سەرەکی » ئەدەب و هونەر » خوێندنه‌وه‌ی چیرۆكی ״چه‌تره‌ وشكه‌كان״ی سیامه‌ند هادی

ناشتن له‌ ئێواره‌یه‌كی باراناویدا

خوێندنه‌وه‌ی چیرۆكی ״چه‌تره‌ وشكه‌كان״ی سیامه‌ند هادی

به‌ختیار حه‌مه‌سوور

«چه‌تره‌ وشكه‌كان» ناوی چیرۆكێكی»سیامه‌ند هادی»یه‌، له‌پاڵ حه‌وت چیرۆكی تردا، كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی»یاده‌وه‌رییه‌كانی كۆڵانێكی خاپووركراو»یان پێكهێناوه‌ و ساڵی 2006 له‌ یانه‌ی قه‌ڵه‌م چاپی یه‌كه‌می بڵاوبۆته‌وه‌ و پاشتر له‌ ساڵی 2019دا ناوه‌ندی سارا بۆ جاری دووه‌م چاپ و بڵاوی كردووه‌ته‌وه‌. له‌م نووسینه‌دا، له‌ڕێی چه‌ند «كۆد» و «لێكدژ»ییه‌كه‌وه‌، هه‌وڵی خوێندنه‌وه‌ی چیرۆكه‌كه‌ ده‌ده‌ین.

له‌به‌رده‌م پرسیار و گومانگه‌لێكدا رامانده‌گرێت
هه‌ر چیرۆكێك سه‌باره‌ت به‌نهێنی و رازێكه‌، به‌واتایه‌كی تر، هه‌ر چیرۆكێك له‌ خۆیدا نهێنی و رازگه‌لێك حه‌شار ده‌دات، كه‌ رۆڵی خوێنه‌ر وه‌ك كه‌شفكارێك و دۆزه‌ره‌وه‌یه‌ك، بۆ پله‌ی ره‌خنه‌گر به‌رزده‌كاته‌وه‌. مه‌رج نییه‌ هه‌موو چیرۆكه‌كان كۆدڕێژ و پڕ ڕازبن، به‌ڵام چیرۆكی جددی و سه‌رڕاست له‌ پشت دێڕه‌ رواڵه‌تی و ساكاره‌كانییه‌وه‌، ئاڵۆزی و قووڵاییه‌ك حه‌شار ده‌ده‌ن، كه‌ زۆر جار بۆ په‌یپێبردنیان، زه‌حمه‌تی و وردبوونه‌وه‌یه‌كی زۆری ده‌وێت. له‌به‌رانبه‌ر ئه‌مه‌دا، هه‌ندێك چیرۆك هه‌ن ده‌توانین به‌ چیرۆكی «كه‌ڵه‌كه‌بوونی كۆد و لێكدژی» پێناسه‌یان بكه‌ین، له‌م چیرۆكانه‌دا خوێنه‌ر ده‌كه‌وێت به‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك كۆد و لێكدژی به‌دوایه‌كدا هاتوودا، بێئه‌وه‌ی ئاماژه‌یه‌ك بده‌ن به‌ ده‌سته‌وه‌، سه‌ره‌داوه‌كان ون بوون، یان هه‌ر له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ هیچ سه‌ره‌داوێك نییه‌ و ئاڵۆزییه‌ك سازبووه‌، له‌پێناوی ئاڵۆزی سه‌رلێتێكچوونی خوێنه‌ردا، ئه‌مه‌ش له‌ نه‌بوونی ئایدیایه‌كی روون و ئاشكراوه‌ دێت. پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌، جۆرێك چیرۆكی تر هه‌ن، كه‌ بۆ هه‌ر كۆد و لێكدژییه‌ك، سه‌ره‌داوێك دانراوه‌، ره‌نگه‌ هه‌ندێك جار به‌شێوه‌ی زه‌ق و به‌رچاو نه‌بێت، به‌ڵكو كاڵ و په‌راوێزی بێت. كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی «یاده‌وه‌رییه‌كانی كۆڵانێكی خاپووركراو» سه‌ر به‌و دنیای دووه‌میانن و له‌سه‌ر دوو بنه‌مای كۆمه‌ڵێك «كۆد» و «لێكدژ» چنراون، هیچ كام له‌ چیرۆكه‌كان نه‌گه‌یشتوونه‌ته‌ كۆڵانێكی بنبه‌ست و ده‌رنه‌چوو. له‌م كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌دا تێمایه‌كی سه‌ره‌كی، هه‌ر هه‌شت چیرۆكه‌كه‌ پێكه‌وه‌ گرێ ده‌دات، ئه‌ویش «مه‌رگ»ه‌. مه‌رگ بۆخۆی له‌ باس هه‌ڵگیرسێنترین بابه‌ته‌كانه‌ و هه‌ڵگری سه‌دان ده‌لاله‌تی راڤه‌ نه‌كراوه‌. سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌موو پێشكه‌وتنه‌ی مێژووی مرۆڤایه‌تی له‌ نێوان «گاسن» و «كۆمپیوته‌ر»دا به‌خۆیه‌وه‌ دیوه‌، هێشتا نه‌یتوانیوه‌ په‌ی به‌ نهێنیی مه‌رگ ببات و وه‌ك مه‌ته‌ڵێكی هه‌ڵنه‌هێنراو ماوه‌ته‌وه‌. «مه‌رگ» وێڕای ئه‌فسوون و په‌نهانی، هاوكات و هه‌میشه‌ كتوپڕ و چاوه‌ڕوان نه‌كراوه‌، بێ واده‌یه‌ و پاپه‌ندی هیچ كات و شوێنێك نابێت، هه‌ر بۆیه‌ هه‌ڵوێستی ئێمه‌ به‌رانبه‌ر به‌ مه‌رگ، هه‌ڵوێستێكی ترسناك و تۆقێنه‌ره‌ و به‌ هه‌ستی بكوژێكه‌وه‌، كه‌ به‌رده‌وام له‌ بۆسه‌دایه‌ بۆمان، لێی ده‌ڕوانین. «یاده‌وه‌رییه‌كانی…» به‌وردی په‌رژاوه‌ته‌ سه‌ر ده‌لاله‌ته‌كانی پشت مه‌رگ و له‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌و هه‌شت چیرۆكه‌دا، له‌ گۆشه‌ و په‌نجه‌ره‌یه‌كه‌وه‌ بۆ ئه‌و دنیا رازاویی و ترسێنه‌ره‌ بانگهێشتمان ده‌كات. به‌ ئیمكانی هونه‌ری گێڕانه‌وه‌، هه‌رجاره‌و چه‌ند «كۆد» و «لێكدژ»ییه‌كی پشت مه‌رگ ده‌خاته‌ روو. یه‌كێك له‌ نوختانه‌ی كه‌ جددیبوون و سه‌رڕاستبوونی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌ ده‌سه‌لمێنێت، ئه‌وه‌یه‌، كه‌ نووسه‌ر بێئه‌وه‌ی چییه‌تیی مه‌رگ هه‌رزان و ساكار بكاته‌وه‌، به‌وپه‌ڕی ئاگاییه‌وه‌ سه‌رجه‌م ئاڵۆزیی و گومانه‌كانی مه‌رگ و ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی ده‌وروژێنێت، ئه‌م كاره‌ش له‌ فۆرمێكی به‌ رواڵه‌ت ساده‌ و هاوكات سه‌ختدا، ده‌كات. چیرۆكی «چه‌تره‌ وشكه‌كان» یه‌ك له‌ چیرۆكه‌كانی ئه‌و كۆمه‌ڵه‌كه‌یه‌، كه‌ له‌به‌رده‌م پرسیار و گومانگه‌لێكدا رامانده‌گرێت، ساتی خوێندنه‌وه‌ی، ئێمه‌یش پێبه‌پێی نووسه‌ر، به‌شدارییه‌كی چالاكانه‌ و رۆڵێكی گرنگمان ده‌بێت.

«چه‌تره‌ وشكه‌كان» زستانی 2002 نووسراوه‌. ئه‌م چیرۆكه‌ هه‌ڵگری ناوه‌ڕۆك و زمانێكی پته‌وه‌، له‌ رووی پێكهاته‌ و بونیاده‌وه‌، نموونه‌ی تۆكمه‌یی و ئابووریكردنه‌ به‌ وشه‌وه‌، به‌ جۆرێك، كه‌ هیچ شتێكی زیاده‌ی تێدا نییه‌، ته‌نانه‌ت كه‌ وه‌سفێك، یان دیمه‌نێكی لاوه‌كیش پێشان ده‌دات، گرنگی خۆی هه‌یه‌ و به‌خاتری تێمای سه‌ره‌كی چیرۆكه‌كه‌یه‌. چیرۆكه‌كه‌ به‌گێڕه‌ره‌وه‌ی (راوی) هه‌مووشتزان ده‌گێڕدرێته‌وه‌، به‌ڵام له‌پاڵ ئه‌م راوییه‌دا، كۆمه‌ڵێك ژن و پیاو و منداڵیش به‌شدارن و هه‌ریه‌كه‌ و به‌شێكی بچووك له‌ چیرۆكه‌كه‌ ده‌به‌نه‌ پێش. هه‌موویان به‌ ده‌وری مردنی پیاوێك، ژیانی ئه‌و پیاوه‌، ئه‌و ئێواره‌یه‌ی تێیدا ناشتوویانه‌، ئه‌و بارانه‌ زۆره‌ی له‌و ئێواره‌یه‌دا باریوه‌، نیگا و قسه‌ی خه‌ڵكان له‌پێش مردن و پاش مردنی ئه‌و پیاوه‌دا ده‌خولێنه‌وه‌. له‌م چیرۆكه‌دا «مردن» چه‌قێكی به‌هێز و كێشكه‌ری هه‌یه‌، هه‌راوهوریا و ده‌نگه‌ده‌نگی ئه‌وانی تر له‌ خۆیدا كپ و خامۆش ده‌كات.

گه‌مه‌ی ژماره‌ وه‌ك كۆد
ناونیشانی چیرۆكه‌كه‌ لێكدژانه‌ داڕێژراوه‌، ناوی «چه‌تر» ئاماژه‌یه‌ بۆ باران و ته‌ڕی، به‌ڵام له‌ناونیشانه‌كه‌دا بۆ لای «وشك» ته‌وزیف كراوه‌ و بووه‌ به‌ «چه‌تره‌ وشكه‌كان» خوێنه‌ر له‌ناونیشانه‌كه‌وه‌ ده‌خرێته‌ به‌رده‌م دووانه‌یه‌كی لێكدژ و پێچه‌وانه‌، هه‌ر زووش ئه‌م پرسیاره‌ی لا ده‌ڕسكێت: ئه‌م چه‌ترانه‌ بۆ وشكن؟ یان، نهێنیی وشكبوونی ئه‌م چه‌ترانه‌ چیین؟ هه‌ر له‌ ناونیشانه‌كه‌وه‌ چیرۆكنووس ئێمه‌ ئاماده‌ ده‌كات بۆ پانتاییه‌ك له‌ پرسیار و كردنه‌وه‌ی گرێ و ئاماژه‌ و دۆزینه‌وه‌ی لێكدژی، كه‌ مه‌رج نییه‌ هه‌موو خوێنه‌رێك، له‌ یه‌كه‌م خوێندنه‌وه‌دا دركیان بكات. «چه‌تره‌ وشكه‌كان» وه‌ك هونه‌ری ناونیشانیش، جێی سه‌رسامی و كه‌مه‌ندكێشكردنی خوێنه‌ره‌.

ده‌ستپێكی چیرۆكی «چه‌تره‌ وشكه‌كان» مه‌راسیمی ناشتنێكه‌: «هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌شدارییان له‌ ناشتنی ته‌رمی ئه‌و پیاوه‌دا كردبوو، تا چه‌ند ساڵێكیش دوای ئه‌وه‌ باسی ئه‌و بارانه‌ زۆره‌یان ده‌كرد كه‌ له‌و ئێواره‌ دره‌نگه‌دا به‌سه‌ریاندا باری.» پاشتر له‌ڕێی «ئه‌و كه‌سانه‌وه‌« ورده‌ورده‌ «ئه‌و پیاوه‌« ده‌ناسین. به‌گشتی ئه‌م پیاوه‌ له‌ تایپی ئه‌و پیاوانه‌یه‌ كه‌ به‌هۆی هه‌ڵسوكه‌وت و كه‌سێتییانه‌وه‌ لای زۆر كه‌س خۆشه‌ویست نین و هه‌ڵگری جۆرێك له‌ رقلێبوونه‌وه‌ و گومان خستنه‌سه‌رن، ئه‌ویش به‌و هۆكاره‌ی كه‌ دووره‌په‌رێزن و كه‌م ده‌رده‌كه‌ون، تێكه‌ڵی كه‌سانی تر نابن، ته‌نانه‌ت منداڵانیش خۆشییان به‌و پیاوانه‌ نایه‌ت؛ كاتێك له‌ به‌رده‌رگای ماڵیان یاری ده‌كه‌ن، ده‌ڵێن بڕۆن و ئه‌م ناوه‌ چۆڵ بكه‌ن، كاتێكیش تۆپه‌كه‌یان ده‌كه‌وێته‌ حه‌وشه‌ی ئه‌و جۆره‌ پیاوانه‌وه‌، به‌ دڕاویی بۆیان هه‌ڵده‌ده‌نه‌وه‌. ئه‌م كه‌سانه‌ لای ئه‌وانی تر وه‌ك رازێك ده‌مێننه‌وه‌، چه‌ند هه‌وڵ بده‌ن ناتوانن بچنه‌ ناو بیره‌وه‌رییه‌ كه‌سه‌كی و تایبه‌ته‌كانیانه‌وه‌.

ئه‌م پیاوه‌ له‌ شه‌ش مانگ له‌مه‌وبه‌ره‌وه‌ نه‌خۆش كه‌وتووه‌ و خۆیشی لای دایكی «پێشبینی مه‌رگی خۆی كردووه‌« و ئێستاش ته‌رمێكه‌ و وه‌ك هه‌ر كه‌سێكی تر ده‌یبه‌ن بۆ گۆڕستان بینێژن. ئه‌وه‌ی ئه‌م دۆخه‌ دوپات بووه‌وه‌ و ئاساییه‌ بۆ دۆخێكی نوێ و نائاسایی ده‌گۆڕێت، ئه‌و بارانبارینه‌ زۆره‌یه‌ له‌ كاتی ناشتنیدا، «له‌و ئێواره‌ دره‌نگه‌دا» ئه‌م بارانه‌ ده‌بێته‌ مایه‌ی سه‌رسووڕمان و حه‌په‌سانی هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌مه‌راسیمی ئه‌و ناشتنه‌دا ئاماده‌ بوون. ئه‌مه‌ش لێكدژی له‌ نێوان «بارانبارین» و «چه‌تره‌ وشكه‌كان»دا تۆختر ده‌كاته‌وه‌. ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌شداری ناشتنه‌كه‌ن «وه‌ها ته‌ڕ ده‌بن وه‌ك له‌حه‌وزێك ئاوت هه‌ڵكێشابن» ته‌نانه‌ت «پێڵاوه‌كانیشیان پڕ ده‌بن له‌ ئاو!» یه‌كێك له‌ژنه‌كان، كه‌ ته‌مه‌نی نه‌وه‌دویه‌ك ساڵه‌ (وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بۆ دۆخی نائاسایی بارانبارینه‌كه‌) ده‌ڵێت كه‌ «گه‌وره‌یی و خێرایی دڵۆپه‌كانی ئه‌و بارانه‌ سه‌رسامی كردووه‌«، «به‌ درێژایی ته‌مه‌نی، بارانی له‌و شێوه‌یه‌ی نه‌بینیوه‌!»

گه‌مه‌ ماتماتیكییه‌كان
گه‌مه‌ی ژماره‌ وه‌ك كۆد له‌م چیرۆكه‌دا، شیاوی لێوردبوونه‌وه‌یه‌. به‌ر له‌وه‌، وه‌ك تێبینییه‌كی گشتی، ده‌توانین بڵێین سیامه‌ند هادی سه‌ر به‌و جۆره‌ نووسه‌رانه‌یه‌ كه‌ به‌ رۆحێكی ماتماتیكانه‌وه‌ چیرۆك ده‌نووسن، مه‌رج نییه‌ پێشوه‌خت بڕیاری ئه‌و جۆره‌ نووسینه‌ی دابێت، به‌ڵام له‌ساتی نووسیندا لایه‌نه‌ بیركارییه‌كه‌ی كارا ده‌بێت و دێته‌ ناو چیرۆكه‌كه‌یه‌وه‌. ئه‌م گه‌مه‌ ماتماتیكییه‌ له‌سه‌رجه‌م چیرۆكه‌كانی ئه‌م چیرۆكنووسه‌دا ده‌بینرێت، هه‌ر بۆیه‌ سه‌روه‌ختی خوێندنه‌وه‌، خوێنه‌ر ده‌توانێت قه‌ڵه‌م و كاغه‌زێك لای خۆیه‌وه‌ دانێت و وه‌ك پرسیارێكی حسابی، ژماره‌ و هێڵی یه‌كتربڕ و به‌یه‌كداچوونی رووداو و كه‌سه‌كان، شیكار بكات. ئه‌م ته‌كنیكه‌ به‌ زه‌قی لای ئۆرهان پاموكیش ده‌بینرێت، پاموك به‌ حساباتی ورد و میل‌ میل، رۆمانه‌ قه‌به‌ و ئه‌ستووره‌كانی ده‌نووسێت، بۆ نموونه‌ «من ناوم سووره‌« خوێنه‌ر نه‌ك تاقه‌تی له‌ خوێندنه‌وه‌یان ناچێت، به‌ڵكو به‌ شه‌وقه‌وه‌ له‌سه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت و له‌ دۆخی هه‌ڵواسراو و دوودڵیدا، په‌ڕه‌كان هه‌ڵده‌داته‌وه‌. له‌ چیرۆكی «چه‌تره‌ وشكه‌كان»دا، سه‌رجه‌م گه‌مه‌ ماتماتیكییه‌كان به‌ خاتری تێمای سه‌ره‌كیی كه‌ مه‌رگه‌، كه‌وتوونه‌ته‌وه‌. چیرۆكنووس به‌یانكه‌ر و ئاشكراكه‌ری ئه‌م گه‌مه‌ ماتماتیكییه‌ جارێك له‌ زمانی دایكی مردووه‌كه‌ و جارێك له‌ زاری منداڵێكه‌وه‌، ده‌گێڕێته‌وه‌. ئه‌م منداڵه‌ به‌ بزێوی و سه‌رچڵانه‌وه‌ «خووی به‌ ژماردنی ئه‌و شتانه‌وه‌ گرتووه‌، كه‌ رۆژانه‌ به‌رچاوی ده‌كه‌ون» وه‌ك ئاماده‌سازییه‌ك، چیرۆكنووس رووداوێكی لاوه‌كی ده‌گێڕێته‌وه‌«جارێك له‌گه‌ڵ دایكیدا ده‌چن بۆ ماڵی دراوسێیه‌كیان، دواتر دایكی لای ژنانی دراوسێ باسی ئه‌و په‌رده‌ جوانه‌ی كردبوو كه‌ له‌ ماڵی دراوسێكه‌یان بینیبوویان، منداڵه‌كه‌ی خێرا گوتوویه‌تی په‌رده‌كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ به‌ بیستویه‌ك ئه‌ڵقه‌ی ئاسن هه‌ڵواسراوه‌.» پاشتر نووسه‌ر، پاژێكی گرنگی چیرۆكه‌كه‌ی، له‌سه‌ر ئه‌م زه‌ین روونی و زیره‌كییه‌ی منداڵه‌كه‌ داده‌ڕێژێت.

دایكی پیاوه‌ مردووه‌كه‌ ده‌ڵێت، كوڕه‌كه‌ی سیوچوار ساڵی بووه‌، كه‌ به‌هۆی نه‌خۆشییه‌كه‌وه‌ مردووه‌. دایكه‌كه‌ ده‌ڵێت: ئه‌م نه‌خۆشییه‌ی كوڕه‌كه‌ی پێ مردووه‌، نه‌خۆشییه‌كی بنه‌ماڵه‌ییه‌ و زۆربه‌ی ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی ته‌مه‌نیان ناگاته‌ په‌نجا ساڵ و ده‌مرن، «به‌ڵام كه‌سیان له‌و ته‌مه‌نه‌ كورته‌ی كوڕه‌كه‌یدا نه‌مردوون، كه‌ ئه‌مه‌ش حه‌سره‌تێكی گه‌وره‌یه‌«له‌ ده‌ره‌وه‌ی مردنی فیزیكی و كوژانه‌وه‌ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی یه‌كجاره‌كی لاشه‌، ده‌توانین ئه‌م به‌ڕه‌مزیبوونه‌شی لێوه‌ هه‌ڵگۆزین؛ مردنی ئه‌م پیاوه‌ و ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌كه‌ی، له‌ یه‌كه‌یه‌كی گه‌وره‌تردا ببینینه‌وه‌، كه‌ مردنی ئه‌ندامانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ له‌ژێر ناعه‌داله‌تی و تراژیدیای هه‌ر رۆژه‌دا، له‌ چه‌شنی شێرپه‌نجه‌، نه‌وه‌به‌نه‌وه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ و میراتییه‌، هه‌ر به‌ گه‌نجی و به‌ دنیایه‌ك خه‌ون و ئاواته‌وه‌ ده‌ژین و دواجاریش شكست ده‌هێنن و ته‌رمی خه‌ون و ئاواته‌كانیان به‌ ده‌ستی خۆیان ده‌نێژن. له‌م نوخته‌یه‌وه‌ ده‌توانین شوێنه‌وارێك له‌م په‌تایه‌ له‌ ژیانی چیرۆكنووسیشدا بدۆزینه‌وه‌؛ گه‌نجێتی و ده‌ركه‌وتنی سیامه‌ند هادی سه‌ر به‌ده‌یه‌ی نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌، سه‌روه‌ختی شه‌ڕی ناوخۆ و وێرانبوونی خه‌ونی تاك و هه‌لاهه‌لابوونی كۆمه‌ڵگه‌ و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گشت به‌ها و جوانییه‌ك.

له‌ڕێی منداڵه‌كه‌وه‌، كه‌ به‌وردی چه‌تر و كه‌سه‌كانی ژماردووه‌، ده‌كه‌وین به‌سه‌ر چه‌ند ژماره‌ی تردا. ساتی پرسه‌دانان له‌ماڵی پیاوه‌كه‌دا، كه‌ به‌ته‌نیا له‌گه‌ڵ دایكی ده‌ژیا، به‌هۆی قه‌ره‌باڵخی پرسه‌كه‌رانه‌وه‌، ناچارن ژووره‌كه‌ی پشته‌وه‌، ئه‌و ژووره‌ شتی زیاده‌ی تێدایه‌، چۆڵ بكه‌ن، له‌وێدا ده‌كه‌وین به‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك چه‌تردا، كه‌ منداڵه‌كه‌ ژماردوونی و شه‌ستوهه‌شت چه‌تری ره‌نگاوڕه‌نگی گه‌وره‌ و بچووكن. له‌ڕێی دایكییه‌وه‌ ده‌زانین كه‌ كوڕه‌كه‌ی له‌ منداڵییه‌وه‌ تا رۆژی مردنی خه‌ریكی كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌و چه‌ترانه‌ بووه‌. له‌ نێوان ژماره‌ی چه‌تره‌كان و ته‌مه‌نی پیاوه‌ مردووه‌كه‌دا پێكداچوونێك هه‌یه‌؛ شه‌ستوهه‌شت چه‌تر و سیوچوار ساڵ، واتا بۆ هه‌ر ساڵێك دوو چه‌تر. چه‌ترگه‌لێكی وشكوبرینگ، كه‌ قه‌ت بارانیان نه‌دیوه‌ و بۆ باران هه‌ڵنه‌دراون و ته‌ڕیش نه‌بوون. لێره‌دا له‌ به‌رده‌م كۆدێكی چه‌ند ده‌لاله‌تیداین، بۆ نموونه‌ چێژ و خۆشینه‌دیتن له‌ ژیان و نه‌ژیان، ئه‌مه‌ هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ به‌ كه‌سێك بڵێین بوخچه‌ی نه‌كراوه‌یه‌. وشكی بۆ خۆی هه‌ڵگری زۆر مانایه‌، له‌ یه‌كێك له‌و مانایانه‌دا ده‌كرێت دووربوون بێت له‌ چێژی ژیان، ئه‌ڤین، ئافره‌ت و… وه‌ك له‌ گیڕانه‌وه‌ی دایكی و كه‌سه‌كانی تره‌وه‌، ته‌نیایی ئه‌م پیاوه‌ ده‌بیستین. پاشتر هه‌ر له‌ڕێی منداڵه‌كه‌وه‌ ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌زانین كه‌ به‌شداری مه‌راسیمی ناشتنه‌كه‌یان كردووه‌ و شه‌ستوحه‌وت كه‌س بوون، ئه‌م ژماره‌ زۆره‌ش به‌هۆی خۆشه‌ویستیی پیاوه‌كه‌وه‌ نه‌بووه‌، به‌ڵكو به‌و هۆكاره‌یه‌ كه‌ مردنه‌كه‌ی كه‌وتووه‌ته‌ «نیوه‌ڕۆی هه‌ینی»یه‌وه‌ و خه‌ڵك له‌نوێژی هه‌ینی بوون و به‌و هۆیه‌ زۆرێكیان له‌گه‌ڵ ته‌رمه‌كه‌دا چوونه‌ته‌ سه‌رقه‌بران. ئه‌م ژماره‌یه‌ش له‌گه‌ڵ ژماره‌ی چه‌تره‌كاندا مانایه‌كی نوێتر ساز ده‌كه‌ن، شه‌ستوهه‌شت چه‌تر و شه‌ستوحه‌وت كه‌س، یه‌ك دانه‌ كه‌مه‌، ونه‌، كه‌وتووه‌، ئه‌م دانه‌یه‌ كه‌س نییه‌ جگه‌ له‌پیاوه‌ مردووه‌كه‌، كه‌ ناتوانێت له‌ مه‌راسیمی ناشتنی خۆیدا به‌شداری بكات.

ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ «بارانبارینه‌ زۆره‌كه‌یه‌« وه‌ك چیرۆكه‌كه‌ ده‌یڵێت: «پێشتر دنیا خۆشبووه‌، كاتی ناشتنه‌كه‌ باران دایكردووه‌« به‌ جۆرێك كه‌ «گۆڕه‌كه‌ی پڕ كردووه‌ له‌ ئاو!» و «ره‌نگه‌ ئه‌و پیاوه‌ تا رۆژی قیامه‌ت هه‌ر به‌ته‌ڕی بمێنێته‌وه‌!» ته‌نانه‌ت دایكیشی خه‌وێك ده‌بینێت، «كه‌ كوڕه‌كه‌ی له‌نێو گۆڕه‌كه‌دا بینیوه‌ و شوێن سه‌ری پڕبووه‌ له‌ ئاو» له‌ چه‌ند جێی تریشدا، له‌ زاری كه‌سێتی و گێڕه‌ره‌وه‌ی هه‌مووشتزانی چیرۆكه‌كه‌وه‌، ئه‌م مه‌سه‌له‌ی بارانبارینه‌ دێته‌وه‌ پێشه‌وه‌، ته‌نانه‌ت كۆتایی چیرۆكه‌كه‌ش جه‌ختی بارانبارینه‌ زۆره‌كه‌ و ژماره‌ی كه‌سه‌كانه‌ نه‌ك باسی مردووه‌كه‌. ده‌كریت دوو روانگه‌ بۆ ئه‌م باسه‌ش بكه‌ینه‌وه‌، یه‌كه‌میان له‌ روانگه‌ی سروشته‌وه‌، بارانبارین هه‌ڵگری جۆرێك له‌ ژیانه‌وه‌ و نوێبوونه‌وه‌یه‌، كه‌ به‌رگێكی سه‌وز و جوان به‌ سروشت و دواتریش به‌ كۆی ژیان ده‌به‌خشێت، سه‌باره‌ت به‌م ده‌لاله‌ته‌، له‌چیرۆكه‌كه‌دا لێكدژییه‌ك هه‌یه‌، ئه‌ویش وشكی چه‌تره‌كانه‌، كه‌ دڵۆپێك باران لێی نه‌داون و قه‌ت بۆ باران هه‌ڵنه‌كراون. به‌م واتایه‌ش هه‌م چه‌تره‌كان و هه‌م خاوه‌نه‌كه‌شی دوورن له‌ژیانه‌وه‌ و نوێبوونه‌وه‌، وه‌ك خاكێكی ته‌واو تینوو، كه‌ هیچ كات باران به‌سه‌ریاندا نه‌باریوه‌، قڵیشیان بردووه‌. روانگه‌ی دووه‌م، روانگه‌یه‌كی ئایینییه‌، كه‌ پێی وایه‌ بارانبارین بۆ شتنه‌وه‌ی جه‌سته‌ و رۆحه‌ پیسه‌كانه‌ له‌گوناه و تاوان، ئه‌و بارانبارینه‌ به‌تاوه‌ی له‌و ئێواره‌یه‌دا و له‌سه‌روه‌ختی ناشتنی پیاوه‌كه‌دا، داده‌كات، شتنه‌وه‌ی گوناه و تاوانێكه‌ كه‌ نه‌كراوه‌، به‌ڵام كه‌سانی تر ره‌وایه‌تی پێ ده‌ده‌ن و مه‌حكومی ده‌كه‌ن. ئه‌م مۆری گوناه و تاوانه‌ له‌ كوێوه‌ به‌ ته‌وێڵیه‌وه‌ لكاوه‌؟ «دووره‌په‌رێزی» و «ته‌نیایی» ره‌نگه‌ وه‌ڵام بن به‌و پرسیاره‌ و پیاوێكی بێگوناه بكه‌نه‌ گوناهبار، ئه‌م دووره‌په‌رێزی و ته‌نیاییه‌ نه‌فره‌تێكن ئه‌وانی تر ده‌یده‌نه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی، نه‌فره‌تێكی ره‌ش، كه‌ به‌ هیچ باران و ره‌هێڵه‌یه‌ك پاك نابێته‌وه‌.

 241 جار بینراوە