سەرەکی » وتار » ستران عه‌بدوڵڵا » لەبە ر ئەم هۆكارانە، دەنگدان بەرپرسیارێتییەكی زۆر گرانە

لەبە ر ئەم هۆكارانە، دەنگدان بەرپرسیارێتییەكی زۆر گرانە

ستران عەبدوڵڵا

ئەم هەڵبژاردنە بۆ كوردستان چارەنووسسازە. دەزانم ئێستا دەڵێن جا ئەمە ناونیشانی هەموو هەڵبژاردنێك ‌و هەموو كەمپینێكی سیاسییە، بەڵام راستییەكەی ئەم هەڵبژاردنە هەر بە راستی چارەنووسسازە. بۆ هاوپەیمانیی كوردستان، بۆ كوردستان ‌و عیراقیش.

كورسییەكی كەمتری تۆ، كورسییەكی زیاتری نەیار

1- –
دەنگدان بەرپرسیارییەكی گەورەیە، چونكە خۆت بڕیاری لێ دەدەیت. دەنگدان پابەندێتییە، بەپێچەوانەی بیركردنەوەی باوەوە، چونكە مرۆڤەكان لەكاتی دیكتاتۆری ‌و سەركوتدا بەرپرسیارێتی ناكەوێتە سەرشانیان، بەڵام لە دیموكراسیدا بەرپرسیارێتییان دەكەوێتە سەرشان.

چونكە مرۆڤ لە دەنگدان ‌و دەنگنەدانی بڕیاردەدات. بایكۆتی ئەو، دەنگی نەیارەكەیەتی. دەنگ بە خەسارچوونی ئەو لە قازانجی نەیارەكەیەتی.

ئەمە بە ئاشكرا لە یەكەم هەڵبژاردنەوە دەركەوت. لەوێوە یەكەم دەرسی دیموكراتی هەڵبژاردنمان وەرگرت. یاسر عەرەفاتی رەحمەتی قسەیەكی بەناوبانگی هەبوو كە دیموكراتی قۆناغی خەباتی چەكداری ناو نابوو دیموكراتیی چەكدار. یەكەم هەڵبژاردنی كوردستان كە دوای راپەڕین لە (19/5/1992) كرا لە هەلومەرجێك بوو خەڵك هەمووی چەكدار بوو. لەگەڵ ئەوەشدا گەلەكەمان بە جۆش و خرۆشێكی زۆرەوە بەشداری تێدا كرد.

هەر لەوێ بۆ یەكەمجار ئاشنای دەنگدان و دیموكراتی بووین. هەروەها ئاشنای یەكەم تەزویری پارتی بووین كە ئیتر بووە فەرهەنگێكی پارتی لە هەموو هەڵبژاردنێكدا و بەم پیرییەش ئەو خوی شیرییەی پێ تەرك ناكرێت.

لە یەكەم تاقیكردنەوەی بایەخی دەنگ و كورسیی بەم شێوەیە دەرچووین.

هەر ئەو كات، ساڵی 1992، بەڕێزێكی پارتی ئاكامی وەك یەكی یەكێتی و پارتی ناو نابوو فیفتی فیفتی كە دوایی خۆشی پارتی گەلی داخست و گەڕایەوە باوەشی پەنجاكەی پارتی و لە دانوستاندا دەستبەرداری ئەفسانەی زۆرینە و كەمینەی پارتی بەرامبەر یەكێتی نەدەبوو. گوایە «ئێكێتی » كەمتر لەپەنجای هێناوە. جا راستە پەنجا خوشك ‌و برای چل و نۆیە «49-50». بەڵام لە واقیعیشدا جیاوازی دوو كورسی دەردەخات ‌و پارتی ئەمەی بۆ ئەوە سەپاند بە درۆ بڵێ زۆرینەم و خۆم حاكم و ئێوەش ئۆپۆزسیۆن بن.

2- –
سەیری ژمارەكانی تر بكەن:
لە هەڵبژاردنەكانی دوای جیابوونەوەكان و كەرتبوونی یەكێتی:

یەكەم: لە هەڵبژاردنی ساڵی 2014:

كۆی ((18-24) كورسییەكانی یەكێتی و گۆڕان (42) و هی پارتی 38 كورسی بوو. دوای ئەوە كە رێكەوتنی یەكێتی و گۆڕان لە دەباشان كرا، پارتی قەڵس ‌و ناهەق و ناڕازی بوو، دەیوت بەجیا لەگەڵتان دادەنیشم، چونكە بە جیا ئەو دەبۆوە زۆرینە، بەڵام پێكەوە ئێمە و گۆڕان بە چوار كورسی لە پێش پارتییەوە دەبووین.

دووەم: لە ساڵی 2018 بۆ هەڵبژاردنی عیراق، پارتی (25) کورسی هێنا تەبعەن بە خوی تەزویرەوە.
باقی كورسی كوردستان بێ برا ئیسلامییەكان، وابوو:

(4) نەوەی نوێ (5) گۆڕان + 20 یەكێتی و یەك كورسی هاوپەیمانی، كۆی كورسی كورد لە دەرەوەی پارتی دەیكردە 30 كورسی. كە ئەگەر زۆنی سەوز پەرت نەبوایە، پارتی نەیدەتوانی یەكەمی بێ ركابەر بێت.

سێیەم: لە ساڵی 2018 بۆ هەڵبژاردنی كوردستان:

یەكێتی 21 كورسی

گۆڕان 12 كورسی و نەوەی نوێ كە لە منداڵدانی گۆڕان هاتۆتە كایەوە، 8 كورسی.

پارتیش 45 كورسی جێی گومانی هەبوو

كۆی كورسی یەكێتی و گۆڕان و هی نوێش دەیكرد 41 كورسی. كە ئەم ژمارەیە نزیكی دەكردینەوە لە هاوسەنگیی هێز.

3- –
جا دوای هەڵبژاردنەكان

1- نەوەی نوێ لە كوردستان بوو بە دوو فراكسیۆن

2- لە بەغدا فراكسیۆنی نەوەی نوێ نەما و گۆڕانیش بوونە فراكسیۆنی یاخی كە لەدەست بەرنامەی سیاسیی كاك نەوشیروان ‌و بزوتنەوەی گۆڕانیش دەرچوون و تەوەللا بوون.

ئەم دەرس و وانە بە نرخانەی دیموكراسیی روون ‌و ئاشكرایە. ئێمە كە بە تەنیا مافی دیموكراسی ‌و مافی جیاوازی بەكاردەهێنین هەروا بە موجەرەدی و بێ هەڵسەنگاندن، ئەم مافە سەركەوتوو نابێ.

بە موجەرەدی و بێ هەڵسەنگاندن وا دەكات دڵمان ئاو بخواتەوە گوایە مافی دیموكراسیمان بەكارهێناوە. گوایە مافی ئازادی خۆمان بەكارهێناوە، بەڵام قازانجەكەمان چییە؟ پەرتبوون ‌و دابەش ‌و فەوتانی دەنگەكانمان لەلایەن كەسانێكەوە كە دوایی وەك هەڵم دەڕۆن ‌و وەك بەفر دەتوێنەوە، نایاندۆزینەوە تا سزایان بدەین ‌و موحاسەبەیان بكەین.

4- –
پەرت و كەرت و دەتوێنەوە
بەڵام بە پێچەوانەوە، دەتوانین موحاسەبەی گەورەكان بكەین ‌وەكو چۆن گوایە یەكێتیمان سزا دا، لەكاتێكدا سزای خۆمان دا ‌و یەكێتیمان لاواز كرد ‌و نەمانتوانی كەس بەهێز بكەین جگە لە پارتی.
حزبی بچووكیش لە گۆڕان بوونەوە و گۆڕانیان سزا دا ، بێ ئەوەی خۆشیان كەڵكێكیان هەبێ. كورسییەكانیان بە ئاسماندا دێت ‌و دەڕوا ‌و هیچیان پێ ناكرێ ‌و ئێستا لە دیدگای بازرگانی و هەراجسازی خۆیانەوە باسی فرۆشتنی كورسی سەركۆمار دەكەن.
بەو هەموو ئەزموونە تاڵەشەوە گوایە باسی كڕین ‌و فرۆشتن دەكرێ، پڕوپاگەندەی وردە حزب ‌و وردە سیاسی ئەوەیە درۆی فرۆشتنی حزبی گەورە دەكەن. ئەی بۆ باسی ئیمكانی كڕین ‌و فرۆشتنی كاندیدانی گومڕاو ‌و وردە حزب ناكەن؟
رێی تێدەچێ و سەفەقاتی تجاری لەوانە دەوەشێتەوە كە لە بازرگانییەوە هاتوونەتە ناو سیاسەتەوە، نەك لەوانەی بەرهەمی حزبی سیاسیی شۆڕشگێڕی خاوەن شەهیدن ‌و پشتیان بە مێژوویەكی دوور ‌و درێژ ‌و جەماوەری سەدان هەزاری بەستووە. ئەوە جەماوەرە كە چاودێرییان دەكات ‌و دەتوانێت لێپرسینەوەیان لەگەڵ بكات.
ئەگەر راست بێت شاخی گەورە هەرەس بێنێ، بۆچی پێتانوایە شێرە بەفرینەی بچووك ‌و پڵنگی كاغەزین، ‌وەكو هاوڕێ ماو دەیوت، یان قاقوشی و كۆلارەی پەیوەست بە تاڵە دەزووی تەنكەوە وەك هاوڕێیانی شۆرجەی كەركوك دەیڵێن، ناتوێنەوە؟

5- –
نموونە بۆ عیراق ‌و كوردستان چۆنە؟
لە نموونەی گەلان ‌و وڵاتانەوە دەبێ بزانین عیراق بە دەنگی پەرت ‌و كاندید ‌و ماندیدی بێ حزبەوە بەرەو كوێ دەڕوات؟ نموونەی پەرلەمانی بێ رۆح ‌و گیان ‌و بێ وزەی سیاسیی جارانی میسر، لە سەردەمی موبارەك، ‌و پەرلەمانی وردە فراكسیۆن ‌و پەرلەمانتاری بێلایەن لە نموونەی لوبنان كە ئەمی لوبنان كارێكی كرد ئەم وڵاتە دیموكراتییە لەناو دوورگەیەكی ئیستبدادیدا تووشی شەڕی ناوخۆ بێت ‌و تووشی داگیركاریی بێگانە ‌و پەككەوتنی دەوڵەت ‌و ئەمنییەت ‌و سیاسەت بێت، كەچی بەتەنیشتییەوە سوریای دیكتاتۆری بەعس، ئەمن ‌و ئەمانی هەبوو، بۆ دەبێ وڵاتی دیموكرات یەكسان ببـێ بە شوێنی پشێوی، وڵاتی سەركوت ‌و ستەمی سیاسی ‌و بێدەنگیش یەكسان بێت بە ئارامی ‌و جێگیری ‌و سەقامگیری؟

ئاخر عیراقی ئەمجارە (ساڵی 2021) بە پینە ‌و پەڕۆی هەڵبژاردنی پێشوەختە لە شەڕی ناوخۆ ‌و هەڵوەشانەوە دەربازی بوو، دوور نییە ئەمجارە لە بەرخاتری وردە فراكسیۆن ‌و پەرلەمانتاری بێ چەتر ‌و پشتیوان وای لێ بێت هیچ بڕیاری پێ نەدرێ ‌و وەك دیموكراسییەكەی توركیا لە (1971 ‌و لە 1980) ببێتە شەڕە قۆچ ‌و بەرانی بێ كەڵك كە رێی بۆ كودەتای سەربازی خۆشكرد ‌و وڵاتەكەی بەرەو دواكەوتن و پاشەوە پاڵپێوەنا.

بەرپرسیاری هەر یەكێك چییە؟
بە دەنگدانی بێ رۆح ‌و گیانمان بە هەر كەسێك كە بێ پشتخان بێت، مانای وایە دەنگدانی خۆمان بێ سەمەر ‌و بێ نرخ ‌و بێ كاریگەری دەكەین. بە دەنگدانمان بەوانەی ئەركیان پێ هەڵناگیرێت، پارتی بەهێز دەكەینەوە. جا ئەوسا ئیتر نابێ گلەیی بكەین كە بۆ ستەم هەیە ‌و بۆ مووچە نییە؟ بۆ توركیا لە كوردستانە ‌و بۆ 31ی ئاب رویداوە‌ و ئەگەری دووبارەبوونەوەی 31ی ئابی تر هەیە؟

ناتوانین بە دەنگدان بە وردە هێز مافی ئازادی دەنگدان پیادە بكەین ‌و ئینجا دوای ئەوەش داوای ئەوە بكەین كە یەكێتی ‌و هاوپەیمانیی كوردستان بەرامبەر بە پارتی بوەستنەوە ‌و پۆستی سەركۆمار ‌و بودجە ‌و مووچە دابین بكەن.

ئاخر دەنگدەریش بەرپرسیاری لەسەر شانە ‌و دەردی دیموكراسی دەردێكی گرانە، ئەگەر باشی لێ نەزانی دەبێ بیزانی تاوەكو گونجانێك لەنێوان ماف ‌و ئەرك دروست بكەیت.

ئەگەر حەزت لە سوعبەتە، مامۆستا هێمن وتەنی: (شوێنی دیكە زۆرە بۆ گاڵتە ‌و چەفەنگ) نەك هەڵبژاردنی چارەنووسساز بكەینە سوعبەت.

ئیتر لەبەر ئەو هۆكارگەلەش دەبێت خۆمان كۆبكەینەوە، هێزمان كۆبكەینەوە.

خۆ ئەزموونی هەڵبژاردنەكانی پێشوو هەر بۆ حزبەكان ‌و دەسەڵات باش ‌و گرنگ نییە، بۆ من ‌و تۆی هاووڵاتی دەنگدەریش دیسانەوە زۆر گرنگە.

جا خولاسەی قسە، پێش چوونە سەر سندوق لەبیرت بێ دەنگدان رۆژێكە، بەڵام ئەركەكانی هاوپەیمانیی كوردستان هەموو ساڵ و رۆژ ‌و ساتێكە.

 144 جار بینراوە