سەرەکی » راپۆرت » قڵیشانەوەی هەشتاکان و كۆڵانی قەزازەكان

قڵیشانەوەی هەشتاکان و كۆڵانی قەزازەكان

راپۆرت: رێزە حسێن

خۆم و راوێژی وێنەگر و سایەقی ئۆتۆمبێلەكەی رۆژنامە، رۆژی 20 ی ئەم مانگە، جیاوازتر لە كارەكانی تر، بەرە و كۆڵانی قەزازەكان لەناو بازاڕی سلێمانی رۆیشتین، مەبەستیش ئامادەكردنی ریپۆرتاژێك بوو، بۆ چیرۆكی راستەقینەی ئەو گەڕەكەی بە شەو رۆژ لە حكومەت دەكرایە ناوچەی قەدەغە كراو،(محەرەمە)، لە بەردەم جگەرخانەی عومەری عەینە، ئۆتۆمبێلەكەمان راگرات و سەرنجم كەوتە سەر كۆڵانی قەزازەكان كە لای راستی كۆڵانەكە بە دوكانێكی فڕنی سەموون كۆتایی دەهات و لای چەپیش بە دوو دوكان كە یەكێكیان نانەوایە، ئەویتریشیان دوكانێكی ئوتوكردنی جلوبەرگ، بەپێی ئەو زانیارییەی لەوێ وەرمگرت، جگە لە سەموونخانەكە، دوو دوكانەكەی تر هەمان كەسی ساڵەكانی هەشتاكان خاوەنیانە، سەرەتا خۆم كرد بە دوكانی ئوتوی جلوبەرگەكەدا، ئامانجم دەستكەوتنی شایەتێکی راستەقینەی رووداوەكانی ئەو گوزەرەبوو، بە تایبەت ساڵانی 1980 كان تا 1990، ویستم وابوو باس و چیرۆكی ئەو رۆژانەم وەك خۆی دەستبكەوێت كە بازاڕەكانی سلێمانی دەقڵیشاندەوە، چونكە پێشتر هەندێك شایەتحاڵی ئەو رۆژانە، دەیان وت «ئەوەی رۆژێك هاتبێتە ناو بازاڕی سلێمانییەوە، جا خەڵكی شارەكە بووبێت یان گەشتیار، لە كاتێكدا هاوار دەكرا قڵێشایەوە، ئەویش بێبوونی هیچ زانیارییەك هاوشانی خەڵكەكە رایدەكرد بۆ كۆڵانەكانی دەوروبەری بازاڕەكە»، ئەوكات ئەو كۆڵانانە بۆ مەفرەزە تایبەتەكانی پێشمەرەگە و رێكخراوە نهێنییەكانی ناوشار و خەڵكی سڤیل، وەك فریادڕەسێك وابووە بۆ خۆقوتاركردنیان لە دەستگیركردنی هێزەكانی حزبی بەعسی روخاو، دوكانێك بە هەزاران جلوبەرگی تێدا هەڵواسرابوو، هەندێكیان ئوتوكرابوون، هەندێكی تریان بە چرچولۆچی لەسەر مێزێك دانرابوون، دوو پیاو كە یەكێكان لە تەمەنی سەروو 40 ساڵی دەبوو، ئەویتریان پیاوێكی ریش سپی نورانی رۆح سووك بوو، هەردووكیان سەرقاڵی كاركردن بوون، كە منیان بینی بە دەم كاركردنەوە فەرموویان لێكردم، وەك كڕیارێك، یەكسەر وا بە بیرمدا هات، پیاوە نورانییەكە ببێتە دەستكەوتنی دەریایەك زانیاری ئەو رۆژانە، پێم وت» من رۆژنامەنووسم، لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ-وە هاتووم»، نەیهێشت خۆناساندنم تەواوبكەم، دەستەكانی لە ئوتوكردن هەڵگرت، واخۆی نیشانمدا كە خۆشحاڵە، وتم چیرۆكی قڵیشانەوەی بازاڕ و هەراسانكردنی ئەندامانی حزبی بەعسم دەوێت لە سەردەمی هەبوونیان لەم شارەدا، پیاوە نورانییەكە وەك ئەوەی بەو پرسیارە بچێتەوە تەمەنی لاوێتی، رەنگی روونتر و چاوەكانی گەشتربوونەوە، لە دڵی خۆمدا وتم» ئەوەی ویستم دەستم كەوت» وتی من سەڵاحەدین ئەبوبەكرم، هەمیشە ئەو چالاكییانەی، پێشمەرگە و رێكخراوە نهێنییەكانی ناوشاری یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەیانکرد، لە زیهن و بیرەوەرییەكانمدا دێن و دەچن، بیرچوونەوەیان مەحاڵە، چونكە وەك فیلم چالاكییەكانیان بە چاونەترسی دەکرد، رۆژ نەبوو ئەندامێكی حزبی بەعسی لەناوچوو، لەم بازاڕە نەكوژن، وتیشی: یەكێك لە رۆژەكان لە نزیك دوكانەكەم لەلایەن پێشمەرگەیەكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانەوە كە بە عومەر رامبۆ ناسراوە لە ئازایەتیدا، دوو ئەندامی حزبی بەعسی كوشت، ئیتر بازاڕەكەی قڵیشاندەوە، هەرچی لە گوزەرەكەدا بوو بە دوكاندار و فرۆشیارەوە رایان كرد، بەس من لە ترسا تووشی شۆك بووم، خوێن گرتمی، تەنها توانای ئەوەم هەبوو دەڕابەی دوكانەكەم هێنایە خوارەوە و لە ناو دوكانەكەم خۆم مت كرد، جاروبار چاوەكانی لێك دەناو بەردەوامی دەدا بە گێڕانەوەكەی و دەیوت دوكانەكەمان بە حوكمی ئەوەی پشتی كەوتبووە كۆڵانی قەزازەكانەوە، كونێكمان كردبووە دیوارەكەی تاكو بۆ حاڵەتێكی دەربازنەبوونمان لەو دەلاقەیەوە بگەینە ناو كۆڵانی قەزازەكان.

راكەن بازاڕ قڵیشایەوە
راكەن بازاڕ قڵیشایەوە، لە سەرەتای ساڵانی هەشتاکان بە دواوە، گوڕوتینی چالاكی ئەندامە نهێنییەكانی رێكخراوی ناو شاری سلێمانی و پێشمەگانی شاخ، رۆژانە كڵپەی دەسەند و بە كوشتنی ئەندامێكی حزبی بەعسی رژێمی روخاو دەكوژایەوە، هەر لەگەڵ چالاكییەكە بە لێشاو، بە راكردنێكی خێرا ئەوەی لە ناوبازاڕ بوایە، رایدەكرد بەرە و كۆڵانی رزگاربوونیان كە قەزازەكان بوو، چونكە ئەگەر هەر كەسێك راینەكردایە، بەپێی یاسای ئەو كاتی رژێمی بەعس، رەشبگیر دەكرا و تاوانەكەی دەخرایە ئەستۆ، بۆیە راكردنەكە فرۆشیار و كڕیار بە ژن و پیاو و منداڵ و پیر و گەنجەوە دەیگرتەوە، بەپێی زانیاری شایەتحاڵەكانی ئەو سەردەمە، بە كارهێنانی دەستەواژەی قیڵیشایەوە، زەنگی ئاگاداركردنەوەی خەڵك بوو بە مانای كەسێكی بەعس كوژرا، بارودۆخەكە مەترسیدارە، تاكو ئەوەی لە ناوبازاڕە پێش هاتنی مەفرەزكانی بەعسی روخاو، خۆیان دووربخەنەوە و قوتاربن پێش هاتناین بۆ شوێنی رووداوەكە، ئەم زەنگە، هەموو هاووڵاتیان لە ماناكەی حاڵی بوون، بۆیە كە هاوار دەكرا قڵیشایەوە، بێ پرس و وەستان، هاوشێوەی ماراسۆن، هەمووان پێكەوە رایان دەكرد بۆ كۆڵانی (قەزارەكان…)

گوزەرەكە وروژابوو
كە رۆیشتمە دەرەوە گوزەرەكە وروژابوو، پێدەچوو هەموویانم بردبێتەوە بۆ ئەو سەردەمە، ئەوەی تەمەنی لەسەرو 40 ساڵییەوە بوو، زانیاری هەبوو، حەزیان وابوو بەشداری گێڕانەوەكە بكەن، من گوێم بۆ هەموویان راگرت، بەڵام دڵم هەر لای خاوەنی فڕنی سەمونخانەكە بوو، چونكە دەیانوت ئەویش لە ساڵەكانی حەفتاوە خاوەنی ئەو شوێنەیە و چەندینجار بە هۆی شوێن و ستراتیژی دوكانەكەیەوە رووبەڕوی عەزیتدان و گرتن بووەتەوە لەلایەن حزبی بەعسەوە، چونكە داوای شایەتی و ناوی ئەوانەیان لێدەكرد كە چالاکییەکەی دەکرد بە شانی دوكانەكەی ئەودا خۆی قوتار دەكات، عومەر كەریم كە موالیدی 1951 بوو، زیاتر لە 50 ساڵە لەو فڕنی سەمونخانەیە كار دەكات، پێش ئەوەی من پرسیاری لێبكەم، هێندە پڕبوو لە زانیاری ئەو سەردەمە، یەكسەر كەوتە گێڕانەوە، منیش بێئەوەی قسەكانی رابگرم، بە پەلە ریكۆردەكەم خستەكار و بوومە گوێگرێكی باش، ئەو بە گێڕانەوەی تەقاندنی قازیفەیەك بۆ ناو حەوشی سەرا، لەلایەن چەند پێشمەرگەیەكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانەوە، دەستی بە مێژوو گێڕانەوەكە كرد، هەناسەیەكی قووڵی هەڵكێشاو، وتی «دوای ئەو چالاكییە، من و ئەوانەی لە دوكانەكە بووین هەموومان دەستگیركراین، عەزیت دراین و داوای زانیاری و ناوی ئەو پێشمەرگانەیان لێدەكردین، ئێمەش ئەمانوت هیچ نازانین، تەنها ئەوەندە نەبێت گوێمان لێبووە، خەڵكەكە دەیانوت هەموویان پێشمەرگەی شاخن و بۆ ئەو كارە هاتوونەتە ناوشارەوە»، عومەری خاوەن فڕن، بەدەم قسەكردنەكەیەوە، بە ئارامی پێی وتم «چونكە كاتی مردنم نەهاتبوو، سوپاس بۆ خوا رزگارم بوو لە دەستیان و بەریان داین»، بە پێكەنینەوە وتیشی: زۆرینەی ئەوانەشم دەناسی كە چالاکییەکەیان دەکرد، بە تایبەت رۆژێكیان دوو ئەندامی حزبی بەعس لە بەردەم من كوژران كە ئەو كەسەشم ئەناسی كێیە و كوڕی كام بنەماڵەیە، بەڵام خۆشبەختانە بۆ تەنها جارێكیش ناو و زانیاری هیچ كەسێكم نەدركاندووە، لە كۆتا قسەكانی عومەر بە دەستەكانی ئاماژەی بۆ كۆڵانی قەزازەكان كردكە هەموو خەڵكی سلێمانی دەبێت شانازی بە مێژوویەكی ئاوا شكۆدارەوە بكەن، بە تایبەت یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، قەرزاری كۆڵانی قەزازەكانە، چونكە ئەندام و پێشمەرگەكانیان لەو دەروازەوە رزگاریان دەبوو، دوای هەر چالاكییەك كە دەیانکرد، هێندەم زانی پیاوێكی رێك پۆشیان هێنایە بەردەمم، خەڵكی گوزەرەكە پێیان وتم: ئەمە عومەر رامبۆیە، ئەو پیاوەیە كە لە سەردەمی لاوێتیدا لەم ناوە سەدانجار دوای كوشتن و برینداركردن و چەككردنی ئەندامانی حزبی بەعس لە كۆڵانی قەزازەكانەوەی خۆی قوتار كردووە، خێرا رووم كردە عومەر رامبۆ پرسیم، چەند بەعسیت لەناوبردووە؟ بە دەستەكانی دەنكی تەزبیحەكەی ئەمبەر و ئەوبەر پێكردوو، وتی» ژمارەیەكی زۆر، زۆریانم برینداركردووە، چەندانجار شەڕە تەقەم لەگەڵ ملازم موحسین و ئەندامانی حزبی بەعس كردووە، دواتر لە قەزازەكانەوە رزگارم بووە»، شایەتحاڵەكانی ئەو گوزەرە پێیان وتم» بەهۆی مەترسی كۆڵانەكانی ناوبازاڕ لە ساڵی 89 بۆ 90 ملازم موحسین دیواری ریگری لە ناو كۆڵانەكانی قەزازەكان و ناوبازاڕدا دروستكرد، دواتر لە راپەرینی ساڵی 1991 دا لەلایەن خەڵكەوە روخێنرا.

 377 جار بینراوە