سەرەکی » دۆسێ » جەنگی یەك رۆژەی نێوان ئەمریكا و ئێران

چۆن كۆتایی هات؟

جەنگی یەك رۆژەی نێوان ئەمریكا و ئێران

لە دوایین ساڵی جەنگی عیراق- ئێران لەنێوان ساڵانی 1980و 1988، كەنداو رووبەڕووبوونەوەیەكی سەربازی گەورەی لەنێوان هێزەكانی ئێران و دەریاوانی ئەمریكایی بەخۆوەبینی كە بە تێكشكاندنی نیوەی هێزە دەریاییەكانی ئێران و دامەزراوە نەوتییكانی ئێران كۆتایی هات.
رووبەڕووبوونەوەكە لە دوای بەركەوتنی كەشتییەكی ئەمریكایی بە مینێكی دەریایی ئێرانی لەنێو ئاوەكانی كەنداودا دەستیپێكرد كە زیانێكی زۆری پێگەیشت. رۆناڵد ریگان سەرۆكی ئەو دەمەی ئەمریكا، لە 17ی نیسانی 1988 فەرمانی كرد بە تێكشكاندنی دوو سەكۆی دەریایی ئێرانی كە لێوەی بەلەمە سەربازییەكانی ئێران دەردەچوون و مینەكانیان لە ئاوی كەنداودا دەچاند بۆ لەگەڕخستنی جوڵەی نەوتهەڵگرەكان لە كەنداو و گێچەڵكردن بە هێزەكانی ئەمریكا لەو ناوچەیە.

ئاگاداركردنەوە
وەڵامەكەی ئەمریكا لە زاری ریگانەوە بەرنامەبۆداڕێژراو بوو كە ئامانج لێی گەیاندنی پەیامێك بوو بە لایەنی ئێرانی، ئەمەش ناوەرۆكەكەی بوو»هەر هەڵسوكەوتێكی سەرشێتانە، باجی دەبێت. بۆ بەرپەرچدانەوەی ئەنجامدانی دەستدرێژی زیاتر بووە نەك گێچەڵكرن».
هۆشدارییەكانی رووبەڕووبوونەوە لەنێوان ئەو دوو لایەنە لە ناوەڕاستی ساڵی 1987وە وەردەكەوتن، دوای ئەوەی دەریاوانی ئەمریكایی هێزەكانی لە كەنداو بڵاوەپێكرد بۆ پارێزگاریی لە نەوتهەڵگرە كوێتییەكان كە ئێران هەڕەشەی نوقمكردنیانی كردبوو لەپاش توندبوونی جەنگی بەئامانجگرتنی نەوتهەڵگرەكان لەنێوان عیراق و ئێران.
پێكداهەڵپژانەكان بوونە مایەی سوتانی كەستییەكی ئێرانی و بەركەوتنی زیانی گەورە بە كەشتییەكی تر و نوقمبوونی بەلەمێك. لەكەڵ تێكشكانی سێ‌ بەلەمی خێرای تر كە لەلایەن سوپای پاسدارانەوە بۆ ئەنجامدانی هێرشی مووشەكی بۆسەر كەشتییە بازرگانییەكان و دامەزوراوە نەوتییەكان لە كەنداو بەكاردەهێنران.
ئەگەرەكانی رووبەڕووبوونەوە لەنێوان هەردوولادا دوای ئەنجامدانی هێرشی زیاتر لەلایەن دەریاوانی ئێرانەوە بۆسەر كەشتییە بازرگانییەكان و دامەزراوە نەوتییەكان لە كەنداو، روویان لوە زیادبوون كرد. كەشتی (ویللی تاید)ی ئەمریكایی لەو نێوەندەدا رووبەڕووی هێرشێكی ئێرانی بووەوە و زیانی گەورەی بەركەوت، بۆیە ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ بەندەری دوبەی.
بە هەمان شێوە بەلەمە جەنگییە خێراكانی ئێران تەقەیان لە نەوتهەڵگری (سكای بای) پەنامی كردبوو لە نزیك كێڵگە نەوتییەكانی موبارەكی نزیك لە میرنشینی شاریقە. بە هەمان شێوە نەوتهەڵگرێكی بەریتانی رووبەڕووی هێرشێكی ئێرانی بووە و سوتا.

هێزێكی نابەرانبەر
سەكۆیەكی دەریایی لە كێڵگەی نەوتییەكانی موبارەك رووبەڕووی هێرش بووەوە لەلایەن سێ‌ بەلەمی ئێرانی، بەهۆی هێرشێكی تری ئێرانییەوە لەڕێی بەلەمە خێراكان، ئاگر لە دامەزراوەیەكی نەوتی ئیماراتی كەوتەوە.
ئەو فڕۆكانەی لە كەشتی فڕۆكەهەڵگری (ئینتەرپرایز) لە باكووری دەریای عەرەوە هەڵسان، بەلەمێكی ئێرانیان تێكشكاند و زیانی زۆرییان بە دوو بەلەمی تر گەیاند.
كاتێك كەشتی (سەهەند)ی ئێرانی تەقەی لە فڕۆكەكانی ئەمریكا كرد، ئەو فڕۆكانە كەشتییەكەیان بە مووشەك و بۆمب كە لەڕێی لێزەرەوە بەكارهێنرابوون بۆردومان كرد و زیانی فراوانیان پێگەیاند.
هەروەها كە كەشتی (سابالان)ی ئێرانی تەقەی لە فڕۆكە ئەمریكاییەكان كردبوو، لە هێرشی كەشتی و فڕۆكە جەنگییەكانی ئەمریكادا بە مووشەكی لێزەری، زیانی فراوان بەو كەشتییەش گەیشت.
بە هەمان شێوە دەریاوانی ئەمریكایی ئەو كەشتی مووشەك هاوێژی (جۆشان)ی تێكشكاند كە هەوڵیدابوو لە كەشتییە جەنگییەكانی ئەمریكا نزیك ببێتەوە.
رووبەڕووبوونەوەكان لەنێوان هەردوولادا بەردەوام بوو، بەجۆرێك هێزە دەریایی و ئاسمانییەكان بۆ تەنیا یەك رۆژ بەشدارییان كرد. بەو هۆیەی ئێران فڕۆكەی جەنگی پەرسەندووی نەبوو، هێزە دەریاییەكانی ئەمریكا هیچ زیانێكیان پێنەگەیشت، ئێرانیش ژمارەی ئەو سەربازانەی لە ریزەكانیدا كوژران رانەگەیاند. بەڵام سەرچاوە ئەمریكاییەكان باسیان لە كوژرانی ژمارەیەكی زۆر كرد لە شەڕەكاندا.
هێزەكانی ئەمریكا لەدەستدانی پەیوەندییان بە هێلیكۆپتەرێك و تیمەكەی راگەیاند. ئێرانیش رایگەیاندبوو كە هێزە دەریاییەكانی هێلیكۆپتەرێكی ئەمریكاییان خستووەتەخواارەوە.
رووبەڕووبوونەوەكانی ئێران و ئەمریكا هاوشان بوون لەگەڵ بەردەوامبوونی شەڕەكان لەنێوان هێزەكانی عیراق و ئێران، لەو چوارچێوەیەشدا عیراق كۆنترۆڵكردنەوەی دوورگەی فاوی راگەیاند كە بۆ دوو ساڵ بوو لەلایەن ئێرانەوە دەستی بەسەرداگیرابوو، لەگەڵ ئەوەشدا مووشەكی (سیلك وۆرم)ی چینی دژە كەشتی تێدا قایم كرابوو، بەجۆرێك كە وەك سەرچاوەیەكی مەترسی بۆسەر كەشتییە بازرگانییەكان و نەوتهەڵگرەكان لە بەندەرەكانی كوێتەوە تەماشادەكرا.
ئێران لەو دەمەدا رایگەیاندبوو كە دەستی بەسەر ئەو مووشەكانەدا گرتووە، دوای ئەوەی فاوی كۆنترۆڵكردووە.
هێزەكانی ئەمریكا لە مانگی تشرینی یەكەمی 1987دا، تێكشكاندنی دوو سەكۆی دەریایی ئێرانیان لە ئاوەكانی كەنداو راگەیاند كە لەلایەن سوپای پاسدارانی ئێرانییەوە بەكاردەهێنران، ئەمەش وەك وەڵامێك بۆ ئەو هێرشە مووشەكییە ئێرانییەی لە دوورگەی فاوەوە كرابووە سەریان و نەوتهەڵگرێكی كوێتی كە ئاڵای ئەمریكای بەسەرەوە بوو كردوبووە ئامانج، ئەمەش لەكاتێكدابوو كە زۆربەی نەوتهەڵگرەكانی كوێت ئەو ئاڵایەیان هەڵدەگرت، بە مەبەستی پاراستنییان لە هێرشەكانی ئێران.
مووشەكێكی ئێرانی بەر بەشی پێشەوەی كەشتییەكە كەوت و بەو هۆیەوە 18 كەس لە تیمی كەشتییەكە برینداربوون.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*