سەرەکی » زانست (پەڕە 19)

زانست

یەكەم گەشت بۆ بۆشایی ئاسمان بە پێی پەتی دەستیپێكرد و 108 خولەكی خایاند

كەشتیی نوح رۆژی 12ی نیسان یادی شەست ساڵەی یەكەمین گەشتی مرۆڤ بوو بۆ دەرەوەی خولگەی زەوی و یەكەمین كەسیش ئەم دەرگایەی كردەوە یۆری گاگارینی سۆڤێتی بوو. بەر لە شەست ساڵ و لە 12ی نیسانی (1961) یۆری گاگارینی سۆڤێتی بووە یەكەمین كەس كە بڕوات بۆ بۆشایی ئاسمان و بەمەش سەركەوتنێكی گەورەی بۆ یەكێتی سۆڤێتی ئەوكات تۆماركرد كە ئەوكاتە قۆناغی جەنگی سارد ...

زیاتر »

تەكنیكێكی سەوز دووەم ئۆكسیدی كاربۆن دەكرێتە سووتەمەنی فڕۆكە

كەشتیی نوح تارا شێخ عوسمان لە هەنگاوێكی نوێدا زانایان دووەم ئۆكسیدی كاربۆن دەگۆڕن بۆ سووتەمەنی فڕۆكە. زانایانی زانكۆی ئۆكسفۆردی بەریتانیا توانیان گازی دووەم ئۆكسیدی كاربۆن بگۆڕن بۆ سوتەمەنی فڕۆكە، ئەمەش بە هەنگاوێكی گەورە و گرنگ دادەنرێت لە بواری گەشەپێدانی وزەی پاك. پێگەی (Wired) كە پێگەیەكی ئەمریكییە و گرنگیی دەدات بە بواری كار و تەكنەلۆژیا و ژیان لە راپۆرتێكیدا باسی ئەو ...

زیاتر »

رێگەیەكی نوێ بۆ روبەڕوبوونەوەی گۆڕانكارییەكانی كەشوهەوا

كەشتیی نوح زانایەك پێشنیاز دەكات، بۆ رێگرتن لە كاریگەرییەكانی گۆڕانی كەشوهەوا بیرۆكەی درەختی جینات دەستكاریكراو بخرێتە بواری جێبەجێكردنەوە. ئەرماند سیگوین زانا لە بەڕێوەبەرێتی دارستانەكانی كەنەدا پێشنیازیكردووە ئەو بیرۆكەیە بكرێتە بەرنامەوە كە ئاماژە بە دەستكاریكردنی جیناتی هەندێك جۆری درەخت دەدات بۆئەوەی لەو رێگەیەوە بە خێرایی بڕێكی زۆری كاربۆنی بەرگەهەوای زەوی هەڵمژێت. لە بنەڕەتیشدا مەبەست لەو بیرۆكەیە ئەوەیە كە درەختی زۆرتر مانای ...

زیاتر »

رێنمایی و زانیاری دەربارەی ڤاكسینی ئەسترازینكا

د.شێركۆ نەریمان سوبحان* ڤاكسینی ئەسترازینكا چییە؟ ئەم ڤاكسینە نە میكرۆبەكە خۆیەتی و نە میكرۆبەكەشە بە لاوازی. بەڵكو بە ئەندازیاری جینات، جینی لق و پۆپەكانی كۆرۆنا (بەشێوەی ترشی ناوكیی دی ئێن ئەی) لە ناو ڤایرۆسێك (پێی دەوترێت ئەدینۆڤایرۆس) دانراوە كە لە بنەڕەتدا ئەم ڤایرۆسە تووشی مرۆڤ نابێت، بەڵام تووشی چامپانزی دەبێت. چی روودەدات كە ڤاكسینەكە دەچێتە لەشەوە؟ كاتێك ڤاكسینەكە دەكرێتە ناو ...

زیاتر »

ئەو داهێنانانەی كە رێڕەوی مێژوویان گۆڕیوە

پێشڕەو ئیساعیل- مامۆستا پێشڕەو چاپخانە لە ساڵی(1440ز) لەلایەن زانای ئەڵمانی گۆتێنبێرگەوە دۆزرایەوە. كارەبا لەساڵی (1879ز) لەلایەن ئەدیسۆنەوە داهێنرا. تەلەفۆن لەساڵی (1876ز) داهێنرا. دۆزینەوەی (DNA)ی مرۆڤ لەساڵی (1953ز) لەلایەن واتسۆن و كریكەوە كە هێندەی تێورە فیزیاییەكانی سەرەتای سەدەی بیستەم گرنگ بوو. ئینتەرنێت لەساڵی (1969ز) داهێنرا، بۆ یەكەمجار لە ئەمریكا بەكارهات. یەكەم منداڵی بلوری بەناوی لویس براون لە بەریتانیا لە دایك بوو ...

زیاتر »

رۆبۆتێكی فڕیو بۆ رنینەوەی میوەی…

رۆبۆتێكی فڕیو بۆ رنینەوەی میوەی پێگەیشتوو كەشتیی نوح تارا شێخ عوسمان زانایان گەشەیان بە جۆرە مێشكێكی دیجیتاڵیی داوە كە دەتوانێت لە رێگەی فەرمانكردن بە چەند رۆبۆتێكی فڕیوەوە میوە پێگەیشتووەكان لە بێستانەكاندا لێبكاتەوە. رنینەوەی میوە یەكێكە لە كارە ماندووكەرەكان، چونكە پێویستی بە وەستانی زۆر و هەڵگەڕانە بەسەر درەختە بەردارەكاندا كە زۆرجار ئەو كارانە لە رۆژێكدا زیاتر لە شەش سەعات دەخایەنێت، لەلایەكی ...

زیاتر »

تەكنۆلۆژیایەكی نوێ بۆ یارمەتیدانی خاوەن پێداویستییە تایبەتەكان

كەشتیی نوح چەند ئەندازیارێکی كەنەدا سەرقاڵی گەشەپێدانی جۆرە تەكنیكێكن بۆ ئاسانكردنی جووڵەی خاوەن پێداویستییە تایبەتەكان. ئەندازیارانی زانكۆی واترلۆ لە كەنەدا خەریكن گەشە بە تەكنیكێك دەدەن كە ژیریی دەستكردی تێدا بەكارهاتووە و كاتێك كەسێكی خاوەن پێداویستی تایبەت بەكاری دەهێنێت بەتایبەتی ئەوانەی گرفت لە قاچەكانیاندا هەیە و ناتوانن بڕۆن، ئامێرەكە بەپێی چەند بەرنامەیەكی كۆمپیوتەری خۆبەخۆ دەڕوات. جیاوازیی ئەم تەكنیكە نوێیەش لەگەڵ ئەوانەی ...

زیاتر »

پیسبوونی ژینگە هەڕەشە لە ژنانی دوو گیان دەكات

كەشتیی نوح پسپۆڕانی تەندروستی و ژینگەی ئەمریكا هۆشداری دەدەن لە مەترسییەكانی پیسبوونی ژینگە و كاریگەریی لەسەر ژنانی دووگیان و كۆرپەلەكانی ناو سكیان. بە پێی توێژینەوەیەكی نوێی پسپۆڕانی زانكۆی رۆتجەرزی ئەمریكا كە ئەنجامەكانی لە گۆڤاری زانستی ژەهرەكانی ناو تەنۆلكە و ریشاڵەكانی سەربە پێگەی (Springer Nature)ی زانستیدا بڵاوكراوەتەوە، بۆیان دەركەوتووە كە پەردەی وێڵداش ناتوانێت رێگریی لە چوونە ناوەوەی ئەو تەنۆلكە پلاستیكییانە بكات. ...

زیاتر »

هەسارۆكەی ئەپۆفیس مەترسیی نییە بۆ گۆی زەوی

كەشتیی نوح ئاژانسی ناسا دانیشتوانی جیهان دڵنیا دەكاتەوە كە هەسارۆكەی ئەپۆفیس هیچ مەترسییەك بۆ زەوی دروست ناكات. دوای لێكۆڵینەوەیەكی ورد و هەمەلایەنە ئاژانسی ناسا لە بەیاننامەیەكیدا دڵنیایی دەداتە جیهان كە مەودای دووری هەسارۆكەی ئەپۆفیس لەكاتی تێپەربوونی بەلای زەویدا نزیكەی (32) هەزار كیلۆمەتر دەبێت و هیچ مەترسییەك بۆ سەرزەوی دروست ناكات و خۆی ناكێشێت بە زەویدا. لەو بارەیەوەشەوە (داڤید ڤارنۆكیا) ئەندامی ...

زیاتر »

توێژەرێكی كۆمەڵایەتی: شەرم دەچێتە خانەی دەروونییەوە پێوستە چارەسەر بكرێت

نووسینگەی كەركوك، هێمن ئەحمەد شەرم وەهیمێكە لە ناخی هەموو مرۆڤەكاندا هەیە، هەندێك زۆر بە ئازایانە بەسەر خۆیاندا زاڵ دەبن شەرم لە روخساریاندا بەدی ناكەیت لەكاتی گفتوگۆكردندا، بەڵام بە پێچەوانەوە هەندێك مرۆڤ لە هەردوو رەگەز لەكاتی قسەكردن لەسەر حەق و مافەكانی خۆشیان شەرم دەكەن لە وتنی، بۆیە ئەم شەرمە وا لەو مرۆڤانە دەكات كە هەمیشە مافخوراوبن. توێژەرێكی كۆمەڵایەتی رایدەگەیەنێت: بەبڕوای من ...

زیاتر »