سەرەکی » ئاراستە » نووسەرێك لە زیندانی مانۆسەوە

هاوڕێیەك نییە جگە لە چیا

نووسەرێك لە زیندانی مانۆسەوە

لە فارسییەوە: كوردەوان محەمەد سەعید

بڵاوبوونەوەی كتێبی هیچ هاوڕێیەك نییە جگە لە چیای بەهرۆز بوچانی و وەرگرتنی خەڵاتی ئەدەبی ڤیكتۆریا لە راگەیاندنەكانی جیهاندا دەنگی دایەوە، لەو چوارچێوەیەدا جگە لە كۆمەڵێك وتاری گرنگ كە لە سایت و گۆڤارەكاندا لە بارەیەوە نووسراوە، لە سایتە كۆمەڵاتییەكانی وەك واتس ئەپیش دەنگدانەوەی هەبوو، زۆربەی كاردانەوەكانیش زیاتر قسەكردن بوو لەسەر ئەوەی كە ئەو كتێبە پەنابەرێك نوسیویەتی.

نووسین و بەرهەمهێنانی كتێبێكی وا لە دوورگەیەكی بچووكی وەك مانۆس و دژی دەسەڵاتی دوورگەیەكی گەورەتریش بێت كە ئوسترالیایە، هەر ئەمە خۆی وێنەیەكی سوریالییە، بەڵام پرسیاری سەرەكی ئەوەیە كە ئەم كتێبە چی تێدایە و چی وتووە؟

ناساندنی دوورگەی مانۆس
ئەم كتێبە هەوڵێكە بۆ ناساندن و باسكردنی ژیانی دوورگەی مانۆس، بەڵام بە زمانێكی ئەدەبی، بەو پێیەش بابەتە سیاسییەكانی ناو كتێبەكە دەچنە پەراوێزەوە، كتێبەكە بەرهەمێكی ئەدەبییە كە رەنج و منادوبوون و ژیانی مرۆڤ بە هەموو تاڵیی و شیرینییەكەوە پیشان دەدات، بەرهەمی كەسێكە پێنج ساڵی لە تاراوگەیەكی ترسناكی دوورگەیەكی چەپەك بەسەر بردووە كە دوورگەی مانۆسە، ناونیشانی كتێبەكە بە ئاشكرا باس لە ژیانی مرۆڤی كورد و كەلتوورو مێژووی پڕ لە تراژیدیای خەڵكی كوردستان دەكات‌ و ئەو بابەتە بۆتە لایەنێكی سەرەكی كتێبەكە.

لەو ساڵانەدا سەدان زیندانی بینراوە، لەو دوورگە چەپەك و لاتەریكەدا سیاسەتی هەڵاوێرو جیاكاری بەرامبەریان پەیڕەو كراوەو ئەشكەنجە دراون، زۆر كەسیش لە كاتی ئەشكەنجەداندا گیانیان سپاردووە، دەیان كەسیش ئازاری جەستەیی و دەروونییان چەشتووە، ئەو مرۆڤانە گیرۆدەی یاسای باری نائاسایین، وەك جۆرجیۆ ئاگامبێن فەیلەسوفی ئیتالیایی دەڵێ: باری نائاسایی ئەو دۆخەیە كە تیایدا فەرمانڕەوا بە بیانووی بەرژەوەندی گشتییەوە لە یاسا لا دەدات.

نووسەر دەڵێ: لەم كتێبەدا سوودم لە راو بۆچوونی فەیلەسوفانی وەك میشێل فۆكۆ و جۆرجیۆ ئاگامبێن وەرگرتووە تا سیاسەت و رەفتاری وڵاتێكی بە هەیكەل لیبراڵ و دیموكراسی بەرامبەر بە پەنابەران بخەمە ژێر پرسیارەوە.

شەش ساڵە لە مانۆس پەنابەرە
هاوڕێیەك نییە جگە لە چیا، نووسینی زیندانییەكی مانۆس، دوو خەڵاتی پڕ بایەخی ئەدەبی ئوسترالیای بەدەست هێناوە، یەكێكیان خەڵاتی ئەدەبی ڤیكتۆریا و دووەمیان خەڵاتی ئەدبیاتی جیا لە چیرۆك، بەڵام نووسەر خۆی ئامادەی رێوڕەسمی بەخشینی خەڵاتەكە نەبوو، بەهرۆز بوچانی شەش ساڵە لە دوورگەی مانۆس پەنابەرە، ئەو دوورگەیە لە نیو پاپوا گینیایەو بۆی نییە پێ بخاتە ناو خاكی ئوسترالیاوە، كتێبەكەشی لە رێگەی واتس ئەپەوە نووسیوە.
تا ئێستا هیچ نووسینێك كە بەو شێوەیە باس لە زیندانی مانۆس و سیستمی ئیدارەكەی بكات بڵاو نەكراوەتەوە، تەنانەت لەو وتارو نووسینانەدا كە تا ئێستا لە راگەیاندنەكانەوە بڵاو كراونەتەوە، بەهۆس سنوورداربوونی زمانی راگەیاندنەوە نەمانتوانیوە خوێنەر بە ژیان و نەهامەتییەكانی لەو زیندانەدا بخەینە روو، لەم نووسینەدا نامەوێ وەك رەخنەگرێك كتێبەكە هەڵسەنگێنم و قسە لەسەر بەها ئەدەبی و هونەرییەكەی بكەم، تەنانەت ناشمەوێ وەك بابەتێكی مێژوویی و سیاسی سەیری بكەم.

چەمکەکانی ناو کتێبەکە
ئەوەی دەمەوێ تیشكی بخەمە سەر ئەو چەمكانەی ناو كتێبەكەیە كە دیوی دەرەوەی یان رووكەشی كۆمەڵگەی ئوسترالیاو خۆرئاواشی پێ دەناسرێتەوە، لە راستیشدا یەكێك لە ئامانجەكانی نووسینی ئەم كتێبە بەم شێوەیە ئەوەیە كە زیندانی مانۆس وەك دیاردەیەكی ئاڵۆزی بە ناوی (تیۆری هزری زیندانی مانۆس) بخەمە روو.

بۆ شیكاریی ئەم تیۆرە پەنا بۆ فیلمی (من دانیال بلەیكم) دەبەم كە لە دەرهێنانی كۆن لۆچ-ی دەرهێنەری ئینگلیزەو یارمەتیدەر دەبێت بۆ بابەتەكەمان، دەكرێ بڵێین ئەو فیلمە و ئەم كتێبە دوانەی یەكترن، (من دانیال بلەیكم) بەسەرهاتی پیرەمێردێكی ئینگلیزە كە نەخۆشی دڵی هەیە، بە درێژایی فیلمەكە هەوڵدەدات یارمەتی دارایی لە حكومەت وەربگرێت لەبەر ئەوەی خۆی توانای كاكردنی نییە، بەڵام لەم هەوڵەیدا رووبەڕووی سیستمێكی ئاڵۆزو بیرۆكراسی ئیداری دەبێتەوەو سەرەنجام لە ژووری كارگێڕی هەمان ئەو فەرمانگەیەی كە بڕیارە یارمەتی بدات بە شێوەیەكی تراژیدی دڵی دەوەستێ و گیان دەسپێرێت، لە راستیدا ئەو لە باوەشی سیستمێكدا دەمرێت كە پەنای بۆ بردووە تا یارمەتی بدات، هاوشێوەی ئەو پەنابەرانەی لە مانۆس و نائۆرۆ لە باوەشی پەرستارو پزیشكەكانی ئیدارەی بەشی پەنابەران گیان دەسپێرن.

بگەڕێینەوە بۆ كتێبەكە، ئەوەی لە زیندانی مانۆس رووی داوە لە كتێبی (هاوڕێیەك نییە جگە لە چیا، نووسینی زیندانییەكی مانۆس)، لە چوارچێوەی چەمكی سیستمی دەسەڵاتدا وەسف كراوە، هەڵبەت خودی چەمكەكەش لە دیدی ئەدەبیاتی فێمینیستی ئەلیزابێس شوسلەر فیورێنزا وەرگیراوە، ئەو سیستمە بە تەواوی زاڵە بەسەر زیندانداو كاروباری پەنابەرانیش بە سیستمێكی ئەوەندە ئاڵۆزو نالۆژیكی گیرۆدە كردووە كە بە رووكەش یاسایی دەردەكەون، بەڵام لە كۆتاییدا دەبێتە هۆی ئەوەی زیندانییەكان لە ژێر كاریگەریی سیستمە زاڵەكەدا ناسنامەی مرۆیی خۆیان لە دەستبدەن و وای لێ دێت ناسنامەیان تەنیا ژمارەیەك بێت، نەك مرۆڤ.

توندوتیژی سپی
دەسەڵاتی زاڵ كەش و هەوای زیندانی وا لێ كردووە، كە ناوم ناوە (توندوتیژیی سپی)، ئەم جۆرە توندوتیژییە سپیەش بەو واتایە دێت كە زیندانییەكان بە تێپەڕبوونی كات تووشی ئەشكەنجەی دەروونی دەبن، هەرچەندە لەم كتێبەدا زۆر جار باس لە توندوتیژی فیزیكیش كراوە، بەڵام ئەوەی گرنگە، تیشك خستنە سەر تێكشكاندنی كەسێتی و باری دەروونی كەسەكانە، بەجۆرێك سێبەری مەرگ هەمیشە بەسەر سەریانەوەیە.

ساڵانێكی زۆرو مانەوەی پەنابەران لەو زیندانەداو رەفتاری خودی سیستمەكە، زیندانییەكانی تووشی نەخۆشی كردووە، سەرباری ئەوەی گیرۆدەی دەستی بیرۆكراتی نەخۆشخانەی زیندانەكە دەبن، سیستمەكە بەجۆرێك دروستكراوە، زیندانییەكی نەخۆش هەموو رۆژێك دەبێ لە ریزێكی دوورو درێژدا بوەستێ بۆ وەرگرتنی دەرمان، هەموو رۆژێك دەبێ فۆڕمی داواكاریی پڕ بكاتەوە، هەموو رۆژێك بە هیوایەكی درۆزنانە ژیان بەڕێ دەكات، لەوێ هەموو شتێك بێ هیوایەو بێهیواییش دوژمنی ژیانە.

سیستمی زاڵ لەو زیندانە، لە یەكێك بەشەكان كە دەرمانخانەیە، پەنابەران ناچار دەكات بكەونە گێژاوی كۆمەڵێك رێكارو كاغەزو یاساو رێسای دوورو درێژەوە، لە ئەنجامدا پەنابەر دەبێ لە لیستە دوورو درێژەكاندا بگەڕێ بۆ ناوی خۆی، كە ناوی خۆیشی دۆزییەوە نەك هەر دەرمانی پێ نادەن، بەڵكو بەهۆی ئەو رەفتارە بێباكانەو ساردو سڕەوە، ئازاری دەروونی دەچێژن.

لە یەكێك لە دیمەنەكانی فیلمی (من دانیال بلەیكم)دا هاوڕێ گەنجەكەی پێی دەڵێ: دانی گیان، ئەمانە یاری بە تۆ دەكەن، بۆ ئەوەی رازییان بكەیت، تا دەتوانی خۆت كڵۆڵ و بێ دەرەتان پیشان بدە، هیچ شتێك بە رێكەوت روو نادات، زۆر كەسم دیوە لە كۆتاییدا دەستبەردار بوون. ئەمە خاڵێكی گرنگە، چونكە وەك ئەو دەڵێ، سیستم بە شێوەیەك داڕێژراوە كە لە كۆتاییدا دانیال ماندو ببێت و واز بهێنێت، ئەمەش هەمان ئەو شتەیە كە لە زیندانەكانی مانۆس و نائۆرۆ روو دەدات، واتە سیستمەكە بە شێوەیەك داڕێژراوە، زیندانییەكان ئەوەندە دەكەونە ژێر فشارەوە كە نائومێد دەبن و لە كۆتاییدا ناچار دەبن بگەڕێنەوە بۆ وڵاتەكانی خۆیان.

سیستم و چینە زیان پێگەیشتووەکان
بەهرۆز بوچانی دەڵێ: ئەوەی من هەوڵم داوە لە كتێبەكەمدا گرنگی پێ بدەم هەمان ئەو سیستمەیە كە لە قوتابخانەكان، نەخۆشخانەكان، زانكۆكان و دامەزراوەكانی دیكەی كۆمەڵگە جێبەجێ دەكرێت، بەڵام نموونە زۆر زەقەكەی لەم دوورگانە جێبەجێ دەكرێت، لە راستیدا زیندانی مانۆس نوسخەی ئەسڵی سیستمێكە، كە مرۆڤ لە ناسنامەی مرۆیی خۆی و ئازادی دادەماڵێت، ساڵانێكە لەم دوورگەیەوە سەیری ئوسترالیا دەكەم و بە چاوی خۆم دەبینم چینە زیان پێگەیشتووەكان رۆژ بە رۆژ لە ژێر باری قورسی سیستمی بێ بەزەیی دەسەڵاتدا وردە وردە ناسنامەی مرۆیی خۆیان لەدەستدەدەن.

بە روونی دەبینرێت كە ئەو كەسانەی ناو كۆمەڵگە كە زیانیان پێگەیشتووە پشتگوێ دەخرێن، سیستمەكە بە شێوەیەك داڕێژراوە مرۆڤەكان بەرامبەر بە یەكدی بێ بەزەییانە رەفتار بكەن و وەك رۆبۆتێك پەروەردە كراون كە بەرامبەر بە ئازاری هاوشێوەكانی خۆ هیچ هەستێكی نەبێت، بەڵام خاڵی گرنگ ئەوەیە كە ئەوانە هێشتا مرۆڤن و هەناسە دەدەن و ناكرێ پشتگوێ بخرێن.

پێویستم بەچارەسەرە
دانیال بلەیك كەسێتی ناو فیلمەكەی كۆن لۆچ لە دوای مەرگی خۆی نامەیەكی جێهێشتبوو، تیایدا نووسیبووی: من دانیال بلەیكم، هاووڵاتییەكم، من ژمارە نیم. ئەم چیرۆكە تراژیدییە زۆر هاوشێوەی بەسەرهاتی ئەو كەسانەیە كە لە زیندانەكانی مانۆس و نائۆرۆ گیانیان لەدەست داوە. فەیسەڵ ئەحمەد كە پەنابەرێكی سودانییەو لە زیندانی مانۆسدا بەهۆی نەخۆشی دڵەوە گیانی لەدەستدا، بەهەمانشێوە نامەیەكی لە دوای خۆی جێهێشتبوو، لە نامەكەدا زۆر هەوڵی داوە سیستمی ئەی ئێچ ئێم ئێس تێبگەیەنێت كە ئەو مرۆڤێكی نەخۆشە، ئەو ژمارە نییە، ئەو كەسێكە كە بە راستی نەخۆشی دڵی هەیە. لە نامەكەیدا بە زمانی عەرەبی نووسیبووی: سوێند دەخۆم كە من نەخۆشم و پێویستم بە چارەسەرە.

حەمید خەزایی نموونەیەكی دیكەیە، ئەویش پەنابەرێكی ئێرانی بوو، كە لە باوەشی پەرستارەكاندا گیانی سپارد. سەلیم ناوێك پەنابەری رۆهینگا بوو، فریبۆرز پەنابەری ئێرانی بوو، ئەمانە بەر لە مردنیان ناویان لە لیستی دوورو درێژی چاوەڕوانی بۆ چارەسەرو دەرمان نووسیبوو، هەریەك لەوانەش چەندان نامەیان بۆ سیستمی زاڵی زیندانەكە نووسیبوو.

لە راستیدا مرۆڤ لە بارودۆخێكی لەم شێوەیەدا لە هەموو كات زیاتر دەبێتە دیلی یاسا، ژیانێكی رووت و رەجاڵیش بۆ ئەوان بەرهەمی ئەو دۆخەیە، زیندانییەكان دەبنە بوونەرێكی نیوە مرۆڤ و نیوە ئاژەڵ، دۆخێك كە تیایدا رەوشت و ئاكار لەبەریەك هەڵدەوەشێت. ئەوەش بەرهەمی ئەو سیستمە بێ بەزەییەیە كە مرۆڤ دەكاتە كۆمەڵێك یاسای جۆراوجۆری وردو درشت و ناسنامەیان لێ دەستێنێتەوە.

بەهرۆز بوچانی دەڵێ: رۆحی زیندان و ئەو سیستمەی كە مانۆس بەڕێوە دەبات، لە دەرەوەی دوورگەكەش ژمارەیەكی زۆر نوسخەی هاوشێوەی خۆی بەرهەم دەهێنێت و وردە وردە بە سەرتاسەری جیهاندا بڵاو دەبێتەوە، ئەمەش ئەو خاڵە سەرەكییەیە كە لە كتێبەكەمدا باسم كردووەو دەیگڕێمەوە.

سەرچاوە:Nebesht.com

 81 جار بینراوە