سەرەکی » دۆسێ » ئیسرائیل: نابێت هۆڵۆكۆست بە سەربازگە پۆڵەندییەكان وەسف بكرێتپەڕە 2

رەخنە لە هەمواری یاسایەك دەگرێت

ئیسرائیل: نابێت هۆڵۆكۆست بە سەربازگە پۆڵەندییەكان وەسف بكرێت

بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل، رەخنە لە هەمواری یاسایەكی پۆڵەندی دەگرێت كە كوشتارگەكانی دەستی نازییەكان (هۆڵۆكۆست) بە « سەربازگە پۆڵەندییەكان» وەسف دەكات.
لە 28ی كانوونی دووەمی 2018، نەتانیاهۆ لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندبوو:»بە توندی دژ بەو (یاسایە) دەوەستمەوە، كەس ناتوانێت مێژوو بگۆڕێت و حاشا لەو كۆشتارگەیە بكات».
بەپێی یاساكە كە هەمواری یاسایەكی ئێستای پۆڵەندایە، هەموو كەسێك رووبەڕووی سزای زیندانی دەبێتەوە گەر پەنجەی تۆمەت بۆ پۆڵەندا درێژ بكات سەبارەت بەوەی وڵاتەكە بەرپرس بوبێت لەو تاوانانەی نازییەكان لەسەر خاكی پۆڵەندا ئەنجامیان داوە.
چاوەڕوان دەكرێت یاساكە بە ئەنجومەنی پیرانی پۆڵەندادا تێبپەڕێت بەر لەوەی سەرۆكی وڵاتەكە ئیمزای لەسەر بكات.
لە دووەمین جەنگی جیهانی، ئەڵمانیای نازی پۆڵەندای دیاگیركرد و چەندان ملیۆن پۆڵەندی كوشت كە لەنێوانیاندا سێ‌ ملیۆنیان جولەكەی پۆڵەندی بوون و لە كورەكانی سوتاندنی جولەكاندا بونە قوربانی.
لەبەر ئەوەی پۆڵەندا رەتیكردبۆوە گوزارشتەكانی وەك «سەرباگەكانی مەرگ لە پۆڵەندا» بەكاربهێنێت كە بە جۆرێك لە جۆرەكان ئاماژەیە بۆ ئەوەی پۆڵەندا بەشدار بووە لە هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی بەرانبەر بەو سەربازگانە، لەوانە سەربازگەی ئۆشفیت.
ئەو سەربازگانە لەلایەن نازییەكانەوە بەڕێوە دەبران، دوای ئەوەی لە ساڵی 1939دا پۆڵەندایان داگیركرد.
بەرپرسانی ئیسرائیل دژ بەو یاسایە بوون و دەیانگوت، یاساكە ئەو گفتوگۆیانەی لەبارەی بەشداریی پۆڵەنداوە لە هۆڵۆكۆستدا ئەنجام دەدرێن، سنوردار دەكات.
نفتالی بنیت وەزیری كاروباریی فێركاریی ئیسرائیل لەو بارەیەوە دەڵێت:»ئەوە پشتگوێخستنێكی نەشیاوە بۆ راستییەكان».
بە گوتەی ئەو وەزیرەی ئیسرائیل:»ئەوە راستییەكی مێژووییە كە زۆرێك لە پۆڵەندییەكان یارمەتیدەربوون لە كوشتی جولەكەكان، و رادەستكردنیان، و ئەشكەنجەدانیان، تەنانەت كوشتنیشیان لەكاتی هۆڵۆكۆست و دوای ئەوەش».
لەگەڵ ئەوەشدا پێیوایە، گوزارشتەكانی وەك «سەربازگە پۆڵەندییەكان» بە هەڵە لێكدانەوەیان بۆ كراوە.
سەنتەری «یاد فاشیم» بۆ زیندووهێشتنەوەی یادی هۆڵۆكۆست لە ئیسرائیل دەڵێت»گومانی تێدا نییە، گوزارشتی سەربازگەكانی مەرگی پۆڵەندا لادانێكی مێژووییە، بۆیە یاد فاشیم بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیكردن لەو توێژینەوانەی كە هەوڵ دەدەن ئەو راستییانە ئاشكرا بكەن كە پەیوەندییان بە هەڵسوكەوتی پۆڵەندییەكانەوە هەبووە لە سەردەمی هۆڵۆكۆست».
حكومەتی پۆڵەندا دەڵێت، ئامانج لەو یاسا سنورداركردنی ئەو توێژینەوە و وتوێژانەیە كە لەسەر رووداوەكانی هۆڵۆكۆست دەكرێن.
ماتیوش مۆرافیتسكی سەرۆك وەزیرانی پۆڵەندا لە ئەژماری خۆی لەسەر تۆڕی كۆمەلایەتی تویتەر نوسیبوی»زاراوەی ئۆشفیتز بیركینۆ (سەربازگەی ئۆشفیتز)، ناوێكی پۆڵەندی نییە».
پاتریك جاكی جێگری وەزیری دادی پۆڵەنداش كە یاساكەی ئامادەكردووە دەڵێت، رێگرییەكانی ئیسرائیل «بەڵگەن» لەسەر ئەوەی كە پێویستی بەو جۆرە گوزارشتانە هەیە.
بەپێی هەڵسەنگاندنەكان، نزیكەی 1.1 ملیۆن كەس كە زۆربەیان جولەكە بوون، لە سەربازگەی ئۆشفیتز بەر لەوەی لەسەر دەستی هێزەكانی سۆڤیەت لە ساڵی 1945دا رزگار بكرێت، كوژراون.

سەربازگەی ئۆشفیتز
ئۆشفیتز بیركینۆ، یان سەربازگەی ئۆشفیتز بۆ زیندانی و كۆمەڵكوژی، سەربازگەیەك بوو بۆ زیندانیكردن و كۆمەڵكوژی و كارپێكردنی دەستگیركراوەكان، لە وڵاتی پۆڵەندا لە كاتی دووەمین جەنگی جیهانی لەپاش داگیركردنی وڵاتەكە لەلایەن نازییەكانەوە دروستكرابوو.
سەربازگەی ئۆشفیتز گەورەترین سەربازگە و گرتوخانەی نازی بوو كە لە سێ‌ سەربازگەی سەرەكی و 45 سەربازگەی لاوەكی پێكدەهات.
سەربازگەكە بەپێی بیرۆكەكانی هاینریك هاملەر وەزیری ناوخۆی ئەڵمانیا دیزانین كرابوو بۆ دانانی دوایین چارەسەر بۆ جولەكەكان لە ئەوروپا.
لە لەنێوان بەهاری ساڵی 1942 و پایزی ساڵی 1944 بە شەمەندۆفێر جولەكەكان لە ناوچە جیاجیاكانی ئەوروپای ژێر دەستی نازییەكانەوە، دەگوازرانەوە بۆ سەربازگەی ئۆشفیتز تا لەوێ‌ لەنێو ژوورەكانی كوشتن بە گازی ژەهراوی لەناوببرێن.
رۆدۆڵف هۆس فەرماندەی باڵای سەربازگەكە لە دادگای نۆرنبێرگ لەپاش كۆتایی جەنگ، بە كوشتنی سێ‌ ملیۆن كەس كە دوایی كرا بە 1.2 ملیۆن كەس تۆمەتبار كرا، زیاتر لە 90%ی قوربانییەكانیش جولەكە بوون، وێڕای 150 هەزار پۆڵەندی و 23 هەزار كەسی تری سەر بە نەتەوەكانی رۆما، و 15 هەزار لە زیندانیان سۆڤیەت كە لەكاتی جەنگدا دەستگیركرابوون، لەگەڵ دەیان هەزاری تری سەر بە نەتەوە جیاجیاكان.
سەربازگەی ئۆشفیتز لە 27ی كانوونی دووەمی 1945 كەوتە دەستی سەربازەكانی سۆڤیەت، ئەو رۆژەی كە دواتر كرایە رۆژی جیهانی یادی هۆڵۆكۆست.
لە ساڵی 1979دا ئۆشفیتز بیركینۆ وەك یەكێك لە شوێنە مێژووییەكان لە لیستی یۆنسكۆدا جێگیركرا و ساڵانە نزیكەی 700 هەزار كەس سەردانی دەكەن.

هۆڵۆكۆست
لە ساڵی 1933 نازییەكان دەستیانكرد بە دروستكردنی زۆرێك لە گرتوخانەكان كە ژمارەیەكی گەورەیان تێدا كۆدەكرایەوە و لە رووبەرێكی زەوی بچوكدا بنیاتدەنران، بۆیە بە سەربازگە یان سەربازگەكانی چڕكردنەوە یان سەربازگەكانی دەستگیركراوان ناودەبران، ئەوەش بۆ مەبەستی زیندانیكردنی نەیارە سیاسییەكان و كەسە نەخوازراوەكان، لە كۆتایی ساڵی 1939 زیاتر لە شەش گرتوخانەی لەو جۆرە لە ئەڵمانیادا هەبوون، لە كاتی دووەمین جەنگی جیهانیش، ژمارەیەكی زیاتر لەو گرتوخانانە لەو وڵاتە ئەوروپاییانەدا دروستكران كە لەژێر دەستی ئەڵمانیادا بوون.
سەربازگەكان، جولەكەكان و كۆمۆنیستەكان و پۆڵەندییەكان و بەدیلگراوەكانی جەنگ و قەرەجەكان و هاوڕەگەزبازەكانیان لەخۆدەگرت، زیندانییەكان بەشێوەیەكی زۆرەملێ‌ كارییان پێدەكرا، لەگەڵ ئەوەشدا تاقیكردنەوەی زانستی و پزیشكییان لەسەر ئەنجامدەرا.
لە سەرەتای دووەمین جەنگی جیهانی و بە تایبەت لە ساڵی 1941، چەندان جۆری تر لەو سەربازگانە دروستكران كە بە سەربازگەكانی كۆمەڵكوژی یان مەرگ ناودەبران، و كارییان لەناوبردنی زیندانییەكان بوو لەڕێی گازی كوشندە و ژەهراوی، یان كوشتنی بەكۆمەڵ بە شێوازی تر سوتاندنی تەرمەكانیان لە دواییدا.
لەگەڵ ئەو سەربازگانەشدا، نازییەكان شوێنێكیان دروست كردبوو كە بە كیتۆ ناودەبرا و تێیدا ژمارەیەكی گەورە لە جولەكەكان ناچاركرابوون تێیدا نیشتەجێ‌ ببن و ژیانی تێدا بەسەر ببەن، دەروازەكانی چوونە ژوورەوە و هاتنەدەرەوەی ئەو شوێنە نیشتەجێبونانەش لەژێر دەستی نازییەكاندا بوو، بەناوبانگترینیان (گیتۆ وارشۆ) بوو كە 380000 جولەكەی تێدا نیشتەجێ‌ كرابوو، رێژەی دانیشتوان بەراورد بەو ژووردانەی لە ناوچەكەدا بوو، ژوورێك بۆ نۆ كەس بوو، هەزاران كەس لەو ناوچانەدا بەهۆی برسێتی و نەخۆشی تیفۆئیدەوە گیانیان لەدەستدا، لە 19ی تەمموزی 1942دا هیملەر فەرمانی دەركرد تا جولەكەكانی ناوچەكە بۆ سەربازگەكانی مەرگ بگوازرێنەوە.
زیندانیانی نێو گرتوخانەكان نیشانەی سێگۆشەیەكی هەڵگەڕاوەیان هەڵدەگرت كە رەنگەكانیان جیاواز بوو تا لەڕووی نەژاوەدەوە لەپاش دەستگیركردنیان جیابكرێنەوە، ئەو نیشانانە لە قوماش دروستكرابوون و بە جلوبەرگی زیندانییەكانەوە جێگیركرابوون، نمونەكانی ئەو نیشانانەش بریتیبوون لە:
-نیشانەی رەش: پەڕاگەندەكان و ئەو گروپانەی پێیان دەگوترا كولی كە لە رەچەڵەك هیندستانی و پاكستانی و قەرەج بوون، كەمئەندامان و ئەو ژنانەی لەسەر هۆكاریی بەدڕەوشتی یان لادانی سێكسی دەستگیركرابوون.
-نیشانەی سەوز: بۆ تاوانباران.
– نیشانەی پەمەیی: بۆ ئەو نێرینانەی كە بە هاوڕەگەزباز وەسفدەكران.
-نیشانەی وەنەوشەیی: بۆ گروپی شایەتحاڵەكانی یەهوە.
-نیشانەی سور: بۆ زیندانییە سیاسییەكان و كۆمۆنیستەكان.
دوو جۆر نیشانەی زەرد: بۆ جولەكەكان.
-نیشانەی زەر لەگەڵ رەش: بۆ ئەو زیندانییە ئاریانەی مكە خزمایەتییان لەگەڵ نەژادەكانی تر یان گروپە نەخوازراوەكان هەبوو.
كۆی گشتی ئەو گرتوخانە و سەربازگانە گەیشتاتنە 47 سەربازگە، 17 لە ئەڵمانیا و 9 لە پۆڵەندا، و 4 لە نەرویج، 2 لە هەریەك لە هۆڵەندا، ئیستۆنیا، ئیتاڵیا، فەرەنسا، 1 لە هەریەك لە چیكۆسلۆڤاكیا، لاتڤیا، نەمسا، بیلاروس، ئۆكرانیا، لتوانیا، بەلجیكا، دوورگەكانی شانیلینی فەرەنسا و بریتانیا.
گەورەترین ئەو سەربازگانەش، سەربازگەی ئۆشفیتیز بوو لە پۆڵەندا كە بە تێكەڵەیەك لە سەربازگەكانی كاریی زۆرەملێ‌ و سەربازگەكانی كوشتنی بەكۆمەڵ دادەنرا، ئەو سەربازگەیە لە نیسانی 1940وە بەردەوام بوو تا كانوونی دووەمی 1945، ژمارەی دەستگیركراوەكان تێیدا بە 400,000 كەس مەزەندە دەكرا و نزیكەی 1 ملیۆن و 500 هەزار كەسیش لەنێو ئەو سەربازگەیەدا لەناوبران.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*