سەرەکی » دۆسێ » داوا دەكرێت پارێزگاریی نێودەوڵەتی بۆ فەلەستینییەكان فەراهەم بكرێت

رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵەوە

داوا دەكرێت پارێزگاریی نێودەوڵەتی بۆ فەلەستینییەكان فەراهەم بكرێت

بەیاننامەی كۆتایی كۆبوونەوەی وڵاتانی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵ، داوا دەكات پارێزگاریی نێودەوڵەتی بۆ فەلەستینییەكان دابین بكرێت و هێزێكی نێودەوڵەتیش بۆ ئەو مەبەستە رەوانە بكرێت.
سەرلەئێوارەی 18ی ئایاری 2018، 57 وڵاتی ئەندام لە رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، لەگەڵ ئەوەی داوای دابینكردنی پارێزگاریی نێودەوڵەتییان كرد بۆ فەلەستینییەكان، ئەو تاوانكاریانەشیان مەحكوم كرد كە هێزەكانی ئیسرائیل لە دژی فەلەستینییەكان ئەنجامی دەدەن.
لە كۆتایی لوتكەی كۆبوونەوە نائاساییەكەی ئیستەنبوڵ، وڵاتانی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، داوایان كردبوو «پارێزگاریی نێودەوڵەتی بۆ دانیشتوانی فەلەستینی لەڕێی رەوانەكردنی هێزێكی نێودەوڵەتی ئاشتیپارێزەوە دابین بكرێت، بە توندی ئەو «تاوانە ئابڕوبەرانەی ئیسرائیلیشیان» مەحكوم كردبوو كە لە كەرتی غەززە ئەنجامدران.
57 دەوڵەكەی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، لە بەیاننامەی كۆتایی لوتكەی كۆبوونەوەكانی ئیستەنبوڵ داوای «فەراهەمكردنی پارێزگاریی نێودەوڵەتیان كردبوو بۆ دانیشتوانی فەلەستین لەڕێی ناردنی هێزێكی نێودەوڵەتی ئاشتیپارێز».
هەروەها لە لوتكەی كۆبوونەوە نائاساییەكەی وڵاتانی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی»بە توندی ئەو تاوانكارییانە مەحكوم كران كە هێزەكانی ئیسرائیل لەسەر خاكی داگیركراوی فەلەستین لە دژی گەلی فەلەستینی ئەنجامی دەدەن، بە تایبەتیش لە كەرتی غەززە» كە لەم وماوەیەی دواییدا زیاتر لە 60 كەس بە گوللـەی هێزەكانی ئیسرائیل كوژران و سەدانی تریش بریندار بوون.

پەنجەی تۆمەت بۆ ئەمریكا درێژدەكرێت
لە بەیاننامەی كۆتایی كۆبوونە نائاساییەكەی وڵاتانی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵ، ئیدارەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، بە دابینكردنی «پاڵپشتی» بۆ ئیسرائیل لە ئەنجامدانی «تاوانە دڕندانەكانی»، تۆمەتبار كرا، ئاماژە بەو شێوازە پاڵپشتیانەش كرا كە بەپێی بەیاننامەكە «خۆیان لە پاراستنی داگیركاریی ئیسرائیلی و رێگەنەدان بە لێپرسینەوە لە تاوانەكانی لە ئەنجومەنی ئاسایشدا دەبیننەوە».
هەر لە بەیاننامەكەدا هاتبوو»ئەو تاوانانە دوای بڕیارە نایاساییەكەی ئیدارەی ئەمریكا بوو بۆ گواستنەوەی رەسمی باڵێوزخنەی وڵاتەكە لە تەلئەبیبەوە بۆ شاری قودس، ئەوەش هێندەی تر حكومەتی ئیسرائیلی هاندا دەستدرێژییەكانی بۆسەر مەدەنییە فەلەستینییەكان زیاتر بكات».
بەیاننامەكە، هەنگاوەكەی واشنتۆنی بۆ گواستنەوەی باڵێوزخانەی وڵاتەكە لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس بە «گێچەڵكردن و كارێكی دوژمنكارانە لە دژی نەتەوەی ئیسلامی و لە دژی مافە نیشتمانییەكانی فەلەستین و پێشێلكارییەكی ئاشكرا بۆ یاسا نێودەوڵەتییەكان» وەسفكرد.
بەیاننامەی كۆتایی كۆبوونەوەكەی ئیستەنبوڵ، داوای لە «ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و كۆمەڵی گشتی و سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەنجومەنی مافی مرۆڤ و بڕیاردەرە تایبەتەكان و كۆمیسیاری باڵای مافەكانی مرۆڤ كردبوو، رێوشوێنی پێویست بۆ پێكهێنانی لیژنەیەكی نێودەوڵەتی لەپێناو لێكۆڵینەوە لەو تاوانە ئابڕوبەرانە بگیرێتەبەر كە لەم ماوەیەی دواییدا لە كەرتی غەززە ئەنجامدران».

هەڵوێستی نەتەوە یەكگرتووەكان
هەر لەو رووەوە، كۆمیسیاری نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ مافەكانی مرۆڤ رایگەیاندبوو، ئیسرائیل هێزێكی «تەواو نا هاوتای» لە مامەڵكردنی لەگەڵ خۆپیشاندەرانی فەلەستینی لەسەر سنورەكانی غەززە بەكارهێناوە كە بووە مایەی كوژرانی زیاتر لە 100 كەس.
زەید رەعد ئەلحسێن ، كۆمیسیاری نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ مافەكانی مرۆڤ لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا لە جنێڤ رایگەیاندبوو:»دانیشتوانی غەززە لە رەوشێكی زۆر خراپدا گەمارۆدراون، داگیركاریی ئیسرائیل بۆ غەززە پێویستە كۆتایی بێت».
لەبەرانبەردا، باڵێوزی ئیسرائیل لەو رێكخراوە نێودەوڵەتییە رایگەیاندبوو»ئەو توندڕەوانەی حوكمڕانی غەززە دەكەن، خەڵكیان پاڵناوە تا بكەونە مەترسییەوە».
نەتەوە یەكگرتووەكان بەنیازە زەمینەسازیی بكات بۆ ئەنجامدانی لێكۆڵینەوەیەكی سەربەخۆ لەو رووداوانە.
لە 14ی ئایاری 2018 و لە هەفتەی حەوتەمی خۆپیشاندانەكانی سەر سنور كە بزوتنەوەی حەماس و لایەنە فەلەستینییەكانی تریش بەشداریی تێدا دەكەن، زیاتر لە 60 فەلەستینی بە دەستی هێزەكانی ئیسرائیل كوژران.
14ی ئایار لە غەززە لە جەنگی ساڵی 2014 لەگەڵ ئیسرائیل، بە خوێناویترین دادەنرێت.
خۆپیشاندانەكان دروشمی «رێپێوانی گەڕانەوەی گەورە»ی هەڵگرتووە كە بەرگرییە لە مافی گەڕانەوەی پەنابەرە فەلەستینییەكان بۆ زێدی باوك و باپیرانیان، ئەوەش دوای ئەوەی لە جەنگی 1948 لەدوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل هەڵهاتن و وەدەرنران.
ئیسرائیل لە دژی گەڕانەوەی ئەو پەنابەرە فەلەستینانە رادەوەستێت.
حكومەتی ئیسرائیل دەڵێت»تیرۆریستان ویستیان خۆپیشاندانەكان بقۆزنەوە و لێوەی دزە بكەنە نێو ئیسرائیل و هێرش و پەلاماریی تیرۆریستی ئەنجام بدەن».
خۆپیشاندانی فەلەستینییەكان لە سنورەكانی غەززەوە، لەگەڵ ئەوەی لەژێر دروشمی «گەڕانەوەی گەورە» بۆ ئاوارەكانی ساڵی 1948 سازدەكرێت، لە بنەڕەتدا وەك رووبەڕبوونەوە و مقاوەمەكردنی ئەو پاڵپشتییە روونەی ئەمریكایە لە دەوڵەتی ئیسرائیل كە بە گواستنەوەی باڵێوزخانەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس، هێندەی تر بەرەو ئاشكرابوون رۆیشت، چی دی وەك سەركردە فەلەستینییەكان و ئەوانی تر باسی دەكەن، ناوبژیوانی ئەمریكایی لە كێشەی عەرەب- ئیسرائیل هیچ مانایەكی نەما.

وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی
وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی بۆ بەرگرتن لە پشتیوانی ئەمریكایی لە ئیسرائیل و ناساندنی قودس وەك پایتەختی هەمیشەیی دەوڵەتی عیبری، پێشتر لەڕێی چەند كۆبوونەوە و بەیاننامە و لێدوانی بەرپرسانیانەوە گوزارشتی لێكرا، بەڵام ئەو هەڵوێستانە نە كاریگەرییان هەبوو بۆسەر خواستەكانی ئەمریكا لەو رووەوە، نە بونە مایەی راگرتنی ئەو توندوتیژییەی كە ئیسرائیلییەكان بەرانبەر بە فەلەستینییەكان ئەنجامی دەدەن.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا لە 13ی كانوونی ئەكەمی 2017، میوانداریی لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی كردبوو لە ئیستەنبوڵ كە سەركردەكان و وەزیرەكانی دەرەوەی دەیان وڵات ئامادەی بوون، ئامانج لەو كۆبوونەوەیەش، وەك لە میدیاكاندا ئاماژەی پێكرابوو، یەكخستنی هەڵوێستی وڵاتانی ئیسلامی بووە بەرانبەر بە بڕیارەكەی ترەمپ كە قودسی بە پایتەختی دەوڵەتی ئیسرائیل ناساندبوو.
لە كردنەوەی كۆبوونەوەی وڵاتانی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، ئەردۆغان بڕیارەكەی ترەمپی وەك هەوڵێكی ئەمریكایی بۆ خۆزاڵكردن بەسەر وڵاتانی جیهاندا وەسفكردبوو.
بڕیاری ناساندنی شاری قودس بە پایتەختی دەوڵەتی ئیسرائیل كە لە سەرەتای مانگی كانوونی یەكەمی 2017، لەلایەن ترەمپەوە ئیمزای لەسەر كرابوو، لەلایەن ئەردۆغانەوە بە نایاسایی و گێچەڵپێكردن وەسفكرابوو.
بەڵام دوای نزیكەی شەش مانگ، ئەمریكا بە رەسمی لە 15ی ئایاری 2018، باڵێوزخانەی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس گواستەوە، بەو هەنگاوەش چارەسەری دوو دەوڵەت و دابڕینی قودسی شەرقی بۆ فەلەستینییەكان تا بیكەنە پایتەختی دەوڵەتە سەربەخۆكەیان لە ئایندەدا، پوچەڵ بۆوە و شتێكیش نەما بەناوی پرۆسەی ئاشتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە ئەمریكا تێیدا رۆڵی ناوبژیوان ببینێت.
هەڵوێستی وڵاتانی عەرەبیش لەو بارەیەوە وەك پێشتر ئاماژەمان پێكردبوو، تەنیا هەر لە قۆزاخەی لێدوان و بەیاننامەدا خۆی دەبینێتەوە، بۆ نمونە لە ماگی كانوونی یەكەمی رابردوو، شا عەبدوڵڵا پادشای ئوردن لە لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی وڵاتانی ئیسلامی رایگەیاندبوو، هەر هەوڵێك بۆ گۆڕینی دۆخی قودس و پیرۆزییە ئاینییەكان بدرێت رەتدەكرێتەوە، و ئاشتی هەمەلایەنەش لە ناوچەكەدا بەبێ‌ چارە سەری ململانێی ئیسرائیل- فەلەستین، نایەتەدی.
شا عەبدوڵڵا لە وتارەكەیدا لە كۆبوونەوەكەی ئیستەنبوڵ، هۆكاریی توندوتیژییەكانی ناوچەكەی بۆ شكستخواردنی هەوڵەكانی چارسەری كێشەی فەلەستینی گەڕاندبۆوە، هەندێك لە وڵاتە عەرەبییەكانیش لەو دەمەدا رووبەڕووی رەخنە بوونەوە، بەو هۆیەی وەفدی باڵایان بۆ كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی نەناردبوو.
توركیا گەورەترین ئەو وڵاتانە بوو كە رەخنەی توندی لە بڕیارەكەی ترەمپ گرتبوو، بە جۆرێك كە ئەردۆغان ئیسرائیلی بە «دەوڵەتی تیرۆریستی» وەسفكردبوو، ولایەتە یەكگرتووەكانیشی بەوە تۆمەتبار كردبوو كە «دەستی بە خوێن سوربووە».
بەر لە دەستپێكردنی كۆبوونەوەكەش، سەرۆكی توركیا داوای لە سەركردەكانی وڵاتانی هەماهەنگی ئیسلامی كردبوو، هەڵوێستێكی یەكگرتوو بنوێنن بەرانبەر بە بڕیارەكەی ترەمپ.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، وەزیری دەرەوەی توركیا، رەخنەی لە وڵاتانی عەرەبی گرتبوو بەو هۆیەی هەڵوێست و وەڵامی «لاواز و شەرمندە»یان هەبووە بەرانبەر بە ولایەتە یەكگرتووەكان.
بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ بۆ ناساندنی شاری قودس بە پایتەختی دەوڵەتی ئیسرائیل، توڕەیی و ناڕەزاییەكی بەرفراوانی بەدواداهات لەلایەن وڵاتە عەرەبی و ئیسلامییەكان، دەیان هەزار كەسیش بۆ پشتیوانی لە دۆزی فەلەستینی، خۆپیشاندانیان سازكردبوو.
خۆپیشاندانەكان لە شار و شارۆچكەكان لە دژی بڕیارەكەی ترەمپ، پێكداهەڵپژانی نێوان فەلەستینییەكان و پۆلیسی ئیسرائیلی لێكەوتەوە، دوای هەڵدانی چەند موشەكێكیش لە كەرتی غەززەوە، فڕۆكەكانی ئیسرائیل غەززەیان بۆردومان كرد.
وڵاتانی عەرەبی، بڕیارەكەی ترەمپیان ئیدانەكرد، بەڵام گرتنەبەری هیچ رێوشوێنێكیان لە دژی رانەگەیاند.
بەر لە كۆبوونەوەی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵ لە مانگی كانوونی یەكەمی رابردوو، وەزیرەكانی دەرەوەی كۆمەڵەی وڵاتانی عەرەب لە كۆبوونەوەیەكی نائاساییاندا، داوایان لە واشنتۆن كردبوو بڕیارەكەی تایبەت بە قودس هەڵبوەشێنێتەوە، كۆمەڵی نێودەوڵەتیشیان هاندابوو، دان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا نەنێت.
هەموو ئەمانە گەڕانەوە بوو بۆ شەش مانگ لەمەوبەر كە سەرەتای ناساندنی شاری قودس بوو بە پایتەختی ئیسرائیل لەلایەن ئەمریكاوە كە دواتر باڵێوزخانەی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە گواستنەوە بۆ شارەكە.
دۆخی قودس گەورەترین خاڵی ناكۆكی نێوان فەلەستینی و ئیسرائیلییەكانە، بە جۆرێك كە ئیسرائیل وایدەبینێت شارەكە بە تەواوەتی پایتەختی خۆیەتی، بەڵام فەلەستینییەكان دەیانەوێت قودسی شەرقی بكەنە پایتەختی دەوڵەتە سەربەخۆكەیان.

print

 47 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*