سەرەکی » راپۆرت » ئەڵمانیا و سێكوچكەی قەیران

ئەڵمانیا و سێكوچكەی قەیران

هەڵۆ بەرزنجەیی

هەنووكە سێ بابەتی سەیر و هەستیار شەقام و ماسمیدیای ئەڵمانیایی داگیركردووە. پەنابەران و كێشەكانیان و پرسی ئینتگراسیۆن و دابڕكردنیان، كۆچبەران، بۆچوونێك مشتومڕی لەسەر دەكرێت، دەبێت ئەڵمانیا كەی ببێتە وڵاتی كۆچبەران و باسی سێیەمیش راسیسیزم و شكستی ئینتگراسیۆن.
ئەڵمانیا بەو هەڵكەوتە جیۆسیاسییەی هەیەتی لەناو دڵی ئەوروپادا و وەك چوارەمین بەهێزترین دەوڵەتی ئابووریی جیهان، لە مێژووی خۆیدا كەم جار وەك ئێستا لە قەیرانی وا سیاسی و دبلۆماسی لەسەر ئاستی ئەوروپا و جیهان كاتی بەسەر بردووە.

كێشەكانی لەگەڵ فەرەنسا
لەگەڵ فەرەنسا، وەك گەورەترین وڵاتی دراوسێ و دۆستی ستراتیژیی لە یەكێتی ئەوروپا و گەلێ بواری دیكەی ژیان دا. لە هەنووكەدا لە سیاسەتی بەرگریی و سیاسەتی دراودا كێشەی نێوان بەرلین و پاریس گەورەیە.
ئەڵمانیا بۆ رزگاركردنی ئەوروپا، نایەوێت بیرۆكە نوێیەكانی پاریس- ماكرۆن وەك خۆی قبوڵ بكات. ئاخر فەرەنسا هەمیشە دەست پێشخەرو رابەری بزاڤی سیاسیی ئەوروپا بووە. ماكرۆن هەمیشە خاوەنی بیرۆكە و پێشنیاز و ئەجیندای مرۆییە بۆ ئەوروپا، هاوكات بۆ پیادەكردنی بەرنامەكانی پێویستی بە پشتیوانی سیاسیی و دارایی ئەڵمانیا هەیە. ئەڵمانیاش وا تێدەگات، كەوا چ فەرەنسا و چ بەشێكی تری جیهان چاویان بڕیوەتە گیرفانی وڵاتەكەی. ئەمە لە كاتێكدا كە ئەڵمانییەكان بەوە ناسراون كە گەلێك بە پارێز و هەستیارن لە دەستبردن بۆ گیرفانیان و گرتنە ئەستۆی بەرپرسیارێتی دارایی هیچ كەس و لایەك.
ئاخر ئەڵمانییەكان هەر فێرە كەرەستەی تەكنەلۆژی بەرهەم بهێنێ و بیفرۆشێ و قازانج بكات و گیرفان و خەزێنەی پڕ بكات، نەك بە پێچەوانەوە دەست بكات بە گیرفانیدا.
فەرەنسییەكان لەم بارەدا دەڵێن ئەڵمانەكان: ئێمەیان بەهەڵواسراوی بەجێهێشتووە. بەتایبەتی دوای دامەزراندنی پیسكۆ و وەك بەرتەكێك بۆ زیاتر بەدەستهێنانی ئازادیی سیاسی و سەربازی و ئابووریی و رزگاربوون لە هەژموونی ئەمەریكا.

كێشەكانی لەگەڵ پۆڵۆنیا
لەگەڵ وڵاتی پۆلۆنیا وەك هاوسێیەكی گرنگی ئەڵمانیا و بوونی مێژوویەكی هەستیار لە نێوانیان دا. كێشەكەش بەرئەنجامی نزیكبوونەوەی ئەڵمانە لەگەڵ روسیادا و لەبەرچاونەگرتنی بەرژەوەندیی پۆڵۆنیا لەم مەیدانەدا. بەتایبەتی ڕاكێشانی بۆری گازی روسیا، لەسەر هەژماردی بەرژەوەندی پۆلۆنیا و بالتیك Pipeline Nord Stream2

كێشەكانی لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا
لەتەك یەكێتیی ئەوروپادا كە گوایە دەوڵەتێكی دیموكرات و یاسایی وەك ئەڵمانیا بۆ بەرژەوەندیی خۆی پێشێلی بنەماكانی رێكەوتنی یەكێتی ئەوروپا دەكات. ئەمەش بەو واتایەی ئەڵمانیا لە هەوڵی ئەوەدایە هەرچی بلوێ و بخوازێ و لەبەرژەوەندی بێت، ئەوە دەكات. بێ ئەوەی گوێ بداتە بنەماكانی رێكەوتنامە و دەستوورەكەی برۆكسل. بۆ نموونە نزیك بوونەوە لە چین.

كێشەكانی لەگەڵ ئەمریكا
لەگەڵ ئەمریكا لە بواری بازرگانی و وزەو ناتۆدا كێشەی هەیە، چونكە ئەمریكا داوای یارمەتی مادیی زیاتری بۆ ناتۆ لێ دەكات بۆ بواری بەرگریی و دژی بازرگانیی ئەڵمانیایە لەگەڵ روسیادا و دەڵێت: پێویستە لەسەر ئەڵمانیا مەرجەكانی بازرگانی قبوڵ بكات. هەروەها گەرەكە ئەڵمانیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەركی زیاتر بخاتە ئەستۆی و بە قورسایی ئابووریی و سەربازیی و یاسایی خۆیەوە بێتە مەیدان و بەهیچ بیانوویەكی رووداوەكانی مێژووەوە خۆی نەدزێتەوە لە بەرپرسیارێتی. ئەمە لەسەر ئاستی ئەوروپا، هەمان داخوازیی فەرەنساشە.
بەشێكی ئەم باسانە بیرۆكەی ناو كتێبـی نوێی نووسەری دیاری ئەڵمانیا Christoph von Marschall بەناوی: ئێمە چی دیكە لە جیهان تێناگەین.
ڕۆژنامەی تاگەشپیگل ئەم ناونیشانە یان بڕگەیەكی ئەم كتێبەی كردۆتە باس و بابەتێكی سەرنجراكێش و بەندەش هەمان بیرۆكەم كردۆتە هەوێنی ئەم وتارە.
لە دوای دیداری یاخود بانگهێشتنی پوتین بۆ ئەڵمانیا و دیداری مێركل لە 17/8/2018 دا، بەشێكی زۆری ئەم كێشانە سەریان هەڵدا و زەق بوونەوە، چونكە پوتین داوا لە ئەڵمانیا دەكات پەنابەرە سوورییەكان ڕەوانەی سوریا بكرێنەوە، روسیا خۆیشی ئامادەی هەموو هاوكارییەكە لەم مەیدانەدا. ئەم پێشنیازە لە نێوەندی حیزب و كەسایەتییە ئەڵمانییەكان دا ڕووبەڕووی شەپۆلێك لە ڕەخنەی توند بۆوە، چونكە ئەوانە پێیان وایە ئەم هەنگاوە كتومت دەكاتە هاوكاریی و پشتیوانی پێشكەشكردن بە ڕژێمی ئەسەدی خوێناوی و بكوژی هەزاران هەزار كەس. هاوكات بەشێكی زۆر لە دۆستەكانی ڕۆژئاوایان بەتایبەت بەم پلان و نەخشەیە ڕازی نییە. ئەمە دیوێكی سیناریۆكەیە، چونكە روسیا باش دەزانێ ئەسەد پێویستی بەیارمەتییە و دەبێت پەناهەندەكان بگەڕێنەوە بۆ ئاوەدان كردنەوەی وڵات. سوریاش ئامانجی هاتۆتەدی ، كە لە 30 ملیۆن سووری 10-15 ملیۆنی باشی بەدڵی خۆی بۆ بمێنێتەوە هەر قازانجێتی.
بەندە باوەڕی وایە كەوا بە شەپۆل ڕەوی خەڵكی سوریا بۆ پەنابەری لە ئەوروپا، هەر لەسەرەتاوە سیاسەت و ستراتیژێك بوو، خودی رووس ئەندازیار و نەخشەی بۆ كێشا بوو ، ئەسەدیش جێبەجێی كرد. ئەمەش مانای وانییە،خەڵكێك نییە بیەوێت لەو شەڕە هەڵ بێت و یاخی بێت، نەخێر ئاخر ئەو رۆژانە واتە پێش 3-4 لەمەوبەر ڕۆژانە لە سوریا نزیكەی سێ هەزار پاسپۆرت بۆ هاووڵاتی سوری دەردەكات. ئەمەش بووە ریكۆردی گەورە لە دەوڵەتێكی پۆلیسیی وەك سوریادا . سوریا لەم رێگایەوە داهاتێكی باشی دەست كەوت و هەر هاوڵاتییەكیش توانی پاسپۆرت بە ئاسانی بەدەست بهێنێ و بە سانایش بەرەو ئەوروپا ملی رێگا بگرێتە بەر.
ئاخر بەشێوەیەكی زۆر خێرا و سەیر ، سوریا دەرگای بەدەست هێنانی پاسپۆرتی كردەوە و سەرسورهێنەرانە دەرفەتی رۆیشتنی خەڵكی فەراهەم كرد.ئامانجی روسیاش لەم پلان و نەخشەیە، سەرقاڵكردنی ئەوروپا بوو بە كێشەیەكی نوێوە، تاوەكو ئەو گوشارە توند و هەڕەشانەی لەسەری دروست بوون، بە بۆنەی شەڕ و كێشەكانی داگیركردن و هەرا لە قریم و ئۆكرانیا لەبیر جیهان بەتایبەت ئەوروپا بەرێتەوە.
من لەم میانەدا، تەنها تیشكێك دەخەمە سەر باسی سیاسەتی پەنابەریی ئەڵمانیا، ئێستا بارودۆخ سەبارەت بە پەنابەر بەجۆرێكی تر وەرسووڕاوە. ئەڵمانیا پێشوازی لە ژمارەیەكی زۆر كرد و تا ماوەیەكی باش دەرگای سنوورەكانی بە واڵایی بۆیان هێشتەوە. لەم ڕێگایەوە ژمارەكی زۆر و بەرچاو لە پەنابەر بەتایبەت ووری هاتنە ئەڵمانیا . ئەم هەڵوێستەی حكومەتی مێركل، بووە كێشە بۆ ناوخۆی ئەڵمانیا و تەواوی ئەندامانی یەكێتی ئەوروپا
بەپێی سەرژمێرییەك 43% ئەوەی هاتۆتە ئەڵمانیاوە تەمەنیان لە خوار 15 ساڵییەوەیە.كە بەتێكڕا زیاتر 96% لە خوار 40 ساڵییەوەن. ئەمەش دەستكەوتێكی مرۆییە گەورەیە،بۆ وڵاتێ رێژەی منداڵی زۆر كەمە و بە هەزاران هەزار دامودەزگا و سیاسەتی خۆی هەیە، زۆرینەی ئەمانە بكاتە كوڕی دەوڵەت، یاخود لە بازاڕی كاركردن دا بیانخاتە گەڕ بۆ پڕكردنەوەی ناتەواوییەكانی خۆیان.
لە پەڕاوێزی هەبوونی ئەم هەموو بێگانەیەدا، جارجار لێرە و لەوێ ڕووداوی نابەجێ و ناخۆ ڕوو بدات، لێ ئەمە هیچ لە بایەخ و سەنگی سیاسەتی ستراتیژی ئەڵمانیا كەم ناكاتەوە. بە كورتی و كرمانجی لەم مامەڵەیەدا، هەر ئەڵمان براوەیە. هەڵبەت ناكرێ بڵێێن هەستی مرۆدۆستی و كاریی مرۆیی لەناو ئەڵمان دا نییە، یاخود ئەڵمان شتی وای لەدەست نایەت،لێ بە هەموو خوێندنەوە و پێوەرێك ئەم خاڵە تەواو كز و سست و لاوازە.
ئەڵمان وڵاتێكە دوای یابان مەیلی دژە منداڵیان هەیە هەر خەریكی فێربوون و كاركردنن. بەهۆی پەنابەرانەوە باری ئابووریان زۆر پوژاوەتەوە و قازانجی ساڵانەیان زیادی كردووە لە هەمووی گرنگتر نەوەی ئێستای ئەڵمان ئەوەی لە ژیان دا ماون ، زۆرینەیان نەوەی سەردەم و پاش جەنگن و پیر و پەككەوتە بوون و پێویستیان بە خزمەتە . ئەوەتا حكومەتی مێركل لە وڵاتێكی وەك ئەلبانیاوە خەلك دێنن بۆ خزمەتیان بە ئیمتیازێكی زۆر گران . زۆر پیشە لە فەوتان رزگاری دەبێت چونكە منداڵی ئەڵمان لەئاستێكی تردایە و هەر خەریكی خوێندنی زانكۆ و باڵاترن.بازاڕی ئیش بە گەرمی پوژاوەتەوە و لەدوای یەكگرتنەوەی ئەڵمانیاوە،سەردەمی وا زێڕین نەهاتۆتە ئاراوە.
لەلایەكی ترەوە پەنابەر دیپۆرت دەكەنەوە. بەتایبەت بۆ ئەلبانیا و كۆسۆڤۆ و مەكەدۆنیا و ئەفغانستان و گەلێ لە وڵاتانی دیكەی ئەوروپای ڕۆژهەڵات، لەگەڵ ئەوەشدا كەوا فێری زمان بوون و لە هەوڵی خۆ دامەزراندن دا. لەڕاستی دا،كەس سەر لەم سیاسەتە دووفاقییە دەرناكات. وەك باسی دەكەن ئەوەی مافی مانەوەی پێ دەبەخشن، گەرەكە فێری زمان بوو بێت و خەریكی كار بێت و باج بدات و خۆی دامەزراند بێت ، دەنا ئەوانی تر هەموو ڕەوانە دەكەنەوە. واتە پەنابەران لە بێژنیان دەدەن و باش بۆ خۆیان گل دەدەنەوە و تەمەڵ و تەوەزلەكان بۆ دەرەوە و ئەو شوێنەی لێوەی هاتوون یاخود بۆ ئۆردوگاكانی بولگاریا و ئەلبانیا و ئیسپانیا. كەواتە ئەوە بەسەرچوو،خەڵك بیەوێ لەسەر سۆیال بژی. پەنابەرانیش هەموو بۆ ئەوەی مافی مانەوە وەرگرن، دەست بەكار بوون. بەشێكی كەمی خۆی سەرمایەی لەگەڵ خۆیدا هێناوە و لێرە خزمەتگوزاری دەكات، بەتابەت لە بواری چێشتخانە و كردنەوەی دووكانی شیرەمەنی فرۆشتن دا. ئەوی تریشی ناچارا هەر كارێكی پێ بسپێرن ،با بواری خۆیشی نەبێت،گەرەكە بیكات.
ئەڵمان چاویان بڕیوەتە سامانە مرۆییەكە، بۆ خۆشگوزەران كردنی ژیانی خەڵكی خۆیان و هەڵبژاردنی باشەكان بۆ بازاڕی كاری ناوخۆیان .سەر وەختێ سەرقاڵی چاپكردنی ئەم بابەتە بووم، میدیاكان راگەیاندنێكی نوێیان بلاوكردەوە، كە گوایە پێویستە پەنابەر بۆ ساڵێك خزمەتی بكات، لەبواری خزمەتگوزاری گشتی یاخود لە وەزارەتی بەرگریدا.
ئەمە ناوڕۆكی سیاسەتی وەرگرتنی پەنابەرە، با بەشێكی گچكەشی پەیوەندی بە هەستی مرۆیی و ڕێزگرتن بێت لە مافی مرۆڤ و گوزەراندنی ژیانی ڕاستەقینە بێت لەسایەی سیستەمە دیموكراسییەكان دا،ئەڵمانیا بە نموونە . بەڵام لە بنەڕەتدا ماستەكە بێ موو نییە.

print

 35 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*