سەرەکی » ئەدەب و هونەر » دەربارەی فیلمی پێچكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌

دەربارەی فیلمی پێچكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌

ره‌وه‌ز جه‌بار

فیلمی ترسناك له‌ دنیای سینه‌مادا گرنگی زۆری پێده‌درێ، زۆرن ئه‌وانه‌ی خولیای سه‌یركردنی ئه‌و جۆره‌ فیلمانه‌یان هه‌یه‌. زۆریشن ئه‌و ئه‌كته‌ر و ده‌رهێنه‌رانه‌ی حه‌زیان لێیه‌ كار له‌و فیلمانه‌دا بكه‌ن و به‌م شێوازه‌ كار بكه‌ن. نه‌ك ته‌نیا له‌ سینه‌مادا، له‌ چیرۆك و رۆمانی جیهانیشدا گه‌لێك به‌رهه‌می ترسناك هه‌یه‌.

ئه‌م جۆره‌ فیلمانه‌ له‌ سینه‌ما و ئه‌ده‌بیاتی ترسدا بینه‌ر و خوێنه‌ری تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌یه‌. هه‌موو كه‌سێ حه‌ز و تاقه‌تی ئه‌و جۆره‌ فیلمانه‌ی نییه‌ كه‌ به‌ دڵه‌خورپه‌وه‌ سه‌یریان بكات. هه‌ندێك له‌و فیلمانه‌ی كه‌ فه‌زایه‌كی ترسناكیان هه‌یه‌ جۆرێك له‌ فانتازیاش له‌خۆ ده‌گرن. چونكه‌ ئه‌و دۆخی ترس و دڵه‌ڕاوكێیه‌ كه‌ زۆرجار له‌ رێگای تارماییه‌وه‌ یان كاره‌كته‌رێكی خه‌یاڵی ده‌توانێ ئامانجه‌كه‌ی بپێكێ. ئه‌و كاره‌كته‌ره‌ ناجۆر و ترسێنه‌ر و سه‌یر و سه‌مه‌رانه‌ كه‌متر له‌ جیهانی راستیدا هه‌ن، زۆرتر دنیای خه‌یاڵ و فه‌نتازیا یان دۆخی ده‌روونی مرۆڤه‌كه‌ دروستی ده‌كات. ئه‌م فیلمه‌ی لێره‌دا باسی ده‌كه‌ین یه‌كێكه‌ له‌و به‌رهه‌مانه‌ی كه‌ ده‌چێته‌ خانه‌ی فیلمه‌ ترسناكه‌كانه‌وه‌. وه‌ك فیلمێكی ترسناك ئه‌ژماركراوه‌.

ترس له‌ رووخانی ئه‌مریكا
پێچكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ فیلمێكی ئه‌مریكی ترسناكه‌. فه‌زای فیلمه‌كه‌ جۆرێك له‌ ترس و دڵه‌ڕاوكێ دروست ده‌كات. ئه‌م به‌رهه‌مه‌ بینه‌ر په‌لكێشی دنیای خه‌یاڵ و ترس و دڵه‌ڕاوكێ ده‌كات. ئه‌ویش بابه‌تی ئه‌و خێزانه‌یه‌ كه‌ له‌ ساڵی 1859 له‌ دارستان ده‌ژین. ئه‌و خێزانه‌ گه‌وره‌یه‌ كاتی خۆی له‌ ترس جه‌نگ و داڕووخانی ئه‌مریكادا دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌ و به‌ درێژایی كات بوون به‌ خێڵێكی گه‌وره‌ و ژماره‌یان زیادی كردووه‌. توانیویانه‌ ده‌وڵه‌تۆكه‌یه‌ك بۆ خۆیان دروست بكه‌ن. كه‌ یاسا و دابی خۆیان هه‌یه‌. ژیانێكی دواكه‌وتوو و تاڕاده‌یه‌ك وه‌حشیگه‌رییان هه‌یه‌. هه‌ر كه‌سێ بچێته‌ ناویانه‌وه‌ یان ده‌كوژرێ یان ده‌بێ ببێت به‌یه‌كێ له‌وان و به‌ داب و یاسای ئه‌وان رازی بێت. ئه‌م خێڵه‌ دوور له‌ دنیای شارستانی و مۆدێرن به‌جۆرێك ده‌ژین كه‌ هێشتا شه‌وقی گڵۆپیشیان پێنه‌گه‌یشتووه‌. ئه‌وه‌ی سه‌یره‌ ئه‌و كه‌شه‌ سیحریی و فه‌نتازییه‌یه‌ كه‌ ئه‌و خێزانه‌ گه‌وره‌یه‌ تێیدا ده‌ژین و دنیای شارستانی و ئه‌مریكای زلهێز كه‌ توانیوێتی به‌ هه‌موو شوێنێكی جیهان بگات، كه‌چی ئاگاداری ئه‌و خێڵه‌ دابڕاوه‌ نییه‌ كه‌ له‌ دارستانێكدا و له‌ ناو وڵاته‌كه‌دا ده‌ژین. دۆخێكی مه‌ترسیداریان دروست كردووه‌، به‌ جۆرێك وه‌ك سێگۆشه‌ی به‌رمۆدا هه‌رچی بچێته‌ ئه‌و دارستانه‌وه‌ و بگاته‌ ناو ئه‌و خێڵه‌ ئیتر گه‌ڕانه‌وه‌ی نییه‌. یان ده‌بێ بكوژرێ یان ده‌بێ ببێت به‌ یه‌كێ له‌وان. هه‌ڵبه‌ت جیهانی سینه‌ما، یان چیرۆك و رۆمان بۆخۆیان خه‌یاڵن، ئه‌گه‌ر رووداوێكی راسته‌قینه‌ش بێ دیسانه‌وه‌ خه‌یاڵه‌، دنیای ناو ده‌قه‌.

كاستی فیلمه‌كه‌
پیچكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ « Wrong Turn « به‌رهه‌می ساڵی 2011. ده‌رهێنه‌ری فیلمه‌كه‌ مایــك پی نیڵســۆنه‌. سیناریۆی فیلمه‌كه‌ ئالان بی. ماكیلروی نووسیوێتی. كاتی فیلمه‌كه‌ 109 خوله‌كه‌ و زمانه‌كه‌ی ئینگلیزییه‌. له‌م فیلمه‌دا چه‌ند ئه‌كته‌رێك رۆڵ ده‌بینن، له‌وانه‌: ئیــما دومــۆنت رۆڵی میڵا ده‌بینێ. چارلــۆت ڤێگــا رۆڵی جێنیفیه‌ر سكۆت ده‌بینێ. ئادین برادلی رۆڵی داریوس ده‌بینێ. دیلان ماكتی رۆڵی ئاده‌م ده‌بینێ. ماپــیو مۆدیبا رۆڵی سكۆت. دیزی‌ هید رۆڵی ئه‌دیس. رایان ئه‌لیزابیس هانافان رۆڵی رۆسی ده‌بینێ.

چیرۆكی فیلمه‌كه‌
پێچكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌، چیرۆكی كۆمه‌ڵێك هاوڕێن له‌ نیو جیرسییه‌وه‌ سه‌فه‌ر ده‌كه‌ن بۆ شارۆچكه‌یه‌كی ترسناك « ئه‌په‌ڵاش» كۆمه‌ڵێك شاخه‌وانن گه‌شت ده‌كه‌ن بۆ ناوچه‌ی ئه‌په‌ڵاش، له‌وێ تووشی گرووپێك له‌ مرۆڤی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ و ترسناك ده‌بن كه‌ پتر له‌ دوو سه‌ده‌یه‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا ده‌ژین. گروپێكی گه‌نجی شاخه‌وانی سه‌ركێشن. له‌ شه‌ش كه‌س پێكهاتوون. جێنیفه‌ر و داریوس و ئاده‌م و میڵا و لویس و گاری. پاڵه‌وانی سه‌ره‌كی فیلمه‌كه‌ جێنیفه‌ره‌. ده‌ستپێكی فیلمه‌كه‌ پیاوێكی پیره‌ به‌ ناوی سكۆت» باوكی جێنیفه‌ره‌« به‌ دوای كچه‌ ونبووه‌كه‌یدا ده‌گه‌ڕێ. كه‌ رۆژانی سه‌ره‌تای گه‌شته‌كه‌ی وه‌ڵامی باوكی داوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام له‌ رۆژانی دواتردا و دوای چوونیان بۆ دارستانه‌كه‌ وه‌ڵامی نامه‌ و ته‌له‌فۆنی باوكی ناداته‌وه‌، سكۆتیش ده‌كه‌وێت گومان و غایله‌ی خراپه‌وه‌، بۆیه‌ بڕیار ده‌دات به‌ دوایدا بگه‌ڕێت. فیلمه‌كه‌ لێره‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شه‌ش هه‌فته‌ی پێشوو، كه‌ چۆن ئه‌و گرووپه‌ گه‌نجه‌ ده‌چنه‌ دارستانه‌كه‌وه‌، ئه‌گه‌رچی خه‌ڵكی شارۆچكه‌كه‌ی كه‌ سه‌ره‌تا وه‌ك وێستگه‌یه‌ك بۆ پشوویه‌كی كورت لایان داوه‌ ئاگاداریان ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌وه‌ی ئه‌و ناوچه‌یه‌ مه‌ترسیداره‌. به‌ڵام ئه‌وان سه‌ركێشن و كۆڵناده‌ن. خۆیان كۆده‌كه‌نه‌وه‌ و به‌ره‌و دارستانه‌كه‌ ده‌چن. له‌ قۆناغی سه‌ره‌تای گه‌شته‌كه‌دا تووشی دۆخێكی ترسناك ده‌بن، دارێكی ئه‌ستووری گه‌وره‌ له‌ هه‌ورازێكه‌وه‌ تلۆرده‌بێته‌وه‌، هه‌موویان بریندار ده‌بن، گاری به‌ هۆی داره‌كه‌وه‌ سه‌ری پان ده‌بێته‌وه‌ و ده‌مرێت. لێره‌وه‌ فیلمه‌كه‌ به‌ ته‌واوی ده‌كه‌وێته‌ دۆخێكی مه‌ترسیداره‌وه‌. به‌ڵام تازه‌ ونبوون و رێگای گه‌ڕانه‌وه‌ نادۆزنه‌وه‌. تا دێت دۆخه‌كه‌ ترسناكتر ده‌بێ. به‌رده‌وام تارمایی ئه‌و مرۆڤه‌ سه‌یرانه‌ ده‌بینن. كه‌ به‌ دارستانه‌كه‌دا دێن و ده‌چن. كاتێ شه‌ویان به‌سه‌ردا دێ و بارانێكی به‌خوڕ ده‌بارێ، ناچار خێمه‌ هه‌ڵئه‌ده‌ن و ئه‌خه‌ون، به‌ڵام به‌یانی كاتێ هه‌ڵده‌سن مۆبایله‌كانیان نه‌ماوه‌. ئه‌وه‌ش وێستگه‌یه‌كی دیكه‌ی ونبوونیانه‌. دوای ئه‌وه‌ دیسانه‌وه‌ ده‌كه‌ونه‌ رێ، به‌رده‌وام تووشی كێشه‌ ئه‌بن و یه‌ك یه‌ك ده‌كه‌ونه‌ به‌رده‌ستی ئه‌و مرۆڤه‌ سه‌یرانه‌. دوای گاری میڵا ده‌كه‌وێته‌ ته‌ڵه‌ی مرۆڤه‌ دڕنده‌كانه‌وه‌ و ده‌كه‌وێته‌ چاڵێكی پڕ له‌ رم و پاشان به‌ تیرێك ده‌یكوژن. دوای ئه‌وه‌ یه‌ك یه‌ك ده‌گیرێن و هه‌موویان ده‌كه‌ونه‌ به‌رده‌ستی ئه‌و خێڵه‌وه‌. كه‌ له‌ناو دارستانه‌كه‌دا شوێنێكیان هه‌یه‌ وه‌كو مه‌مله‌كه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ. حكومڕانی خۆیان ده‌كه‌ن و هه‌ر كه‌س بكه‌وێته‌ ناویانه‌وه‌ ناتوانێ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ژیانی شارستانی، یان ده‌كوژرێ یان ده‌بێ به‌ یه‌كێ له‌وان. دوای كوشتی گاری و میڵا ئه‌و چواره‌ی دیكه‌ به‌دیل ده‌كه‌ونه‌ به‌رده‌ستیان و له‌ لایه‌ن جۆنه‌وه‌ كه‌ سه‌رۆكی ئه‌و گرووپه‌یه‌ دادگایی ده‌كرێن. ئاده‌م به‌ تۆمه‌تی ئه‌وه‌ی كه‌سێكی له‌وان كوشتووه‌ به‌ هه‌مان شێوه‌، به‌ كوته‌ك ده‌یكوژن. پاشان لویس. كاتێ نۆبه‌ی مه‌رگ دێته‌سه‌ر جێنیفه‌ر و داریوس كه‌ خۆشه‌ویستی یه‌كن. جێنیفه‌ر داوا ده‌كات نه‌یانكوژن و وه‌ك ئه‌ندامی ئه‌و گرووپه‌ وه‌ریان بگرن. ئه‌وان به‌ڵێن ده‌ده‌ن هاونیشتمانییه‌كی دڵسۆزبن و ناپاكیان لێ نه‌كه‌ن. ئه‌وانیش رازی ده‌بن و جۆن كه‌ سه‌رده‌سته‌یانه‌ حه‌ز له‌ جێنیفه‌ر ئه‌كات ئه‌گه‌رچی جێنیفه‌ر مه‌عشوقی داریوسه‌، كه‌ كوڕێكی ره‌شپێسته‌، به‌ڵام له‌ پێناوی مانه‌وه‌ به‌ بڕیاری ئه‌وان رازی ده‌بێ. به‌و چه‌شنه‌ ده‌بن به‌ ئه‌ندامی ئه‌و گرووپه‌.

ئه‌و گرووپه‌ خێزانێكی ئه‌مریكین له‌ ساڵی 1859 له‌ ترسی شه‌ڕ و داڕووخانی ئه‌مریكا بڕیاریان داوه‌ ژیانی دووره‌ په‌رێزی هه‌ڵبژێرن و چوونه‌ته‌ ئه‌و دارستانه‌ و له‌ شارستانی دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌ و ورده‌ ورده‌ نفووسیان زیادی كردووه‌ و ژماره‌یان زۆرتر بووه‌، وه‌كو خێڵێكیان لێ هاتووه‌، سروشت و هه‌ڵسوكه‌وتیشیان هه‌ر خێڵه‌كییه‌ و دڕنده‌ن. قبووڵ ناكه‌ن جگه‌ له‌ خۆیان كه‌س تێكه‌ڵیان بێ. دوای ئه‌وه‌ی جێنیفه‌ر وه‌ك ژنی جۆن پابه‌ند ده‌بێ به‌و ژیانه‌ و داریوسیش وه‌ك ئه‌ندامێك له‌ناویاندا ده‌مێنێته‌وه‌. سكۆت ده‌كه‌وێته‌ هه‌وڵه‌وه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی كچه‌كه‌ی. ده‌چێته‌ ناوچه‌كه‌ و له‌ شارۆچكه‌كه‌ سۆراغی جێنیفه‌ر ده‌كات. له‌ رێگه‌ی پیاوێكی پیره‌وه‌ كه‌ پێشتر ئه‌و گروپه‌ شاخه‌وانییه‌ی له‌ شارۆچكه‌كه‌ بینیوه‌ و ئاگاداری كردوونه‌ته‌وه‌ كه‌ ناوچه‌كه‌ مه‌ترسیداره‌. به‌ڵام ئه‌وان به‌ گوێیان نه‌كردووه‌. سكۆت له‌ رێگای كه‌سێكه‌وه‌ كه‌ به‌ پاره‌ یارمه‌تی ئه‌دات ئه‌چنه‌ دارستانه‌كه‌وه‌ و دوای ترس و دڵه‌ڕاوكێ و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌كی زۆر و مه‌ترسیدار له‌ لایه‌ن ئه‌و گرووپه‌وه‌. دوای ئه‌وه‌ی ده‌لیله‌كه‌ی ده‌كوژن سكۆت كۆڵنادات تا ده‌یگرن و له‌لایه‌ن جۆنه‌وه‌ بڕیاری كوشتنی بۆ ده‌رده‌كرێ. به‌ڵام كاتێ شه‌ودادێ جێنیفه‌ر به‌ یارمه‌تی رۆسی كه‌ كچێكی مناڵه‌ و پێشتر له‌ شارۆچكه‌كه‌ بینیوێتی رزگاریان ده‌بێ. سكۆت و جێنیفه‌ره‌ و له‌ رێگای رۆسییه‌وه‌ دوای مه‌ترسی و رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌كی زۆر رزگاریان ده‌بێ و ده‌گه‌نه‌وه‌ به‌ شارستانیی و ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ماڵ و بۆ ناو خێزانه‌كه‌یان.

مناڵی ئه‌وی له‌ سكدایه‌
دوا قۆناغی فیلمه‌كه‌ هاتنی جۆنی دڕند و رۆسییه‌ بۆ ناو شارستانی. جێنیفه‌ر دوای رزگاربوون رۆژێك ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ماڵ و ده‌بینێ جۆن و رۆسی جل و به‌رگی شارستانیان له‌به‌ركردووه‌ و لای‌ دایك و براكانی جێنیفه‌ر وه‌ك دراوسێی تازه‌ خۆیان ناساندووه‌. به‌ڵام جێنیفه‌ر هه‌ست به‌ مه‌ترسی دۆخه‌كه‌ ده‌كات. جۆن هاتووه‌ به‌ دوای جێنیفه‌ردا چونكه‌ به‌ ژنی خۆی ده‌زانێ و مناڵی ئه‌وی له‌ سكدایه‌. له‌ پێناوی سه‌لامه‌تی دایك و براكانی جێنیفه‌ر رازی ده‌بێ له‌گه‌ڵ جۆندا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ دارستانه‌كه‌، به‌ڵام له‌ دواساتی فیلمه‌كه‌دا كه‌ پێشتر جێنیفه‌ر خۆی بۆ كوشتنی ئاماده‌ كردووه‌ و چه‌قۆی هه‌ڵگرتووه‌. كاتێ پاسه‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ رێ ئاڕاسته‌ی رۆیشتنی ده‌شێوێ و خۆی ده‌كێشێ به‌ ئۆتۆمبێلێكدا و له‌ رۆیشتن ده‌وه‌ستێ. له‌وكاته‌دا دوان له‌ هاوه‌ڵه‌كانی جۆن له‌ پاسه‌كه‌ داده‌به‌زن و راده‌كه‌ن و جێنیفه‌ر به‌ دویاندا راده‌كات و هه‌ر دووكیان ده‌كوژێت و ده‌ستی رۆسی ده‌گرێ و له‌گه‌ڵ خۆی ده‌یهێنێته‌وه‌.

                               دیمەنێک لە فیلمی پێچکردنەوەی هەڵە

 156 جار بینراوە