیاری جەنابی مام جەلال بووە بە هاوڕێ سەڵاح بانكراوە و ناسراوە لە ناو یەكێتیدا، خۆی نەجمەدینە و بوە نەجۆ و لە ناو یەكێتیشدا سەڵاح بووە، سەیری رابردوو دەكەیت لە ڕۆژگارێكدا بەداخەوە لایەنی تر كەسێتیە شۆڕشگێڕەكانی بەشەكانی دیكەی كوردستانیان شەهید كردووە یان بە زیندوویی رادەستی داگیركەرانی كوردستانیان كردونەتەوە، بەڵام شەهید نەجۆ نەك هەر بە پێچەوانەوە كە لەپاشكۆكەشدا بە ناوی (شەهید نەجۆ تێكۆشەری سنوور نەناس) ئاماژەم پێداوە ئەو سنوورێكی نەناسیوە لە یەك كاتدا لە باكورەوە كە دێت و لەخۆرئاوا بووە و دەچێتە خۆرهەڵات و دواجار مەنزڵی ئەو مەنزڵی چالاكییەكانی شەهید نەجۆ كوردستانی باشوورە، كاتێك سەیری ئەو وێنانە دەكەین كە زۆربەمان بینیومانە وێنەی سەرەتای پێشمەرگەكانی یەكێتییە لەخڕی ناوزەنگ، شەهید نەجۆ لەو بارودۆخ و كاتە هەستیارەدا هەمیشە كامێرای پێبووە كە باشترین كامێرای ئەو سەردەمە بووە رەنگاورەنگ بووە لە ناوەراستی ساڵی حەفتاكاندا چەندین وێنەی جوانی ئەو سەردەمەی پێ گرتووە، ئەو كۆمەڵە وێنەیەش پێموایە لە 2011 برازایەكی شەهید نەجۆ وەك دیاریەك پێشكەشی كۆچكردوو جەنابی مام جەلالی كردۆتەوە، كاتی خۆی لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ لە پاشكۆیەكدا من ئاماژەم پێداوە و بە ناوی (چاوی شۆڕش) بەشێك لەو وێنانە بڵاوبۆتەوە، لەم پاشكۆیەش بەشێكی تر لە وێنەكان بڵاوبۆتەوە و لەوانەیە ئەو وێنانە كەمتر بینرابن و لەلای من و لە ئەرشیفی كوردستانی نوێ هەیە، واتە مەبەستم ئەوەیە شەهید نەجۆ دەبینیت هەر وێنەیەك لەو وێنانە بۆ خۆی مێژوویەكە هەر ئەوەی كە كۆنفرسیۆشت دەڵێت: «وێنەیەك لە بری هەزار وشەیە» واتە بەقەدەر هەزار وشە دەتوانێت گوزارشت بكات لەو روداوانە.
هەندێك لە وێنەكان سەیردەكەم بۆنەیەك هەیە، كە لەو سەردەمەدا لە خڕی ناوزەنگ چركێندراون چەندین جار لە گۆشەی جیاوازەوە سەیرم كردووە، وێنەی بۆمب و شەهیدێكی تێدایە،جەنابی مام جەلال و سالار عەزیر وتاریان هەیە تێنەدەگەیشتم ئەو بۆنەیە چییە، لە سەرچاوەكانیشدا باسی شتێكی وا نەكراوە تا لەوێنەكەدا ببینرێت، دوایی بیرێكی ترم بۆ هات كە سەیری كەسایەتیەكان بكەم بزانم كێیان ماون قسەیان لەگەڵ بكەم، بەداخەوە كەمترینیان مابوون، یەكێك لەوانە كاك بەختیار و دكتۆر فوئاد مەعسوم و كاك عومەر شێخموس بوون،پەیوەندیم بەو شەكرە پیاوەوە كرد عومەر شێخموس زۆری پێخۆش بوو وتی: «چۆنە تۆ نەجۆ-ت بیرە» لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە كە كەس بیری نییە؟ ئەوەی من مەبەستم بوو پرسیاری ئەو وێنەیەم لێكرد كە بۆنەكە بوو، شێخموس وتی: ئەو بۆنەیە 1 ی ئایاری 1979 یە تازە بارەگای حزبی شیوعی لە زەڵێ وە هاتبووە خڕی ناوزەنگ، لە پشتی بارەگای ئێمەوە بوو لەو كاتەدا بۆنەیەكیان كرد ئێمەشیان بانگێشت كرد و هەتا وتی: ئێمە زۆرمان لە كاك سالار عەزیز كرد كە سرودی ئنتەرناشناڵ بڵێت و بەشێك لە سرودەكە بە كوردی بڵێت و وتی خۆشم شعرێكی جگەرخوێنم خوێندۆتەوە جا لە وێنەكاندا وەكو فۆتۆ ستۆریەك دەیبینین و لە پاشكۆكەدا ئاماژەی پێدراوە.
لەلایەكی تریشەوە شەهید نەجۆ خەمخۆری رۆژنامەو ئەرشیفی رۆژنامەی كوردستان بووە، گەورەیی ئەو پیاوە لەوەدا بووە بۆ مێژووی كورد، سەرباری هەموو ئەو كارانەی كە بۆ كوردو شۆڕشی كوردی كردووە بەتایبەت یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئەوەی من وەك دڵۆپێك لە دەریایەك ئاماژەم پێداوە، شەهید نەجۆ بووە كە 11 ژمارەی رۆژنامەی كوردستان خولی سێیەم 1917 – 1918 لە ئەرشیفی خۆیدا دەپارێزێت، یادی بەخێر دكتۆر كەمال فوئاد لە پێشەكی ئەو چاپەدا كە ژمارە دۆزراوەكانی رۆژنامەی كوردستان بوو ساڵی 1998 لەسلێمانی چاپكرا دەڵێت: لە كۆتایی 1975 دا بوو كە كۆبوونەوەیەكی دەستەیەكی دامەزرێنەری یەكێتی چووین بۆ شام و لە ماڵی مام جەلال بووین، سەڵاحم ناسی (مەبەستی شەهید نەجۆ-یە)، ساڵی دووەم كە بۆ هەمان مەبەست دەستەی دامەزرێنەر چومەوە بۆ شام دەڵێت: ئەمجارە كە سەڵاحم بینی وتی:» باش بوو هاتی لە كوردستانەوە كۆمەڵێك بەڵگەنامە و گۆڤار و رۆژنامەم هێناوە»، بەداخەوە سەڵاح نەیتوانیووە ئەبجەدی بخوێنێتەوە زیاتر لاتینی خوێندۆتەوە، دەڵێت: بەڵام هەندێكیان هی سەردەمی عوسمانلی یە ئیتر دكتۆری گەورەش كە سەیری كردووە كە دەزانین لە 1971 یان 1972 یەكەم چاپی رۆژنامەی كوردستان كە دكتۆر چاپی دەكات واتە چ رێكەوتێكی جوانە چ گەوهەرێكە بگەڕێتەوە دەستی دكتۆر كەمالێك كە خۆی وێڵە بەدوای ژمارەكاندا لەبەر ئەوەیە كە دواكەوتووە لە ساڵی 1998 بۆ یەكەم جار ئەوانیش چاپكراون ئێستا لە كتێبخانەی كوردی هەن كە لە لاپەڕە 8 دا ئاماژەم پێداراوە.
لەم ماوەیەدا بە كرمانجی و بە توركی دەگەڕام بۆ شەهید نەجۆ لەوانەی كە پێی دڵخۆش بین لەم ڕۆژانەدا كچێكیم بینی دكتۆر سەردڵ بیوك كایا و خێزانیشی لەم ساڵانەی پێشودا پێموایە 2015 بوو جەمیلە بیوك كایا كە بەداخەوە وەك نموونەی ژنی شۆڕشگێڕی كورد بەجێیهێشتین، نەجمەدین لەساڵی 1981 دەستگیر دەكرێت و هەتا ساڵی 1984 لە ژێر لێكۆڵینەوەدایە لە رۆژی 23/1/1984 لە ژێر ئەشكەنجەدا شەهید دەبێت، بێگومان لە سەر رۆژی شەهیدبوونەكەشی بەداخەوە هەڵەیەك لە میدیای یەكێتی و ئەدەبیاتی یەكێتیدا هەیە، سەرچاوە سەرەكیەكان یەك لەوانە كە ئینسكلۆپیدیای یەكێتیە كە بە 22 /10 باسی كردووە پێموایە ئەویش هەر لەو كتێبەی كاك نەوشیروان لە خڕی ناوزەنگ جەنابیشیان وادەڵێت كە لە 22 /10 دیارە ئەو 1 و 10 یە مەسەلە سفرەكەیەلە گواستنەوەدا، بەڵام خۆی مانگی 1 بە پێی هەموو ئەو سەرچاوانەی كە من بە راستی بەدوایاندا گەڕاوم بە تایبەتی باكور بۆیە لێرەدا ئاماژەیەكم داوە ئەگەر ئەو یادە بە تایبەتی ئاگادارم ئێستا چاپی سێیەمی ئینسكلۆپیدیا لەژێر چاپدایە ئەگەر ئەو هەڵەیە راست بكەنەوە.
پێشنیارێكیشم هەیە، بۆ یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئاوڕێك وەك ئەوە نا كە لە سلێمانی باخچەیەك كراوە بە ناویەوە بەڵام هەوڵبدەین كتێبێكی لەسەر بنووسین لە ئێستادا زۆر فەرامۆشكراوە ئەو پیاوە بناسرێت، بەم نەوەیە و بەو نەوەیەش كە تەمەنیشی هەیە، بەڵام نایناسێت و نەجۆ وەك خۆی كاری دیكۆمێنتاری لەسەر بكرێت و ئەو هاوڕێیانەی كە بەریكەوتوون بیاندۆزینەوە ئێستا كە بەشێكیان لە ژیاندا ماون و لە باكورن.

محەمەد مێرگە سووری:
سەبارەت بە هەڤاڵ نەجۆ، راستە زۆر كەم باسی كراوە، بەڵام من لە 2006 كتێبێكم لەسەر شەهید ئیبراهیم عەزۆ ئامادە كرد، بەڵام تیراژێكی كەمی بڵاوكرایەوە بە هۆی بارودۆخی قەتل و عام كردنی شەهید ئیبراهیم عەزۆ و برادەرەكانی كەمێك هەستیار بوو بۆیە كەم بڵاوكرایەوە، بەڵام ئەوەی كە من لە چاوپێكەوتنەكاندا لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی كە ڕۆڵیان هەبووە لە دروست بوونی یەكێتی و دروستكردنی مەفرەزە سەرەتاییەكان و ناردنەوەیان بۆ دەڤەری بادینان بۆم دەركەوت كە هەڤاڵ نەجۆ، یەكێك بووە لە دڵسۆزترین كوردە نیشتمانپەروەرەكانی باكوری كوردستان بەڵام كێشەكە ئەوە بوو كە ئەو كاتەی كە هاریكاری یەكێتی كردووە هەندێك كۆمەڵ هەبوون لەو كاتەدا رێكخراوی شۆڕشگێڕی كوردەكانی چەپی باكور كە ئەمانە دوو باڵ بوون عومەر چەتین و و باڵێكی تریان هەبووە كە ئەمانە رۆڵیان هەبووە لەوەی دواجار زیانێكی زۆریش بە ئەو پەیوەندیانە بگەیەنێت، كە لە نێوان كوردەكانی باكور و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا هەبووە، بەڵام هەڤاڵ نەجۆ توانیویەتی درێژە بەو پەیوەندیانە بدات و زۆر دڵسۆزانە هاوكاری یەكێتی بكات لە هەموو روویەكەوە نەك هەر بە ناردنی چەك بە ناردن و گواستنەوەی هەڤاڵان لە سوریاوە بۆ دەڤەری بادینان و بە پێچەوانەشەوە، ئەوەی مەبەستمە بیڵێم ئێمە نەك هەر هەڤاڵ نەجۆ دەبێت ئێمە گۆشەیەك یان گرنگیەكی تایبەت بدەینە ئەوەی پەیوەندییەكانی یەكێتی لەگەڵ كوردەكانی باكور، لە سەرەتای دروستبوونی شۆڕشەوە گرنگی پێبدرێت و زیاتر لەسەری بدوێین و زیاتر چاوپێكەوتن لەگەڵ هەموو ئەوانە بكەین، ئەو كاتەی كە من بە فرسەتم زانی ئەو سەردەمی گەلاوێژ بوو محەمەد مادمزاج هەیە كوردێكی باكوری كوردستانە چاوپێكەوتنم لەگەڵ كرد، ئەو زۆر زانیاری تریشی دامێ كە من پاراستوومە بۆیە وا باشە ئێمە ئەوە بكەین بە لایەنێك مێژووی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان پەیوەندییەكانی لەگەڵ بەشەكانی تری كوردستان و پارتەكان بكەن.

شوان كەریم كابان:
لە راستیدا زۆر گرنگە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان هەموو ئەو تێكۆشەر و هەڤاڵانە بەسەر بكاتەوە كە لە پارچەكانی تری كوردستان بەشێك بوون لە شۆڕشەكە و بەشێك بوون لە خودی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان، وەك كاك ساڵح-یش وتی:» كاك نەجمەدین هەر ئەندامێكی یەكێتیی نیشتمانی كوردستان بووە» و كاك محەمەد پێشنیارێكی كرد، دەكرێت قسە لەسەر ئەوە بكرێت پاشكۆی كوردستانی نوێ ببێت بە نامیلكە، بە تایبەتی كە ئەوان خەریكی بابەتە مێژووییەكانن یەكێتی لەو شوێنانەی كە لێی بووە و بارەگای سەركردایەتی لێبووە، ژمارەیەك بارەگای حزبەكانی كوردستانی توركیایان لێبووە، بە تایبەتی رزگاری و كاوەچی و چەندین حزب و گروپی تر، بەداخەوە دەڵێم خەڵك لەوانەیە ئەو راستیە نەزانێت كە خەباتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان هەر لە كوردستانی باشووردایە و لە عیراقدا قەتیس نەبووە، بەڵكو پەلیكێشاوە بۆ هاوكاری و یارمەتیدان و هاوخەباتی لەگەڵ بەشەكانی تردا، من پێشنیارێك دەكەم بۆ كاك ساڵح كە مادام ئەو گرنگی دەدات بەو كەسایەتیانە لە كوردستان، ئەوەی كە ئێستا لە ئەدەبیاتدا پێی دەڵێین خۆرهەڵات و لە كوردستانی ئێران دكتۆر جەعفەری شەفیعی هەیە، ئەویش دۆستێكی زۆر نزیكی یەكێتییەو ئاوڕێكیش لەو بدرێتەوە رەحمەتی شێركۆ بێكەس لە یەكێك لە شیعرەكانیدا ئاماژە بە دكتۆر جەعفەر دەدات و زۆر سوپاس.

موعتەسەم نەجمەدین:
ئەو باسە زۆر گرنگە، پێموایە مێژووی سیاسیی ئێمە بەتایبەتی لەو قۆناغەدا كە دامەزراندنی یەكێتی وەكو مەدرەسەیەكی نوێ، نەنووسراوەتەوە، زیاتر ئەوەی كە باسدەكرێت و مێژوو دەیڵێتەوە لە یادەوەرییەوە وەك پێویست ئەرشیف نەكراوە، بەداخەوە ئێستاش وەكو پێویست ئەرشیف ناكرێت، بۆیە ئەمەی ئێوە كارێكی زۆر باشە، بەڵام كاتێك دێیتە سەر قسەكردن لەسەر پێاوێكی وەك شەهید نەجۆ، هەموومان رەنگە ئەوانەی لە ناوەندەكەداین ناومان بیستبیت، خەڵكی ئاسایی نایناسێت، ئەوەی كە تۆ لەم باسەدا خستووتەڕوو رەنگە ئەو تێڕوانینە لای خوێنەر دروست بكات كە ئەم پیاوە تەنها قاچاخچییەك بووە، راستە باست لەوە كردووە كە پیاوێكی چەپ بووە، یان بە شێك بووە لەو پڕۆسەی دروستكردنە، بەڵام ئەم پیاوە چۆن چەپێك بووە؟ لەچ مەزهەبێك بووە؟ چۆن بەشداریی كردووە لەو بزووتنەوە هزرییە نوێیەدا كە دروستبووە، ئەم رەوتەی كە من بۆ خۆم پێی دەڵێم مەدرەسەی سیاسیی سلێمانی كە قسەی لەسەر دەكەم یان لە دوای دروستبوونەوە لەدوای 1969 –وە، كە كۆمەڵێك لەو لاوانە لەگەڵ مام جەلال دێن بەرنامەیەكی تر دادەنێین و رەوتێكی دیكەی فیكری دادەمەزرێنن، ئایا رۆڵی شەهید نەجۆ لەوێدا چی بووە كە هەموویان لە ژێر كاریگەریی خودی مام جەلالدا بوون، بۆخۆشی زۆر خۆشی ویستووە، لەوێدا تەنیا خۆی لەوەدا نەبینیووەتەوە كە ئەم پیاوە چەكی هێناوە، پەیوەندیی نێوان نەجۆ و بەرەی میللی فەلەستین چی بووە؟ نەجۆ لەچ روویەكەوە هاوكاربووە لە داڕشتن ‌و كاركردن بۆ ئەم بەرنامەیە؟ واتە ئێمە ئەگەر بمانەوێت ئەم مێژووە وەكو خۆی بنووسینەوە، پێویستە قووڵتر بچینە ناو ئەم بابەتانەوە نەك تەنها لە كۆمەڵێك زانیاریی كەمدا كە بۆمان ماوەتەوە.
من لەگەڵ ئەوەدام كە رەنگە زانیاریی كەم بێت، ئەم زانیارییانەی ئێمەش یادەوەرییە، هەندێك لە سەركردەكانی یەكێتی بە میزاجی خۆیان و بۆ بەرژەوەندیی خۆیان چۆن پیان باش بووە ئاوا نووسیویانە یان دەینووسن، بۆیە قسەكردن لەسەر ئەم جۆرە كەسانە ئەركێكی زۆر جوانە، بەڵام وا باشترە وردكردنەوەی بابەتەكان بە شێوەیەك بێت كە خوێنەر بتوانێت سوودی لێ ببینێت و بۆ توێژینەوەش سوودی لێ وەربگیرێت نەك تەنیا وەك بابەتێكی رۆژنامەنووسی و رواڵەتی بخرێتەڕوو و خەڵك بڵێت ئەم پیاوە لە كوردستانی باكوور بووە و بەشداریی لە شۆڕشدا كردووە و هاوكاریی شۆڕشی باشووری كردووە و كۆمەڵێك چەكی هێناوە.

رەهبەر سەید برایم:
شەهید نەجۆ رەنگە نەناسراو بێت، بەڵام یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان گرنگی خۆی پێداوە، گرنگییەكەش ئەوە بووە كە ئەو باخچەیەی لەسەر رێی عەربەت دروستكراوە، رێوڕەسمێكی یەكجار شایستەی بۆ كردو بۆخۆشم بەشداربووم تێیدا، ئەوكاتە كاك عومەری سەید عەلی یەكێتیی بوو، حزبە كوردستانییەكان هەموویان هاتبوون، ئەوەی كە كاك موعتەسەم دەیڵێت نازانم لەچ روانگەیەكەوە وادەڵێت، ناحەزەكان بە قاچاخچیان دەزانی، بەڵام ئەو كەسێك بووە كۆلێجی یاسای تەواوكردووە لە ئیستانبوڵ، دوای ئەوە گەڕاوە بە رۆژنامەگەریی كوردیدا 11 ژمارەی كوردستانی داوەتەوە بە كتێبخانەی كوردی، كە ئەوە دوورە لەكاری كەسێكی قاچاخچییەوە، دوای ئەوە بیرەوەرییەكانی خۆی نووسیوەتەوە و ئەوەی تێدایە كە شەهید ئیبراهیم عەزۆ و هاوڕێكانی چۆن هێناوەتەوە، ئەو چووە لەگەڵ شەهید ملازم حەسەن خۆشناو چۆتە ئیستانبوڵ، ئەوان مام جەلال-یان هێناوە، من بۆخۆم شەهید نەجۆ-م بینووە، پیاوێكی قۆز و جوان و باڵابەرز بوو، چەند ناوێكی هەبوو، كە كاك ساڵح بێچار باسی كردووە وەك (زەردەشت، زنار، فەرمان، سەڵاحەدین، زەردەشت)، لە ناو ئێمە ساڵح بوو، پیاوێكی زۆر باش بوو، من لە وتارەكەی خۆم لە 1/23 دامناوە كە رۆژی شەهید بوونەكەیەتی، پیاوێكی یەكجار گەورەیە لەناو یەكێتی، هەروەها كاك نەوشیروان وتاری لەسەر نووسیوە و مام جەلال لە دەیان شوێن باسی كردووە.

موعتەسەم نەجمەدین:
كاتێك گەنجێك دێت توێژینەوەیەك لەسەر ئەم پیاوە دەكات، پێویستە ئەو سەرچاوانەی تۆ ئاماژەت پێكرد هەموو ئەوانە كۆبكاتەوە و بێت توێژینەوەیەكی زانستی لەسەر بكات، من قسەكەم لەسەر ئەوەیە كە لەوەدا كورت نەكرێتەوە كە تەنها خستنەڕوویەك بێت، من مەبەستم هەڤاڵ نەجۆ نییە، مەبەستم خستنەڕووەكەیە ئەگەر یەكێكی وەك من نەبێت، كەسێك بێت لە دەرەوە، وەك قاچاخچییەك دەیبینێت.

ساڵح بێچار:
كاك موعتەسەم یەكەم ئەمە تەعریفی پاشكۆكەیە، دووەم ئاوڕدانەوەیەكە یان تابلۆیەكە لەسەر كێشەیەك، مامۆستا جەلال دەباغ وەك ئەندامێكی دیاری حزبی شیوعی دەڵێت: «نەجۆ وەكو چەپێك سەرسام بووە بە مام جەلال، زۆر موعجیبی بووە»، بەڵام من وەكو خۆم لەگەڵ رێزمدا لە ڕووی بنەماوە حەزم بە كاری سیاسی نییە بۆ توێژینەوە، بۆیە ئەمە بەجێ دەهێڵم بۆ خەڵكانی وەك جەنابتان، دەكرێت لە بارەی چەپ بوونی نەجۆوە كتێبێك بنووسرێت، یان بۆ هەموو لق و پۆپێكی كتێبێك بنووسرێت چ لایەنی فیكری ‌و سیاسییەكەی چ بواری ئەرشیف كردن یان بە دیكۆمێنت كردنی ئەو نووسراوو وێنانە ، كە من هەندێكیانم بەتەلەفۆن لەگەڵ كاك عومەر شێخمووس ساغ كردۆتەوە ، یاخود كتێبێكی تر لەسەر نەجۆ كەمن كاك عومەر داوای لێكردم بینووسم، (نەجۆ بەراستی جیڤارای كوردە)، بەڵام لەگەڵ رێزمدا ئەم وشەیە بەراستی دوو بارەیە لێرە، دەمتوانی لە لاپەرەی كۆتاییدا وەكو باسێك بیكەم، بەڵام ئەو وشەیە زۆر بەكاردێت، بۆیە باسم نەكرد.
ئەم وێنانەی نەجۆ هی 40 ساڵی دواییە و 35 ساڵ دوای شەهید بوونێتی، بێ ریاكاریی با بابەتی چەپبوونەكەی بە تۆ بسپێرین، سەبارەت بە سەرچاوەش ئەوەندەی كە من بتوانم بە توركی و بە كرمانجیش بۆت پەیدا دەكەم، كە ئەوەش ئەركێكی نەتەوەیی و ئەخلاقیی گەورەیە.

كاروان ئەنوەر:
خۆی ئەم نیقاشە بەشتێكی بەرهەمهێن دێنینە كۆتای من پێشنیار دەكەم لەسەر موستەڵەحی قاچاخچی پاشكۆیەك یان كتێبێك دەربكات و كەسێك بتوانێت هەڵسێت بەو كارە، یەكێتیی كاتێك شۆڕشی دەست پێكردووە دوو دۆستی هەبووە بەرەسمی جۆرج حەبەش و نائیب حەواف، قەزافی دوور بووە ئەوانەی قیادەی قوتری بەعس لە سوریا دۆست بوون بەڵام دوور بوون، كێ پشت و پەنای بووە؟ قاچاخچی، ڕاستە موصتەلەحی قاچاخچی كەمێك سەیرە بەڵام یەكێتی شەڕی سێ دەوڵەتی كردووە، بە فیشەكی قاچاخچی جل و بەرگ و شتی تر هەمووی قاچاخچی هێناویەتی ئیسترو وڵاخ هەر قاچاخچی بۆی هێناوە، هەم وەك تەتەرەكان هەم وەك قاچاخچی كەواتە كۆڵەكەیەكی گەورەی شۆڕشەكە قاچاخچی بووە، ئێمە رادیۆكەمان لە هەنگاریاو بولغاریاوە بە قاچاخچی هێناوە رۆنیۆ و تابیعە و هەمووشتێك تەنانەت كاغەزمان بەقاچاخچی هێناوە كەواتە قاچاخچی كۆڵەكەی گەورەی یەكێتی نیشتمانی كوردستان بوو، من پێشنیاز دەكەم كەسێك هەڵبستێت قیمەتی خۆی باتێ.
ئەو وێنانەی كە گەیشتەوە دەستمان كە 70 وێنە بوو لەگەڵ دوو ڤیدۆ، ناردیانەوە بۆ سكرتاریەتی مام جەلال بە فیلم، كە كەسوكارەكەی ناردیانەوە هێشتا نەشۆرابووە و كە گەیشتەدەستی ئێمە زەرد بوو، هەندێك دیقەی خۆی لەدەست دابوو، بەڵام لێرەدا زۆر بەجوانی دەستكاری كراوە .

دكتۆر حسێن محەمەد:
من پێم وایە لە هەموو شۆڕشەكانی كورد هەر لەیەكەم شۆڕشەوە هەر یەكێك كارێكی پێ سپێردراوە كە بیكات ئەو كەسەی كە چەكی هێناوە هەر پێشمەرگە بووە، ئەوكەسەی كە خواردنی دروست كردووە هەر پێشمەرگە بووە، ئەوكەسەی كە برین پێچ بووە یان شەڕی كردووە هەر پێشمەرگە بووە، ئەوەی كە شەهید بووە هەموویان پیرۆزن و لوتكەن بۆ ئێمە ئەم رۆژەیان بۆ دروست كردوین، ئەوانەی كە ئەچن بۆلای سەركردایەتی پارتیەك ئەڵێن ئێمە چەكمان هەیە ئەی فرۆشینەوە یان ئەچین چەكتان بۆ ئەهێنین بە پارە و شتێكی زۆریان دەست دەكەوێت، ئەوانە قاچاخچی ئەساسین ئەوانەی دیكە قاچاخچی نین، من ئەو هاوڕێ بەڕێزە ئەو شەهیدە ناناسم یەكەم جاریشمە گوێم لە ناوەكەی دەبێت بەس بەو وەسفە پێم وانییە كە قاچاخچی بێت مومكین نییە.

ساڵح بێچار:
زۆر بە داخەوە زۆر تیشك خرایە سەر وشەی قاچاخچی من عەرزتان بكەم بۆ ئەوەی ئەوە بسڕینەوە، مەرجەبی یەكێتی لە سوریا بووە كێ سەرۆكی مەرجەبەكە بووە؟ شەهید شەماڵی باخ، شێخ محمد مەسئولی مەرجەبی یەكێتی بووە لە سوریا، ئەوە شەهید شەماڵە مەسولە لە ناردنی چەك، حەتا مامۆستا جەلال دەباغ بە ویژدانەوە دەڵێت: من داوای كۆمەڵێك زەبزەبی و ئەو شتانەم كردووە بۆ حیزب، وە حیزبی شوعی دەڵێت: كە شەهید شەماڵ دەڵێت: كە ئێمە نەتوانین بیان گەیەنینە كوردستان بۆ یەكێتیی بۆچی لێرە حیجز ببن ئەڵێت: مەجموعەیەكی زۆر چەك و زەمزەمەی داوە پێم، كە دواتر لەلایەن لقی یەكی پارتییەوە ئێمە شتەكانمان گەیشتۆتە دەستی حیزب، من رامام لەو لەحزە یە تۆ سەیربكە مەرجەبی یەكێتی لە سوریا چەك بداتە حیزبی شوعی، بەدڵنیاییەوە شەهید شەماڵیش لەخۆیەوە نەی داوە حەتمەن بە ئاگاداری سەرو خۆی بووە، وە دەڵێت من كە نەجۆم ناسی لە شوێنێك دا كە لەگەڵ مام جەلال خەریكی نان خواردن بوون وە دەڵێت: منیشی وەكو یەكێتیی ناساند، تۆ سەیر بكە جەلال دەباغ وەكو یەكێتی نەجۆش هەر وەكو یەكێتی، دواتر لە دانیشتنێدا شەهید شەماڵ بە نەجۆی دەڵێت: مامۆستا جەلال دەباخ یەكێتی نییەو شوعییە دەڵێت: زۆری پێ خۆش بوو لەبەر ئەو هاوكارییەی لە نێوان یەكێتی و حیزبی شوعیدا هەیە، جابۆیە قاچاخچێتی ئەو ئەركە گەورەیەی كەیەكەس نەكراوە، ئەو وەكو مەئمورێك لەمەرجەبەوە وتویانە ئەم چەكانەبێنەرەوە كە تۆ ێستا ناتوانیت دەماچەیەك ببەیت ئەو بە تراككتۆر چەكی لە سێ سەیتەرییەوە هێناوە،من دەڵێم نەجۆ شەهیدی كوردستانی گەورەیە، ئەو رۆڵەی كە نەجۆ بینویەتی ئێستا پەكەكە ئەو رۆڵە دەبینێت، دەبینین كە نەجۆ ئۆجەلانی بە ئێمە ناساندووە نەجۆ یەڵماس گۆنای بەئێمە ناساندووە وەكو یەكێتی ئێباشە قاچاخچی ئەم ئیشانە ناكات، قاچاخچییەك ناچێت كۆمەڵێك ژمارەی كوردستانی سەردەمی عوسمانی شاخەو شاخ و وڵاتەو وڵات بگەیەنێتەوە رۆژئاوا بەبێ هیچ بەرامبەرێك بیداتە دەست كەمال فوئاد، كە ئەمە لە كاتێكدایە كەمال فوئاد بەدوای حەرفێكی ئەو جەریدەیەدا گەڕاوە، بیر تان نەچێت ئەو 71 زەواجی كردووە ماڵ و مناڵ و ژنی گەنجی بەجێهێشتووە، هەندێك شەهید هەیە من وەك صالح بێچار وەكو كوردێك هەمویان لام یەكسانن بەڵام هەندێك شەهید هەیە من وەك خۆم شەرمیان لێدەكەم نەجۆش یەكێكە لەوانە واتە شەرمەكەم لە شكۆی ئەو پیاوە.

حەمە سەعید جاف:
ئێمە لە رێكخستنەكان كاتی خۆی زۆر شتمان كردووە بە قاچاخچێتی كردوومانە هەچی شتێك لە ڕێگەی نهێنییەوە كرابێت لە شوێنێكەوە بۆ شوێنێكی تر كرا بێت بە قاچاخچێتی كردوومانە، ئەو تفەنگەو چەكانەی لە شارەكانی كوردستان كۆمان دەكردەوە بە قاچاخ دەمانبردە دەرەوە جائێستا باسی ئەمە بكرێت بۆ من دەڵێێن حەمە سەعید قاچاخچی بووە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*