كۆده‌كانی ده‌قی «شێخ مه‌حمودی زیندوو»ی دیلان – knwe.org
سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » كۆده‌كانی ده‌قی «شێخ مه‌حمودی زیندوو»ی دیلان

كۆده‌كانی ده‌قی «شێخ مه‌حمودی زیندوو»ی دیلان

پ.د.زاهیر له‌تیف كه‌ریم

بەشی یەکەم
زمانی شیعر به‌هێماو ئایكۆن ونیشانه‌ وكۆده‌كانییه‌وه‌،له‌بنه‌ڕه‌تدا بریتین له‌كۆمه‌ڵێك دیمه‌ن ووێنه‌ وسۆز وئه‌ندێشه‌ كه‌هه‌ندێكیان له‌واقیعدا بوونیان هه‌یه‌ وهه‌ندێكی تریشیان له‌ده‌ستكردی خه‌یاڵه‌.هه‌موو ئه‌م وێنه‌ ودیمه‌نانه‌ ده‌رئه‌نجامی ململانێی هێزی ناوه‌وه‌ وده‌ره‌وه‌ی خاوه‌ن ده‌قه‌ كه‌به‌پێی گریمانه‌كان ڕه‌نگه‌ به‌درێژایی زه‌مه‌ن له‌گه‌ڵیدا بێت.گه‌ر بڕوانینه‌ ده‌قه‌كه‌ی دیلان(شێخ مه‌حمودی زیندوو)،كه‌به‌بۆنه‌ی كۆچی شێخه‌وه‌ له‌ساڵی 1956 نووسراوه‌، ئه‌وا یه‌كسه‌ر خۆمان له‌نێو دوو فۆڕمدا ده‌بینینه‌وه‌.یه‌كه‌میان ووشه‌كان وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌له‌واقیعدا به‌رجه‌سته‌ ده‌بن .دوهه‌میان مانای ناوه‌وه‌ی ووشه‌كان كه‌له‌ناخی شاعیردا بوونیان هه‌یه‌.لێره‌دا ئه‌ركی خوێنه‌ری نموونه‌یی وپشت به‌ست به‌تێڕوانینه‌ ڕه‌خنه‌ییه‌ تازه‌گه‌رایی ودوای تازه‌گه‌راییه‌كان كردنه‌وه‌ی كۆدی ئه‌و ووشانه‌یه‌ ودواتر گواستنه‌وه‌یانه‌ له‌دۆخێكی سروشتی به‌كارهێنان بۆ دۆخێكی ده‌ربڕینی بابه‌تگه‌رایی.به‌بێ ئه‌م خوێندنه‌وه‌یه‌ ستراتیژییه‌تی ده‌قمان بۆ ده‌رناكه‌وێت.به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌قه‌كه‌ له‌بازنه‌یه‌كی مانایی گشتگیریدا ده‌سووڕێته‌وه‌ كه‌هۆكارێك ده‌بێت بۆ كوشتنی داهێنانی ده‌قه‌كه‌.له‌م ده‌قه‌دا،دیلان چه‌ند گریمانه‌یه‌كی ماناییمان ده‌داتێ كه‌توانای ده‌ستنیشانكردن وبه‌رپرسیارێتی مانا گشتییه‌كه‌ی هه‌یه‌، ئه‌مه‌ش به‌مه‌به‌ستی كارنامه‌ هه‌ڵچوونی وووروژاندنییه‌كان تا ئاڕاسته‌ی خوێنه‌ر، به‌شێوه‌ گشتییه‌كه‌ی،بگۆڕێت له‌ئاڕاسته‌یه‌كی مێژوویی ساده‌ بۆ ئاڕاسته‌یه‌كی ئیحائی پڕ مانا.هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ كه‌ووتراوه‌ ووشه‌ی شیعر له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌و ووشه‌یه‌یه‌ كه‌شیعرییه‌تی لێ دروست ده‌بێت،ئه‌مه‌ش به‌و مه‌رجه‌ی ووشه‌كان گه‌مارۆ درابێت به‌مانای ماناكان یان به‌لادانی پێوه‌ره‌كانی زمان وه‌ك پێشخستن ودواخستنی ڕسته‌و فره‌یز وگه‌مه‌ ڕه‌وانبێژییه‌كان.ئه‌م ده‌قه‌ی دیلان،له‌ڕووی سیمیۆڵۆژیاوه‌،پشتی به‌تێگه‌یشتنی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان واقیعی تێكڕای خه‌ڵك وڕووداوه‌ بابه‌تییه‌كان به‌ستووه‌.سستمه‌كه‌ش خۆی له‌ودا ده‌بینێته‌وه‌ تا ڕێژه‌ی تێكڕای خه‌ڵكی له‌زیادبووندا بێت ئه‌وا له‌به‌رامبه‌ردا نامه‌كه‌ی شاعیر،لای ئه‌و تێكڕایه‌، زیاتر جێگه‌ی خۆی ده‌گرێت،به‌ڵكو ئه‌و تێكڕایه‌ ده‌بێته‌ به‌شێكی هه‌ره‌ گرنگی ده‌قه‌كه‌ وبه‌شدار ده‌بێت له‌دید وبۆچوونه‌كانی شاعیر.به‌مه‌ش گه‌رچی ده‌ق له‌بنه‌ڕه‌تدا خواستێكی خودی وتاكییه‌ به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا خاوه‌ن ده‌ق ته‌واو تێكڕای خه‌ڵكی مه‌به‌سته‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستی بێت مانای ده‌قه‌كه‌ی بگه‌یه‌نێت به‌و تێكڕایه‌ به‌وپێیه‌ی ئه‌و مانایه‌ به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان په‌یوه‌ندی به‌و تێكڕایه‌وه‌ هه‌یه‌.لێره‌دا سۆسێر( 1857- 1913) ده‌ڵێت»زمان له‌دوو جه‌مسه‌ری سه‌ره‌كی په‌یدا بووه‌،ئه‌وانیش تاك وكۆیه‌ وه‌هیچیان له‌وی تریان به‌هێزتر نیه‌».ئه‌مه‌ش،وه‌ك هه‌ر خۆی ده‌ڵێت»ده‌رئه‌نجامی په‌یوه‌ندیییه‌ سیمۆڵۆژیاییه‌كانی نێوان مانا ومانای ماناكانه‌،یان نێوان خوێنه‌ر وده‌ق وخاوه‌ن ده‌ق وده‌قه‌».به‌شێك له‌م په‌یوه‌ندیانه‌ له‌ڕێگه‌ی كردنه‌وه‌ی كۆده‌كان وڕه‌ڤه‌كردنیانه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت.واته‌ گه‌ر كۆسپێك ،به‌هۆی به‌كارهاتنه‌ زمانه‌واییه‌كانه‌وه‌،په‌یدا بوو ئه‌وا ،وه‌ك سۆسێر ده‌ڵێت،دواتر په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ئه‌و جه‌مسه‌رانه‌ی به‌ره‌و شكست ده‌ڕۆن وبه‌مه‌ش نامه‌كه‌ وه‌ك پێویست ناگاته‌ جێگه‌ی مه‌به‌ست.بۆ نموونه‌ له‌كاتێكدا ده‌ڵێین «مه‌لیك مه‌حمود»ئه‌وا ده‌بینین كه‌له‌چه‌ند پیتێك پێكهاتووه‌ وخوێنه‌ر ،ته‌نانه‌ت تێكڕای خه‌ڵكی ،تێده‌گات كه‌ئه‌م مه‌لێكه‌ شێخ مه‌حموده‌ وسه‌ركرده‌یه‌كی دیاری خه‌بات وتێكۆشانی كورده‌ كه‌له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ هه‌وڵێكی زۆر گه‌وره‌یدا بۆ دروستكردنی قه‌واره‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی كورد له‌چوارچێوه‌ی جوگرافیایه‌كی نیشتمانی دیاریكراو كه‌ده‌رئه‌نجام ڕووبه‌ڕوی چه‌ندین گرفت وكێشه‌ی سه‌ختی سیاسی وئابووری وسۆسیۆڵۆژی وسایكۆلۆژی بوه‌وه‌.گه‌ر ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ یان ئه‌م ووشانه‌ مایه‌وه‌ وكاری له‌سه‌ر نه‌كرا یان وه‌رنه‌گێڕایه‌ سه‌ر كلتوور وزمانه‌كانی تر به‌نموونه‌ی ئینگلیز ئه‌وا خوێنه‌ر،به‌گشتی وخوێنه‌رێكی ئینگلیزی به‌تایبه‌تی،ناتوانێت وه‌ك پێویست پێناسه‌ی ئه‌م مه‌لیكه‌مان بۆ بكات به‌ڵكو ڕه‌نگه‌ نه‌شزانێت ئه‌م مه‌لیكه‌ كێیه‌ وكه‌وتۆته‌ چ جێگه‌یه‌كی جوگرافیاشه‌وه‌.ئه‌مه‌ش به‌هۆی تێكشان وهه‌ره‌سی ڕۆشنبیری ودابڕان ووونبونی په‌یوه‌ندییه‌كانه‌ له‌نێوان ئه‌و جۆره‌ له‌خوێنه‌ران.به‌مه‌ش كۆدی ده‌سته‌واژه‌كه‌ بۆ خوێنه‌ره‌ گشتییه‌كه‌ وه‌ك خۆی مایه‌وه‌ ونه‌چووه‌ بواری كارنامه‌كانه‌وه‌.له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا گه‌وره‌ زانای سیمانتیك وپراگماتیك،چارڵس پێرس (1839 -1914)،هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی ڕێگه‌چاره‌ی ئه‌م تێكشان ودابڕانه‌ی داوه‌ ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ینه‌خشه‌ سێكوچكه‌به‌ناوبانگه‌ی به‌نێوی»كۆد وبابه‌ت ورڕاڤه‌كردن».له‌كۆده‌كه‌دا ئاماژه‌كان خۆیان له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌قدا ده‌بینێته‌وه‌ ودواتر بابه‌تێك ده‌خوڵقێت كه‌پێویستی به‌خودێكی به‌ئه‌زموونه‌ تابتوانێت ڕاڤه‌یان بكات وله‌وێشه‌وه‌ چه‌مكه‌ تێگه‌یشتنی وگواسته‌وه‌ییه‌كان سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن.هه‌ر بۆنموونه‌ كه‌ده‌ڵێین «مه‌لیك مه‌حمود» ئه‌وا له‌ڕێگه‌ی گێڕانه‌وه‌گه‌رییه‌كانه‌وه‌، به‌تایبه‌تی ڕه‌هه‌نده‌ مێژووییه‌كه‌ی،ده‌بێت ئه‌و پرسیاره‌ بكه‌ین كه‌ئه‌م مه‌لیكه‌ چۆن بوو به‌مه‌لیك ،وه‌ چیشی ده‌ویست له‌مه‌لیكییه‌كه‌ی! یان مه‌لیكی كێیه‌ وداواكارییه‌كانی بریتی بوون له‌چی! ئایا مه‌لیكێكی خۆشه‌ویست بوو یان نه‌گریس! ده‌ره‌وه‌ی خۆی به‌دراوسێ ودوور له‌دراوسێكانی چۆن سه‌یریان ده‌كرد! ئایا سه‌ركه‌وتنی سۆسیۆڵۆژی وئابووری وفیكری به‌ده‌ستهێناوه‌ یان ته‌نها كارێكته‌رێكی وه‌ره‌قی بوو وه‌هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی نه‌بوو جگه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی!به‌ڵام كه‌خوێنه‌ری نموونه‌یی ده‌چێته‌ نێو ناوه‌ڕۆكی مێژوویی ئه‌م مه‌لیكه‌وه‌ ئه‌وا بۆی ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ئه‌م مه‌لیكه‌ پێش بوونی به‌مه‌لیك له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی خانه‌دانی كۆمه‌ڵگایه‌ وله‌پێناو خاك ونیشتمان ومه‌سه‌له‌ گه‌وره‌كانیدا خۆی به‌ختكردووه‌ به‌ڵكو له‌وه‌ش زیاتر زیندانی كردۆته‌ كۆشكێكی پیرۆز بۆ مه‌سه‌له‌كانی.واته‌ ئه‌م مه‌لیكه‌ له‌خۆڕا نه‌هاتووه‌ وده‌رئه‌نجامی تێكۆشان وئازایه‌تی وبوێری وجوامێرییه‌كان بوو.لێره‌شه‌وه‌ بابه‌تی ئه‌م مه‌لیكه‌ بابه‌تێكه‌ كه‌پێده‌نێته‌ قۆناغی بابه‌تگه‌راییه‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌م بابه‌ته‌ خوڵقابێت.به‌مه‌ش تێكڕای خه‌ڵكی پێوستیان به‌ڕاڤه‌ی خوێنه‌ره‌ نموونه‌ییه‌كانه‌ ولێره‌شه‌وه‌ جیاوازییه‌كان له‌نێوان خوێنه‌ره‌كاندا به‌ئینگلیزه‌كانیشه‌وه‌ دروست نابێت چونكه‌ مه‌سه‌له‌ی ڕاڤه‌كه‌ ته‌واو كارئاسانی كردووه‌ به‌بێ جیاوازی.هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ پێرس،سه‌باره‌ت به‌تێگه‌یشتنه‌كان، پشتی به‌ئه‌زموونه‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان به‌ستووه‌ له‌كاتێكدا ئه‌م ئه‌زموونه‌ سوود له‌چه‌مكه‌ فزوڵییه‌كان ده‌بینێت كه‌خۆڕسكانه‌ به‌دوای زانیاری ڕووداوه‌كاندا ده‌گه‌ڕێت وه‌ك ئه‌وه‌ی مه‌حمود ناوێكی ڕۆژهه‌ڵاتییه‌ ومه‌لیكه‌كه‌ش سه‌ر به‌م جێگه‌یه‌یه‌.گه‌ڕان به‌دوای كۆدی ئه‌م ناو سیفه‌ته‌دا له‌نێو ئینسكلۆپیدیای فه‌رهه‌نگی سیاسی وفیكریدا كارێكی زۆر گران نیه‌ وسه‌رچاوه‌ پێویسته‌كان ده‌توانێت سه‌ره‌داوی ئه‌م كه‌سێتییه‌ ئاشكرا بكه‌ن.ئه‌مه‌ش به‌وپێیه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ناو وسیفه‌ته‌كه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا په‌یوه‌ندییه‌كی هۆكارییه‌ نه‌ك هه‌ڕه‌مه‌كی.به‌ئاڕاسته‌یه‌كی تر، تێگه‌یشتنی ئه‌م كۆده‌ له‌ڕێگه‌ی چه‌مكه‌ مێژووییه‌كانه‌وه‌ په‌یدا ده‌بێت.كوردیش پێش له‌دایك بوونی مه‌لیك مه‌حمود ومه‌مله‌كه‌ته‌كه‌ی ئاشناییه‌تییه‌كی مێژوویان له‌گه‌ڵ ئه‌م سیفه‌ته‌دا(مه‌لیك) دروست كردووه‌ ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ی به‌رهه‌مه‌ چیرۆكی وحیكائییه‌كانه‌وه‌.گه‌ر بمانه‌وێت به‌هه‌مان تێڕوانین سه‌یری ناونیشانی ده‌قه‌كه‌ی دیلان بكه‌ین:شێخ مه‌حمودی زیندوو» ئه‌وا ده‌بینین ده‌سته‌واژه‌كه‌ به‌شێوه‌ گشتییه‌كه‌ی پێكهاتووه‌ له‌دوو بازنه‌،یه‌كه‌میان بازنه‌یه‌كی سروشتییه‌ (شێخ مه‌حمود) كه‌ئه‌م ناو وتایتڵه‌ گه‌لێك زۆره‌ له‌كۆمه‌ڵگای ڕۆژهه‌ڵاتی به‌گشتی وكوردی به‌تایبه‌تی.دوهه‌میان،ووشه‌یه‌كی زۆر سروشتییه‌ وهه‌میشه‌ له‌سه‌ر زاری هه‌مووانه‌ به‌جیاوازی جێگه‌ وزمانه‌وه‌.به‌ڵام به‌تێكه‌ڵبوونی ئه‌و دوو بازنه‌یه‌،له‌وه‌ ده‌گه‌ین كه‌ئه‌م شێخ مه‌حموده‌ مه‌لیك مه‌حمودی كورده‌ ئه‌ویش به‌هۆی قورسایی ووشه‌ وسیفه‌تی زیندووه‌وه‌.به‌مه‌ش جیاوازی نامێنێت له‌نێوان ناونیشانی سه‌ره‌كی ده‌قه‌كه‌ی دیلان وناونیشانی»مه‌لیك مه‌حمود»چونكه‌ یه‌ك شت كۆیان ده‌كاته‌وه‌ ئه‌ویش زیندوێتی ئه‌م سه‌ركرده‌ كورده‌یه‌.به‌مه‌ش ده‌شێت جێگۆڕكی له‌ناونیشانه‌كه‌دا بكرێت به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ڕووی ماناییه‌وه‌ كاریگه‌ری نێگه‌تیڤ له‌سه‌ر كه‌سێتی مه‌لیك مه‌حمود دروست بكات.له‌م گۆشه‌یه‌وه‌،پێنج ئاماژه‌ی سه‌ره‌كی ده‌توانن ده‌ستنیشانی هێزی كۆده‌كان بكه‌ن:
– ئاماژه‌ی یه‌كه‌م/ئاماژه‌ییه‌ نموونه‌یی وپێكهاته‌ییه‌كان.یه‌كه‌میان(نموونه‌یی) بریتییه‌ له‌یه‌ك خانه‌ یان چه‌ند خانه‌یه‌ك كه‌خوێنه‌ر بۆی هه‌یه‌ یه‌كێكیان هه‌ڵبژێرێت وبیكاته‌ بنه‌مای بیركردنه‌وه‌ ڕه‌ڤه‌ییه‌كانی.دروستكه‌ری ئه‌م خانه‌یه‌ش خۆی له‌دوهه‌مدا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌پێی ده‌وترێت»ئاماژه‌ییه‌ پێكهاته‌ییه‌كان».بۆ نموونه‌،له‌كۆدی «مه‌لیك مه‌حمود» دا خوێنه‌ر به‌ دیلان یشه‌وه‌ ،به‌هۆی دراوسێیه‌تی ماناكانه‌وه‌،هه‌ر وه‌ك پێشتر ئاماژه‌مان پێدا،ده‌توانێت كۆدێكی هاوشێوه‌ له‌كێش وقه‌باره‌ وهێزدا هه‌ڵبژێرێت ئه‌ویش «شێخ مه‌حمودی زیندووه‌» كه‌كۆدی یه‌كه‌م ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌لێگرتنێك (مرجع ) بۆ كۆدی دوهه‌م.به‌مه‌ش ئه‌و كۆدانه‌ی كه‌ده‌سووڕێنه‌وه‌ له‌»مه‌حمود» دا بریتین له‌:مه‌لیك،شێخ،زیندوو.خوێنه‌ریش له‌ڕووی سیاسی وفیكری ومێژووییه‌وه‌ گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ڕاستییه‌ی كه‌مه‌لیك كۆدێكی كۆنی مێژووییه‌ وله‌نێو گێڕانه‌وه‌ زه‌مه‌نییه‌كاندا جێگیر بووه‌.كاریگه‌ری ئه‌م كۆده‌ له‌ڕێگه‌ی چه‌مكه‌ جیڕییه‌كانه‌وه‌ توانای خوڵقاندنی زه‌مه‌نێكی نوێ وتازه‌یان هه‌یه‌ به‌نموونه‌ی مه‌لیك مه‌حمود.زیندوویه‌تی ونه‌مریی مه‌لیك مه‌حمودیش توانای درێژه‌پێدان وبه‌رده‌وامی خه‌بات وتێكۆشانی ده‌بێت.
-ئاماژه‌ی دوهه‌م/ ئاماژه‌ ماناییه‌كان.ئه‌م ئاماژه‌یه‌، له‌پێناو گه‌یشتن به‌ڕاستییه‌كانی كۆد، به‌دوای مانای ماناكاندا ده‌گه‌ڕێت.واته‌ له‌كاتێكدا دیلان ده‌ڵێت»شێخ مه‌حمودی زیندوو»ئه‌وا مه‌سه‌له‌ سیاسی وفیكری ونیشتمانی ونه‌ته‌وه‌ییه‌كان ده‌بنه‌ چه‌قی كارنامه‌كانی ئه‌م شێخه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی گه‌ر ئه‌و كارنامانه‌ نه‌بێت ئه‌وا مه‌لیك ماناكانی خۆی له‌ده‌ست ده‌دات وبه‌ڵكو هیچ مانایه‌كی نامێنێت.بۆیه‌ له‌ئاماژه‌ ماناییه‌كاندا كه‌سێتییه‌كه‌ی ئه‌م شێخه‌ پێده‌نێته‌ بازنه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ كاریزماییه‌كان نه‌ك پێچه‌وانه‌كه‌ی.
-ئاماژه‌ی سێهه‌م/ ئاماژه‌ ڕێكه‌وتنییه‌كان.نموونه‌ی هه‌ردوو ئاماژه‌ی پێشوو ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت كه‌له‌نێوان كۆده‌كانی زه‌مه‌ندا جۆره‌ ڕێكه‌وتنێك هه‌یه‌ كه‌ڕه‌هه‌نده‌ فیكری وسیاسی وفه‌رهه‌نگی وڕۆشنبیرییه‌كان فاكته‌رێكی ووزه‌به‌خشن بۆ ئه‌م ڕێكه‌وتنه‌.بۆ نموونه‌ له‌كاتێكدا دیلان ده‌ڵێت»شێخ مه‌حمودی زیندوو «ئه‌وا به‌هۆی ڕێكه‌وتنه‌وه‌ هیچ زیانێك به‌كۆدی مه‌لیك مه‌حمود ناگه‌یه‌نێت به‌وپێیه‌ی پێشتر ڕێكه‌وتنی فیكری وڕۆشنبیری وسیاسی له‌نێوانیاندا هه‌یه‌.واته‌ شتێكی نامۆ یان له‌دره‌وه‌ی كه‌سێتی ئه‌و كۆدانه‌دا بوونیان نیه‌.ئه‌مه‌ش له‌ڕوویه‌كی تره‌وه‌ پێی ده‌وترێت نزیكایه‌تی یان دراوسێیه‌تی كۆده‌كان.واته‌ گه‌رچی مه‌حمود ناوه‌ به‌ڵام ده‌وره‌ دراوه‌ به‌نازناو وسیفه‌ت كه‌سه‌رجه‌میان فیكرێكی سیاسیان دروست كردووه‌ كه‌هه‌میشه‌ به‌زیندوویی ده‌مێنێته‌وه‌ چونكه‌ له‌ولاوه‌ كۆده‌ مێژوویه‌كان پشتگیری ته‌واوی لێ ده‌كه‌ن.
-ئاماژه‌ی چوارهه‌م/ئاماژه‌ په‌یوه‌ندییه‌كان.به‌وپێیه‌ی ناو ونازناوه‌كه‌ خۆڕسكانه‌ دروست نه‌بووه‌ ئه‌وا ڕێكخستن له‌نێوان ئه‌و ناو ونازناوه‌دا له‌پێناو په‌یوه‌ندی زه‌مه‌نی كۆده‌كاندا دروست بووه‌ كه‌خۆیان له‌مانا تایبه‌ته‌كاندا ده‌بینێته‌وه‌ وله‌نێوانیشیاندا هیچ بۆشاییه‌ك دروست نابێت وه‌ك ئه‌وه‌ی ناونیشانه‌كه‌ بكه‌ین به‌ شێخمه‌حمودی زیندوو یان نه‌مر یان مه‌لیك مه‌حمودی نه‌مر یان زیندوو،یان مه‌لیكی نه‌مر یان زیندوو…هتد.ئه‌مه‌ش له‌كاتێدا كه‌كۆمه‌ڵگای كوردی ته‌نها یه‌ك مه‌لیك مه‌حمودی هه‌یه‌،ئینجا ئه‌و مه‌لیكه‌ نه‌مر بێت یان زیندوو ئه‌وا له‌ڕووی سیاقی ماناییه‌وه‌ هیچ كێشه‌ دروست ناكات چونكه‌ له‌هه‌موو ڕوویه‌كه‌وه‌ مه‌لیكه‌كه‌ بۆ كورد كه‌سێكی نموونه‌یی یان خۆشه‌ویست بووه‌.
– ئاماژه‌ی پێنجهه‌م/ ئاماژه‌ گواستنه‌وه‌ییه‌كان.ڕۆڵان پارت (1915- 1980) له‌نامه‌ وێنه‌گیراوه‌كه‌یدا، كه‌بریتیه‌ له‌سێكوچكه‌ی سه‌رچاوه‌ وكه‌ناڵ ووه‌رگر،جه‌ختی له‌وه‌ كردووه‌ كه‌هێزی گواستنه‌وه‌ به‌كاری گه‌یاندن هه‌ڵده‌ستێت.لێره‌دا هه‌ر پارت ئاماژه‌ی به‌دوو جۆر له‌خوێندنه‌وه‌ كردووه‌،یه‌كه‌میان خوێندنه‌وه‌ی مانا هێماییه‌كان وخوێندنه‌وه‌ی مانا ئیحائییه‌كان.مانای یه‌كه‌م بریتیه‌ له‌قۆناغی نامه‌ وجۆری وه‌سفكردنی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌نێوان دال، كه‌تێگه‌یشتنێكی سروشتییه‌ بۆ مانای هێماكان،له‌گه‌ڵ مه‌دلوول كه‌تێگه‌یشتنێكی هزری وعه‌قڵییه‌ بۆ مانای هێماكان.مانای دوهه‌م بریتیه‌ له‌قۆناغی بیركردنه‌وه‌ی مانای هێماكان كه‌پشت به‌واقیعی ڕۆشنبیری ومه‌عریفی وسۆسۆڵۆژیا ده‌به‌ستێت.بۆنموونه‌،تێكڕای كورد به‌هۆی مێژووه‌ سیاسی وفیكری وسۆسیۆڵۆژیاكانه‌وه‌ كه‌زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆریان خۆیان له‌ئێش وئازار وكوشتن وگرتن وڕاوناندا ده‌بینێته‌وه‌ هه‌میشه‌ به‌دوای بۆشایی كۆده‌كاندا ده‌گه‌ڕێت تا به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ جۆره‌ باڵانسێك دروست بكات له‌نێوان خۆشی وناخۆشیدا.لێره‌دا ئه‌م تێكڕایه‌ پێویستی به‌سه‌رجه‌م زه‌مه‌نه‌كانه‌ ئه‌مه‌ش له‌لایه‌كه‌وه‌ له‌پێناو سوودوه‌رگرتن له‌زانیارییه‌كان.له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ له‌پێناو به‌راووردكردنی كه‌س وسه‌ركرده‌كانه‌.مه‌لیك مه‌حمود،به‌لای تێكڕای كورده‌وه‌،یه‌كێكه‌ له‌كه‌سێتییه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كان كه‌نموونه‌ی زۆر كه‌مه‌.لێره‌وه‌ مه‌لیك وزه‌مه‌نی مه‌سه‌له‌كانی ده‌بنه‌ سه‌رچاوه‌یه‌كی هه‌ره‌ به‌نرخی فیكری سیاسی بۆ زه‌مه‌نه‌كانی دوای ئه‌م زه‌مه‌نه‌.به‌مه‌ش مه‌لیك خۆی ده‌بێته‌ ده‌قێكی سه‌ربه‌خۆی ئه‌ده‌بی وفیكری وسیاسی ومه‌عریفی نه‌ك هه‌ر بۆ زه‌مه‌نی خۆی به‌ڵكو دوای خۆشی.وه‌رگریش به‌شێك ده‌بێت له‌و ده‌قه‌ چونكه‌ له‌لایه‌كه‌وه‌ ئه‌ركی ڕاڤه‌كردنی له‌سه‌ره‌.له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ هه‌وڵده‌دات زه‌مه‌نه‌كان گرێ بدات یان بیانگوێزێته‌وه‌ بۆ تێكڕای خه‌ڵكی به‌كورد وبێگانه‌شه‌وه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

رۆمانی‌ کۆچ چیرۆكی‌ غه‌واره‌كان

بابه‌تی‌ تاراوگه‌ و ژیان له‌ غوربه‌ت یه‌كێكه‌ له‌و كێشانه‌ی كاری‌ ...