سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » مۆناكۆ:چه‌ند جوانه‌ خوێنه‌ر بی،مۆسیقاربی،مێینه‌ بی!

مۆناكۆ:چه‌ند جوانه‌ خوێنه‌ر بی،مۆسیقاربی،مێینه‌ بی!

مۆناكۆ ئیبراهیم شاعیر و مۆسیقارێكی لاوی به‌هره‌مه‌نده‌، پێم باشبوو بۆ ئه‌ده‌ب و هونه‌ر له‌سه‌ر شیعر بیدوێنم، كه‌چی له‌ كورته‌ی ژیاننامه‌كه‌ی خۆیدا به‌هره‌ی تری خۆی بۆ ئاشكرا كردم، نه‌ك هه‌ر ئه‌مه‌ به‌ڵكو هه‌ستم كرد وه‌كو لاوێكی بیست ساڵه‌ زۆر جوان قسه‌ ده‌كات كه‌ پێویسته‌ به‌ دیقه‌ته‌وه‌ قسه‌كانی بخوێنینه‌وه‌، لام وایه‌ ئه‌گه‌ر گوێی لێبگرین گۆران وته‌نی لێی تێرنابین به‌ دوو گوێ، چه‌ند هه‌ستێكی خۆشه‌ لاوه‌كانمان ژیرانه‌ قسه‌ بكه‌ن و گه‌شه‌ به‌ تواناكانی خۆیان بده‌ن و ببنه‌ داهێنه‌ر، ئه‌ركی سه‌رشانی ئێمه‌شه‌ وه‌كو رۆژنامه‌گه‌ریی كوردی ده‌رگای داهێنانیان بۆ بكه‌ینه‌وه‌. ده‌نا هه‌رگیز له‌و به‌ ته‌مه‌نه‌ بێبه‌هرانه‌ رزگارمان نابێت كه‌ وه‌كو تفه‌نگێكی پیر كۆڵ ناده‌ن و له‌و باوه‌ڕه‌دان فیشه‌كیان تیایه‌ و ده‌توانن ته‌قه‌ بكه‌ن، بێ خه‌به‌ر له‌وه‌ی فیشه‌كه‌كانیان چروكه‌ و ده‌بێ مه‌یدان بۆ به‌هره‌ی نوێ چۆڵ بكه‌ن. به‌و هیوایه‌ی مۆناكۆ ببێته‌ داهێنه‌رێكی كورد.

سازدانی: محەمەد کەریم

*به‌رله‌ هه‌ر شتێك ده‌مه‌وێ وه‌كو ده‌ڵێن ئیعتراف بكه‌یت و كورته‌یه‌كی ژیانی خۆت باس بكه‌ی، ئاماده‌ی؟
-نایشارمه‌وه‌ هه‌میشه‌ خۆم له‌و پرسیار و باسكردنانه‌ ده‌دزمه‌وه‌ كه‌ تایبه‌تن به‌ ژیانی خۆم نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕقم لێی بێیت یان هه‌ستێكی نێگه‌تیڤم هه‌بێ به‌ڵكو له‌به‌رئه‌وه‌ی نازانم له‌ كوێوه‌ ده‌ست پێبكه‌م، به‌هه‌رحاڵ من مۆناكۆ-م خه‌ڵكانێك هه‌ن به‌ یاسه‌مین بانگم ده‌كه‌ن، ڕاستی زۆر كه‌یفم به‌م دوو ناوه‌ نایه‌ت حه‌زم له‌و ناوه‌یه‌ كه‌ دایكم بانگم ده‌كات ئه‌ویش مۆریه‌ یانی مۆره‌، له‌ ڕانیه‌ ده‌ژیم ده‌كرێت بڵێم كچی ده‌روازه‌ی ڕاپه‌ڕینم من زیاتر له‌ ٢٠ ساڵه‌ له‌سه‌ر ئه‌م هه‌ساره‌یه‌ ده‌ژیم و ڕووبه‌ڕووی ئه‌زموونی سه‌یر ده‌بمه‌وه‌ وه‌ك كچێكی یاخی به‌ر ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌ ده‌كه‌وم، ئێستا له‌ زانكۆی ئه‌مریكی زمان ده‌خوێنم، به‌ده‌ر له‌وه‌ من مۆسیقارم كه‌ ده‌ڵێم مۆسیقارم ئا لێره‌دا شتێك ده‌موه‌ستێنێت، ئه‌ویش شانازییه‌، پێم وایه‌ تاكه‌ شتێك له‌م ژیانه‌ خوا پێمی به‌خشێبێت هونه‌ره‌، بۆیه‌ له‌ منداڵییه‌وه‌ سه‌رقاڵی موزیك و گۆرانیم پاشانیش ده‌ستم دایه‌ كتێب و ئه‌ده‌ب پێم وایه‌ مێژووی ئه‌وه‌ بۆ ئه‌وكاتانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ زیاتر له‌ چوارساڵ كتیفرۆشیم ده‌كرد كتێبم خۆشویست و به‌ قووڵایی ڕۆمانه‌كان و ژانره‌ ئه‌ده‌بییه‌كاندا ڕۆیشتم تێگه‌یشتنم چه‌ند جوانه‌ خوێنه‌ر بی، مۆسیقاربی، له‌سه‌رووی ئه‌وانه‌شه‌وه‌ مێینه‌ بی..
*به‌ده‌ر له‌ پێناسه‌ باوه‌كانی شیعر به‌ رای خۆت چۆن پێناسه‌ی شیعر ده‌كه‌ی؟ یان شیعر به‌لای تۆ وه‌ چییه‌ و چی ده‌گه‌یه‌نێ؟
-وه‌ك خۆتان ده‌ڵێن بۆ من: شیعر ئه‌زموون و به‌ریه‌ككه‌وتنه‌، چه‌شتن و بینینی ئه‌و ئازارانه‌ن، كه‌ ئێمه‌ ناتوانین له‌بیر خۆمانیان به‌رینه‌وه‌، وامان لێ ده‌كه‌ن له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و ئازارانه‌ش بیریان لێ بكه‌ینه‌وه‌ و له‌ كڵاوڕۆژنه‌ی شیعره‌وه‌ تینوێتیمان بڕه‌وێنینه‌وه‌، كه‌ دڵنیاشم شاعیری ڕاسته‌قینه‌ تنیوێتی ناڕه‌وێته‌وه‌، چونكه‌ به‌رده‌وام خه‌ریكی ئه‌و ئه‌زموون و به‌ریه‌ككه‌وتنه‌یه‌، كه‌ پێی ده‌گوترێت ئازار. نموونه‌ی (ئارسه‌ر رامبۆ- فروغ- ژان ژینییه‌) زۆری تر له‌به‌رده‌ستدا هه‌ن. له‌لایه‌كیشه‌وه‌ بۆ گۆران-ی خاوه‌ن شیعری نوێش، ڕاسته‌. ئه‌و هێنده‌ جوان ئه‌زموونی سروشتی كردووه‌، بۆیه‌ وه‌سفی سروشت لای ئه‌وه‌ جۆرێكی تره‌ به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ شاعیرانی تر. له‌ ڕاستیا شیعر باسكردنی ئه‌و جوانی و ئازارانه‌یه‌ كه‌ ناتوانین بیبینین شیعر بیبینینی هه‌موو ئه‌و شتانه‌یه‌ كه‌ نه‌ ڕووده‌ده‌ن و نه‌ هه‌شن، شیعر كه‌ره‌سته‌یه‌ك یان شوێنێك یان شتێك نییه‌ بۆ خۆ خاڵیكردنه‌وه‌ به‌ڵكو گێڕانه‌وه‌ و باسكردنی هه‌موو ئه‌و ناعه‌داله‌تیانه‌ و دڵڕه‌قی و ئازار و ئه‌ندێشانه‌ن كه‌ له‌ دنیادا هه‌ن ده‌كرێت بڵێین شیعر گێڕانه‌وه‌ی ناعه‌داله‌تییه‌كانی دنیایه‌ به‌ زمانیێكی جوان و پاراو كه‌ خوێنه‌ر هه‌ست به‌ چێژ بكات له‌ ئێسته‌دا من ئه‌زموون وبه‌ریه‌ككه‌وتن له‌گه‌ڵ ئازار به‌ شیعره‌وه‌ گرێده‌ده‌م.
*دیاره‌ شیعرنووسین یه‌كێكه‌ له‌ هونه‌ره‌ قورسه‌كان به‌ چ وزه‌ و توانایه‌كه‌وه‌ بڕیارت داوه‌ خۆت له‌و بواره‌ بده‌ی؟
– ئه‌م پرسیاره‌ كه‌مێك ڕامده‌چڵه‌كێنێ به‌وه‌ی ناچارم ده‌كات ڕابردوو به‌ بیر خۆم بهێنمه‌وه‌.. به‌ ته‌نیشت بیركردنه‌وه‌ له‌وه‌ی چۆن شیعرم هه‌ڵبژارد كۆمه‌ڵێك وێرانی و ئازار سه‌ر ده‌رده‌هێنن. وه‌ڵامی پرسیاری یه‌كه‌میشم له‌و چوارچێوه‌یەدا‌ دایه‌وه‌ كه‌ ئازار و به‌ریه‌ككه‌وتن بۆ من ڕۆڵیان هه‌بووه‌. خۆدۆزینه‌وه‌شم له‌ شیعردا هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ تا چیرۆك و رۆمان، یان ژانرێكی تر.
‎ده‌شكرێت بۆ هه‌ندێك شاعیری تریش به‌وجۆره‌ بووبێت، سه‌یری ده‌قه‌كانی شێركۆ بێكه‌س بكه‌ین، پڕیه‌تی له‌نووسینه‌وه‌ی ئه‌و ئازار و ئه‌زموونكردنه‌ی كه‌ كورد له‌ ڕابردوودا چه‌شتوویه‌تی له‌ئه‌نفال و جینۆسایدەوە بگره‌ تا ده‌گاته‌ بچووكترین ئازار بۆ ئه‌م نیشتمانه‌، كه‌ له‌كۆی به‌رهه‌مه‌كانیدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌. به‌دیاریكراوی نازانم كه‌ی وچۆن بوو ده‌ستم دایه‌ شیعر به‌ڵام پێم وایه‌ ئه‌و كاته‌بوو كه‌ هه‌ستم كرد په‌یامێكی جوان وئینسانیم پێیه‌ كه‌ ئه‌ویش په‌یامی ژنبوون وجوانی وئازاره‌ كه‌ له‌شیعره‌كانما ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌.

*تۆ له‌و باوه‌ڕه‌دای وێنه‌ی شیعری گرنگترین پێكهاته‌ی شیعره‌ و له‌ كاتی وه‌رگێڕانیدا ئه‌گه‌ر ئاواز و ریتمه‌كه‌شی بڕوات وێنه‌كه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌؟
-من وا تێده‌گه‌م تۆ دوو وه‌ڵامت گه‌ره‌كه‌، یه‌كه‌م: ئایا گرنگترین شت له‌ شیعردا وێنه‌یه‌، بێگومان به‌ ته‌نیا وێنه‌ی‌ شیعر كۆمه‌كت ناكات ئه‌وه‌نده‌ی‌ كاركردن له‌ ناو زمان و ریتم و خودی‌ شیعره‌كه‌دا گرنگه‌. دووه‌م: پێوه‌ندی‌ به‌ ده‌می‌ وه‌رگێڕانه‌وه‌ هه‌یه‌، باوه‌ڕ ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر وه‌رگێڕ هه‌موو كۆشش و ته‌ركیزی‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بێت وێنه‌كه‌ ته‌رجومه‌ بكات، ئه‌و كاته‌ خیانه‌تێكی‌ گه‌وره‌ له‌ خودی‌ ده‌قه‌كه‌ ده‌كات، چونكه‌ پێشتر له‌سه‌ر ئه‌وه‌ دواین، كه‌ ته‌نیا وێنه‌ له‌ شیعردا به‌س نییه‌. بۆیه‌ بۆ وه‌رگێڕ گرنگه‌ ئاگای‌ ته‌واوی‌ له‌ زمانی‌ ئه‌و شاعیره‌ هه‌بێت كه‌ مه‌رامیه‌تی‌ كاری‌ له‌سه‌ر بكات، ته‌نانه‌ت گرنگه‌ وه‌رگێڕ ئه‌گه‌ر كه‌میش بێت ئاگای‌ له‌ كولتوور و ئه‌و ژینگه‌یه‌ش هه‌بێت كه‌ شاعیر تێیدا ژیاوه‌، له‌ رێی‌ كتێبه‌ مێژوویه‌كانه‌وه‌ بێـت، یاخود خۆی‌ راسته‌وخۆ به‌ری‌ كه‌وتبێت، بێگومان ئه‌وه‌ش خزمه‌ت به‌ كاره‌كه‌ی‌ ده‌كات. بۆ نموونه‌ ئه‌و كاره‌ له‌ وه‌رگێڕانی‌ كارێكی‌ وه‌رگێر (به‌یان سه‌لمان)دا به‌ روونی‌ دیاره‌.

*به‌ تایبه‌تی لای ئێرانییه‌كان ناڵێن شاعیر شیعر ده‌نووسێت، ده‌ڵێن شیعر ده‌ڵێت، ده‌شێ وا لێك بدرێته‌وه‌ كه‌ پێویسته‌ شاعیر به‌ جوانترین ریتم و جوانترین نواندن و ئاماژه‌ شیعره‌كه‌ی بخوێنێته‌وه‌، تۆ تاچه‌ند له‌م بواره‌دا راهێنانت كردووه‌ و ده‌توانی به‌ شێوه‌یه‌كی سه‌رنجڕاكێش شیعری خۆت بخوێنیته‌وه‌؟
– ئه‌گه‌ر قسه‌ له‌سه‌ر خوێندنه‌وه‌ی‌ ده‌قه‌، بێگومان كاریگه‌ری‌ خۆی‌ هه‌یه‌ و گرنگه‌ شاعیر پرۆڤه‌ و خۆئاماده‌كردنی‌ هه‌بوو بێت. وه‌لێ من به‌ ته‌واوتی‌ له‌گه‌ڵی‌ نیم، چونكه‌ بیرت بێت تۆ ناتوانی‌ بۆ هه‌موو كه‌س ده‌قه‌كانت بخوێنیته‌وه‌، له‌ هه‌مانكاتدا شاعیریش ناچاری ئه‌وه‌ نییه‌. من وای‌ ده‌بینم لێبگه‌ڕین ده‌قه‌كه‌ خۆی‌ بخزێته‌ به‌ر چاو و ناو ڕۆحی‌ خوێنه‌ره‌وه‌. ده‌قه‌كه‌ خۆی‌ حوكم بكات.

*هه‌ندێك باوه‌ڕیان وایه‌ كه‌ ده‌بێ دێڕه‌كانی شیعر بیرۆكه‌یه‌ك به‌یه‌كیانه‌وه‌ ببه‌ستێ و مانایه‌ك ببه‌خشن، هه‌ندێك دژی ئه‌مه‌ن و گوێ به‌و مه‌رجه‌ ناده‌ن، تۆ له‌گه‌ڵ كامیانی و بۆچی؟
– باوه‌ڕ به‌وه‌ ده‌كه‌م پێش ئه‌وه‌ی‌ بڕیار بده‌ین چی‌ ده‌نووسین ده‌بێ له‌ شێوه‌ی‌ مرواریی بچووك بچووك، ورد و درشتی‌ شته‌كانی‌ له‌به‌ر ده‌ستماندا بێت (مه‌به‌ستم ئه‌و مژاره‌یه‌ كه‌ ده‌مانه‌وێت له‌باره‌یانه‌وه‌ بنووسین) خار شیعر شتێك نییه‌، تۆ له‌ خه‌و ڕابیت و بكه‌ویته‌ گیانی‌ و بینووسی‌، شیعر گه‌ڕان و كۆشش و هیلاكه‌تی‌ ده‌وێت. من له‌ هیچ به‌ره‌یه‌كدا نیم و ناشه‌مه‌وێ باوه‌ڕ به‌ شتێكی‌ له‌و جۆره‌ بهێنم، چونكه‌ هه‌موو به‌ره‌یه‌ك بریتییه‌ له‌ له‌قاڵبدان و به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی‌ فیكری‌ شاعیره‌كه‌. له‌ شیعریشدا سنووری‌ ده‌ستكرد وجودی نییه‌، ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ ئه‌زموون و ڕامانی‌ نووسه‌ر خۆیه‌تی‌ بێ گوێدان و پابه‌ندارێتی‌.

*له‌ شیعردا زمان تێكده‌شكێنرێ و جوانییه‌كی نوێی لێ دروست ده‌كرێ لای تۆش هه‌مان رێسا هه‌یه‌؟
– ده‌مه‌وێ ئه‌وه‌ بڵێم، بۆ شیعر به‌ به‌هاترین شت لای‌ من، ئه‌وه‌یه‌ وا ده‌كات تایبه‌تمه‌ند و جیاوازتر بیت له‌وانی‌ تر زمانی‌ نووسینه‌. زمان ئیشكردنێكی‌ به‌رده‌وامه‌ و كاری‌ ئێجگار زۆری‌ ده‌وێت. ئه‌و كێشه‌یه‌ بۆ ئێمه‌ قورستر ده‌بێت به‌و هۆیه‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ زمانێكی‌ یه‌كگرتووی‌ بێ كێماسیمان نییه‌. بۆیه‌ ئێمه‌ ناچار ده‌بین هه‌میشه‌ و بێ دابران كار له‌ ناو زمان بكه‌ین، ئه‌وه‌ی‌ مه‌بەستمه‌ له‌ رێی‌ زمانه‌وه‌ بیڵێم ئه‌وه‌یه‌ شتێك بنووسم و بیگه‌یێنم، ته‌واو په‌یوه‌ندی‌ به‌ مۆناكۆوه‌ هه‌بێت و دوور بێت له‌ هه‌ر شتێ‌ كه‌ گومانه‌. گومانیش هه‌ڵناگرێ به‌هۆی‌ ئه‌و ئیشكردنه‌وه‌ ده‌كرێت هه‌ندێ جار تووشی‌ هه‌ڵدێر بیت له‌ داڕشتنی‌ رسته‌یه‌ك له‌ ناو شیعردا، منیش ئه‌وه‌ ناو نابه‌م به‌ تێكشكانی‌ زمان، به‌ڵكو به‌ كاركردن له‌ ناو زمانی‌ باودا ناوی ده‌به‌م.

*قه‌ت ئه‌وه‌ ڕوویداوه‌ گوێگرتن له‌ شیعری خۆت بتخاته‌ گریان؟
‎-نه‌خێر، چونكه‌ له‌ ڕاستیدا من بۆ ئه‌وه‌ شیعر ده‌نووسم نه‌گریم هیچ تێكست و ژانرێكی ئه‌ده‌بی به‌ده‌ر له‌ شاری مۆسیقاره‌ سپیه‌كانی به‌ختیار عه‌لی نه‌یتوانیوه‌ من بگریێنێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*