سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » باوك، له‌ پڕۆسه‌یه‌كی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌قدا

باوك، له‌ پڕۆسه‌یه‌كی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌قدا

دانا ره‌ئووف
ئاوگوست ستریندبێرگ ١٨٤٩-١٩١٢ شانۆنامه‌ ناتورالیزمییه‌كه‌ی (باوك) له‌ ساڵی ١٨٨٧ دا نووسیوه‌ و یه‌كێكه‌ له‌و ده‌قانه‌ی تا ئێستایش به‌ به‌رده‌وامی له‌سه‌ر شانۆكانی دونیا نه‌مایش ده‌كرێت. فه‌یله‌سوفی ئه‌ڵمانی فریدریش نیتشه‌، به‌ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م ده‌قه‌ سه‌رسام ده‌بێت و نامه‌ بۆ ستریندبێرگ ده‌نووسێت و ده‌بن به‌ هاوڕێ. كێشه‌ و ململانێی سه‌ره‌كی ده‌قه‌كه‌، باسی ئه‌وه‌ ده‌كات، له‌ ژیانی هاوسه‌ریدا، دایك یان باوك، كامیان ئه‌و مافه‌یان هه‌یه‌ به‌ ته‌نها و تاكلایه‌نانه‌ چاره‌نووسی منداڵه‌كه‌یان دیاری بكه‌ن؟ لاورا ده‌ڵێت، ئه‌مه‌ مافی ئافره‌ته‌ و بۆ ئه‌مه‌یش دژی خواستی مێرده‌كه‌ی (كاپتن) ده‌وه‌ستێته‌وه‌، بۆ ئه‌م شه‌ڕه‌یش هه‌موو تواناكانی خۆی و هه‌موو شتێك به‌كارده‌هێنێت، بۆ نموونه‌، كه‌ ئه‌وه‌ منداڵی ئه‌و نییه‌. كاپتن به‌م بوختانه‌ به‌ ته‌واوی ئاوه‌ز له‌ ده‌ست ده‌دات و به‌مه‌یش شه‌ڕه‌كه‌ ده‌دۆڕێنێت.
ئه‌كته‌رێكی پیاو، هه‌روه‌ها ئه‌كته‌رێكی ژن، كاپتن و لاورا، كاره‌كته‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ئه‌م شانۆنامه‌یه‌، له‌سه‌ر شانۆیه‌كی بۆش به‌رامبه‌ر بینه‌ران وه‌ستاون، به‌ خێرهاتنی بینه‌ران ده‌كه‌ن و ده‌قه‌كه‌ی ستریندبێرگ ده‌خوێننه‌وه‌، له‌گه‌ڵ خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌كه‌، گفتوگۆی ئه‌وه‌یش ده‌كه‌ن، ئه‌كته‌ر و ریژیسۆره‌كان بۆیان هه‌یه‌ چی له‌ ده‌قێكی كلاسیكیدا بكه‌ن و هه‌روه‌ها چیش نه‌كه‌ن. ئه‌م دوو ئه‌كته‌ره‌ له‌گه‌ڵ خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م ده‌قه‌ كلاسیكییه‌ی ستریندبێرگ باسی شانۆ ده‌كه‌ن، شانۆ ده‌بێت چۆن بێت، كاری ئه‌كته‌ر، سنووره‌ دیاریكراوه‌كانی ریالیزمی سایكۆلۆژی، ده‌قه‌ شانۆییه‌كان چۆن له‌گه‌ڵ رۆژگاردا، به‌ به‌رده‌وامی گۆڕانكارییان به‌سه‌ردا دێت، هه‌ندێك جار گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تیش، لایه‌نه‌ پراكتیكییه‌كه‌ و دیدێكی هۆشیار بۆ شانۆ و خودی نمایشه‌ شانۆییه‌كان.
شانۆ هونه‌رێكی سه‌خت و ئاڵۆزه‌ و له‌ بنچینه‌دا بریتییه‌ له‌ تێكه‌ڵاوبوونی ده‌ق له‌گه‌ڵ ورده‌كارییه‌ هونه‌رییه‌كانی ده‌رهێنانی شانۆیی. هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌یش دوای خوێندنه‌وه‌یه‌كی چڕ و پڕی ده‌قه‌كه‌ و دابه‌شكردنی رۆڵه‌كان به‌سه‌ر گرووپێك ئه‌كته‌ری به‌توانادا، كه‌ بتوانن په‌یام و دیدی ریژیسۆره‌كه‌، كه‌ ئه‌مانی بۆ ئه‌م كاره‌ ده‌ستنیشان كردووه‌، بگه‌یه‌نن. به‌مه‌یش ژیانێكی تر به‌ ده‌قه‌كه‌ ده‌به‌خشن‌. زۆربه‌ی زۆری نه‌مایشه‌كانیش، یان دیدی ریژی و چۆنییه‌تی به‌رجه‌سته‌كردنی پڕۆژه‌كه‌، له‌سه‌ر بنه‌ماكانی ستایلی ریالیزمی سایكۆلۆژی بونیاد ده‌نرێت. بنه‌ماكانی ریالیزمی سایكۆلۆژی و ستایلی ئه‌و نواندنه‌ و سیستێمه‌كه‌ی ستانیسلاڤسكی، كه‌ سه‌ده‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر، له‌ شانۆی هونه‌ری مۆسكۆ گه‌شه‌ی كرد و بووه‌ رێباز و سیستێمێكی پته‌و بۆ هونه‌ری نواندن، تا ئێستایش له‌ هه‌موو دونیادا په‌یڕه‌ویی ده‌كرێت.
 ده‌قه‌ كلاسیكییه‌كان ئامڕازێك بوون
هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای بیسته‌كانی سه‌ده‌ی رابردوویشه‌وه‌، ریژیسۆر هه‌بووه‌، له‌م بنه‌مایانه‌ لایان داوه‌ و شتێكی تریان له‌ شانۆدا دۆزیوه‌ته‌وه‌، ده‌قه‌ كلاسیكییه‌كانیش ئامڕازێك بوون بۆ خوێندنه‌وه‌ و به‌رجه‌سته‌كردنی دیدێك، كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی سیستمه‌كه‌ی ستانیسلاڤسكی-ییه‌وه‌ كاریان كردووه‌، ئه‌م رێبازه‌ كه‌ڵه‌ هونه‌رمه‌ندانی وه‌ك، گۆردن كره‌یگ، مایرهۆڵد، ئارتۆ، برێشت، گرۆتۆڤسكی، بروك… هتد كاریان بۆ كردووه‌، كه‌م و زۆر سوودیان له‌ ستانیسلاڤسكی وه‌رگرتوه‌، له‌ بیروبۆچوونه‌كانی ئه‌و هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ و هه‌ندێك جاریش له‌وه‌وه‌، گه‌شه‌یان كردووه‌ و هه‌ر گه‌ڕاویشتونه‌ته‌وه‌ بۆ سه‌ر ئه‌و، به‌ڵام هه‌میشه‌ شتێكی تر و جیاوازیان خوڵقاندووه‌.
زۆرجار ئه‌م هاوكێشه‌یه‌، ئه‌م پڕۆسه‌ هونه‌رییه‌، له‌نێوان ریالیزمی سایكۆلۆژی و دیده‌ جیاوازه‌كانی هونه‌ری ریژیدا، جۆره‌ شه‌ڕێكی ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتی زمان و زمانی جه‌سته‌ بووه‌، كام یه‌ك له‌مانه‌ ده‌سه‌ڵاتی زمانی هه‌یه‌ و كامیشیان ده‌سه‌ڵاتی زمان به‌ ته‌واوی تێك ده‌شكێنێت؟ هه‌میشه‌ هونه‌رمه‌نده‌ ئه‌ڤانگارده‌كان، ئه‌وه‌یان دووپات كردۆته‌وه‌، كه‌ زمان له‌و شوێنه‌دا ته‌واو ده‌بێت، كه‌ هونه‌ر ده‌ست پێ ده‌كات. ئه‌مه‌یش ده‌سپێكی پڕۆژه‌ ئه‌زموونگه‌ری و ئه‌و دیده‌ هونه‌رییانه‌ بووه‌، كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ریالیزمی سایكۆلۆژییه‌وه‌ كاریان كردووه‌.
(ئاننا پێته‌رشۆن) له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا و له‌ پڕ كار له‌سه‌ر چه‌ند ده‌قێكی كلاسیكی ده‌كات، خاتوو ژولیا، مراوییه‌ كێوییه‌كه‌، هێدا گابله‌ر و باوك، ستریندبێرگ و ئیپسن. كۆتایی ئه‌م ده‌قانه‌ چۆنن؟ ئایا هه‌ر ده‌بێت خاتوو ژولیا، هێدا و هێدڤیگ له‌ كۆتایی دا بمرن؟ پێته‌رشۆن، بۆ وه‌ڵام دانه‌وه‌ی ئه‌م پرسه‌ بنه‌ڕه‌تییانه‌ی ئه‌م ده‌قانه‌یش، به‌ شێوه‌یه‌كی تر له‌ چاره‌نووسی ئه‌م كاره‌كته‌ره‌ ژنانه‌ نزیك بۆته‌وه‌، شتێكی تری نادیاری له‌ بونیادی ده‌قه‌كاندا دۆزیوه‌ته‌وه‌ و كاری له‌سه‌ر كردوون. كاره‌كانی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م ده‌قانه‌دا، كه‌ له‌سه‌ر بنه‌ما و تێڕوانینێكی فێمینیستیانه‌ رۆنراوه‌، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یه‌كی ته‌واوی چه‌مكه‌كانی باوكسالاری و ده‌سه‌ڵاتی پیاوه‌ و سه‌رله‌نوێ داڕشتنه‌وه‌یانه‌ به‌ مه‌به‌ستی ورووژاندنی گفتوگۆیه‌كی ئازاد سه‌باره‌ت به‌ رۆڵی ئافره‌ت. ئه‌مه‌یش له‌ رێگه‌ی هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ی كاره‌كته‌ره‌ ژنه‌كانی ئه‌م ده‌قانه‌ و هه‌وڵدانیان بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی پێگه‌یه‌كی تر. پێته‌رشۆن له‌ هه‌موو پڕۆژه‌كانیدا، ده‌سه‌ڵاتی پیاوێك تێك ده‌شكێنێت، شه‌ڕی جه‌نده‌ر ده‌كات و گاڵته‌ به‌ ریالیزمی سایكۆلۆژی ده‌كات. ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ ئافره‌ته‌، ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێت، كه‌ پیاوسالاری ڕێگره‌ له‌به‌رده‌م گه‌شه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ و مرۆڤایه‌تیدا.
ئه‌م نه‌مایشه‌ چه‌نده‌ له‌سه‌ر ده‌قێكی گرنگی ستریندبێرگ ڕۆنراوه‌ و چه‌نده‌ (باوك) خاڵی ده‌ستپێك و كۆتایی نه‌مایشه‌كه‌یه‌، هێنده‌یش دووره‌ له‌ ده‌قه‌كه‌ی ستریندبێرگ-ه‌وه‌، نه‌ كاپتن چرا ده‌گرێته‌ لاورا و نه‌ لاورا-یش له‌گه‌ڵ كاپتن له‌ شه‌ڕێكی توندی ده‌سته‌ویه‌خه‌ی جه‌نده‌ردایه‌، نه‌ ئاماژه‌ میتۆلۆگیاكان له‌خۆ ده‌گرێت، له‌ بری ئه‌وه‌ نه‌مایشه‌كه‌ باسی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌ق، وه‌ك توخمێكی سه‌ره‌كی نه‌مایش، هه‌روه‌ها باسی پرۆڤه‌، جه‌نده‌ر، كات و شوێن، ستراكتور و سیاسه‌تی هونه‌ری و كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كات.
گفتوگۆیه‌كی هونه‌ری-ئێستاتیكی
ئه‌م خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌ به‌م شێوه‌یه‌، ده‌بێته‌ سه‌ره‌تایه‌ك بۆ گفتوگۆیه‌كی هونه‌ری/ئێستاتیكی، كه‌ رۆڵی ستریندبێرگ، وه‌كو نووسه‌ری ده‌قه‌كه‌، بزر ده‌بێت، بۆ نموونه‌ هه‌ڵوه‌شاندنی ده‌ق و سه‌رله‌نوێ بونیادنانه‌وه‌ی ته‌نها رێگایه‌كه‌، كه‌ ئه‌نجامی هزری و هونه‌ری ده‌بێت، له‌ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ شاكاره‌ كلاسیكییه‌كاندا، به‌ تایبه‌تیش له‌ به‌رجه‌سته‌كردنی پێگه‌ و رۆڵی جه‌نده‌ر، ژن/پیاو، دوێنێ و ئه‌مڕۆ. ئه‌م دیده‌یش لای هونه‌رمه‌ندی پابه‌ند به‌ داب و نه‌ریته‌كان جێگای گفتوگۆ نییه‌: به‌رهه‌مه‌ كلاسیكییه‌كان بۆ ئه‌وان، شاكاری ته‌واون، بۆ هونه‌رمه‌ند نییه‌ گۆڕانكاری له‌ ستراكتوری ئه‌م جۆره‌ ده‌قانه‌دا بكات، دیدی نوێ و خوێندنه‌وه‌ی جیاواز ده‌بێت له‌ خودی ده‌قه‌كه‌وه‌ كاری له‌سه‌ر بكرێت، نه‌ك ده‌ق هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌ و له‌سه‌ر پاشماوه‌كانی ئه‌و كاولكارییه‌ی له‌ ده‌قێكی كلاسیكی دا ده‌كرێت، شتێكی جیاواز و نامۆ و ناته‌واو به‌رهه‌م بهێنرێت. بێگومان خودی (ده‌ق) سه‌ره‌تای هه‌ردوو دیده‌ جیاوازه‌كانن، هه‌ردوو دیده‌كه‌ ده‌بێت له‌ تێگه‌یشتن و گفتوگۆ و خوێندنه‌وه‌ و شیكاری ده‌قه‌وه‌ ده‌ست پێ بكه‌ن، ئه‌مه‌یش چه‌نده‌ له‌سه‌ر بنه‌ماكانی واقیعی مێژووییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت، هێنده‌یش كێشه‌یه‌كی هونه‌ری/ئێستاتیكی/فه‌لسه‌فییه‌ و ڕۆڵی هونه‌رمه‌ند، دیدی هونه‌رمه‌ند و مامه‌ڵه‌ی هونه‌رمه‌ند له‌گه‌ڵ (ده‌ق) یه‌كاڵاكه‌ره‌وه‌یه‌.
ستریندبێرگ، كه‌ خۆی كه‌سێكی رادیكاڵ و داهێنه‌ر بووه‌، ده‌قێكی وه‌ك (باوك) له‌سه‌ر بیۆگرافیای خۆی، پێوه‌ندییه‌كانی به‌ دونیای ئافره‌ت و دیدی ئه‌و بۆ ڕۆڵ و پێگه‌ی ئافره‌ته‌وه‌، ده‌نووسێت. ستریندبێرگ له‌ توانا و سه‌ركه‌وتنه‌كانی ئافره‌ت ده‌ترسا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌وڵی داوه‌ و ئه‌وه‌ی دووپات كردۆته‌وه‌، كه‌ زۆر گرینگه‌ ئافره‌ت پابه‌ندی داب و نه‌ریت و دیده‌ كۆنه‌كه‌ی پێگه‌ی ئافره‌ت بێت له‌ كۆمه‌ڵدا، واته‌ هیچ ڕۆڵێكی نه‌بێت. ئه‌مرۆ دوای زیاتر له‌ سه‌د ساڵ، ئافره‌ت پێگه‌ و ڕۆڵێكی تری له‌ كۆمه‌ڵگه‌ و ژیانی ڕۆژانه‌دا هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ (باوك) لای ئه‌م ریژیسۆره‌، وه‌ك ده‌ق، كه‌ هه‌ڵده‌وه‌شێت، بۆ ئه‌وه‌یه‌ تا ده‌روازه‌یه‌كی تر له‌ ده‌ق/نه‌مایش دا بدۆزێته‌وه‌.
له‌م گفتوگۆ/نه‌مایشه‌ دا، باسی شانۆنامه‌ی (باوك) له‌ مێژووی شانۆیشدا ده‌كرێت، چۆن به‌ر له‌ سه‌د ساڵ، په‌نجا ساڵ، بیست ساڵ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ كاره‌كته‌ره‌كانی ئه‌م ده‌قه‌ كراوه‌، له‌م ماوه‌ی سه‌د ساڵه‌دا، ئه‌كته‌ر و هونه‌ری نواندن به‌ چ شێوه‌یه‌ك له‌م كاره‌كته‌رانه‌دا گه‌شه‌یان كردووه‌، ریالیزمی سایكۆلۆژی و مێتود و سیستمه‌كه‌ی ستانیسلاڤسكی چ گۆڕانكارییه‌كیان به‌سه‌ردا هاتووه‌. (باوك) ده‌قێكه‌، به‌رجه‌سته‌ی مه‌سه‌له‌كانی ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتی ژن و پیاو ده‌كات، له‌م نه‌مایشه‌یشدا، به‌شێكی زۆری ده‌قه‌كه‌ له‌ پڕۆسه‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌دا، لابراوه‌، له‌بری ئه‌وه‌ گفتوگۆی ئه‌وه‌ ده‌كرێت، كه‌ كێ له‌سه‌ر شانۆ ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌، ئه‌كته‌ر یان ریژیسۆر؟ له‌م پرۆسه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌دا، ده‌ق چ رۆڵێكی هه‌یه‌ و چۆن راڤه‌ ده‌كرێت؟! هه‌ر له‌م گفتوگۆیه‌وه‌ باسی گۆڕانكارییه‌كان ده‌كرێت، ئه‌كته‌ر چه‌نده‌ ئاماده‌ی گۆڕانكارییه‌كانه‌، گۆڕانكاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌ق، دیدێكی رادیكاڵی بۆ خوێندنه‌وه‌ی ده‌ق و بۆ مه‌سه‌له‌ مۆدێرنه‌كانی ته‌كنیك، جه‌سته‌، پانتایی و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ڕیالیزمی سایكۆلۆژی. بۆ چڕ كردنه‌وه‌ و سه‌لماندن و به‌رجه‌سته‌كردن و هه‌روه‌ها دووپات كردنه‌وه‌ی تیۆره‌ شانۆییه‌كان و ئه‌و گفتوگۆیه‌ی، له‌سه‌ر شانۆیش ده‌كرێت، ئه‌م دوو ئه‌كته‌ره‌ به‌شێك له‌ دیمه‌نه‌كانی (باوك) به‌رجه‌سته‌ ده‌كه‌ن، له‌ گفتوگۆكانه‌وه‌ ده‌چنه‌ ناو دیمه‌نه‌كانه‌وه‌ و هه‌ر خۆیان هه‌موو رۆڵه‌كان ده‌بینن، دیمه‌نه‌كان پاش و پێش ده‌خه‌ن، ژن ده‌بێت به‌ پیاو و پیاو به‌ ژن، هه‌ندێك جار به‌ منداڵ… هتد. ئه‌وه‌ی لێره‌دا گرینگه‌ ئاماژه‌ی بۆ بكه‌م، ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ئه‌م ریژیسۆره‌ له‌م ده‌قه‌ی ستریندبێرگدا، رۆڵی لاورا ده‌بینێت، له‌ هه‌مان كاتدا رۆڵی خۆیشی، وه‌ك ریژیسۆرێك ده‌بینێت و چاره‌نووسی كاره‌كته‌ره‌كه‌ی به‌و شێوه‌یه‌ دیاری ده‌كات، كه‌ خۆی وه‌ك ریژیسۆرێكی ژن ده‌یه‌وێت، هه‌روه‌ها ئه‌كته‌ره‌ پیاوه‌كه‌ی به‌رامبه‌ریشی، كه‌ رۆڵی كاپتن، یان دوكتۆر ئۆستێرمارك و قه‌شه‌ ده‌بینێت، دووپاتی رۆڵی خۆی، وه‌ك ئه‌كته‌رێكی پیاو ده‌كاته‌وه‌.
له‌ ده‌قه‌كه‌دا، كه‌ ده‌گه‌ینه‌ خاڵی كۆتایی، ویستی ئافره‌ت سه‌رده‌كه‌وێت و ئیراده‌ی پیاو تێك ده‌شكێت، كاپتن ئه‌و فانیله‌ باڵبه‌سته‌ی ده‌كرێته‌ به‌ر، كه‌ له‌ شێتخانه‌كاندا به‌كارهێنراوه‌ و نه‌خۆشه‌كانیان پێ به‌ستۆته‌وه‌، به‌ڵام له‌م دوا دیمه‌نه‌ی ئه‌م نه‌مایشه‌دا، هه‌ردوو كاره‌كته‌ره‌كه‌: ژن و پیاو، كاپتن و لاورا-ی ژنی له‌م فانیله‌ باڵبه‌سته‌ی نه‌خۆشخانه‌ ده‌روونییه‌كاندا، باڵبه‌ست ده‌كرێن.
ده‌توانم بڵێم ته‌كنیكی (نامۆبوون) یاریده‌ده‌رێكی ئه‌م نه‌مایش و پڕۆسه‌ هونه‌ری و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ده‌قه‌یه‌، ئه‌كته‌ره‌كان راسته‌وخۆ، شانۆنامه‌ی (باوك)یان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ و هه‌میشه‌ ده‌یخوێندنه‌وه‌ و هیچ دیالۆگ یان مه‌نه‌لۆژێكی ده‌قه‌كه‌یان ئه‌زبه‌ر نه‌كردووه‌، له‌ دیمه‌نه‌كان دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ و راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ یه‌كتری و له‌گه‌ڵ بینه‌ران ده‌دوێن، كاریگه‌رییه‌ شانۆییه‌كان و هه‌موو جۆره‌ ئڤێكتێكیان لابردووه‌ و جگه‌ له‌ خۆیان و ده‌قه‌كه‌ی ده‌ستیان و به‌كارهێنانێكی به‌سه‌لیقه‌ی رووناكی و دوو كورسی، هیچ شتێكی تر به‌كارناهێنن. ئه‌مه‌ نه‌ نه‌مایشه‌ و نه‌ خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌، نه‌ گفتوگۆیه‌ و نه‌ تیۆره‌كردنی شانۆیه‌، به‌ڵكو جۆرێكه‌ له‌ میتا- شانۆ و دژه‌ شانۆیه‌ك، كه‌ له‌وساته‌دا، به‌ به‌رچاوی بینه‌رانه‌وه‌ ده‌خوڵقێت.
له‌ كۆتاییدا، هه‌ردوو كاره‌كته‌ر/ ئه‌كته‌ره‌كه‌ ده‌بن به‌ وێنه‌یه‌كی ستریندبێرگ و هاوكات لاورا-یش، ئه‌مه‌یش ئه‌نجامێكی ئه‌و هه‌ڵوه‌شاندنی ده‌قه‌یه‌، كه‌ ریژیسۆر له‌ سه‌ره‌تای نه‌مایشه‌كه‌وه‌، له‌ پرۆسه‌یه‌كی هونه‌ری/پراكتیكی/ تیۆریدا كاری له‌سه‌ر كردووه‌ و ئه‌نجامه‌كه‌یش وێنه‌یه‌كه‌، كه‌ له‌گه‌ڵ دیدێكی پۆستمۆدێرن ده‌گونجێت. خودی هه‌ڵوه‌شاندنی ده‌قه‌كه‌یش، له‌سه‌ر بنه‌ماكانی چه‌مك و تێڕوانین و دیدی پۆستمۆدێرنیزمه‌وه‌، ده‌كرێت راڤه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی/هونه‌ری/ئێستاتیكی بۆ بكرێت.
(باوك) له‌م پڕۆسه‌یه‌دا ده‌بێته‌ پڕۆژه‌یه‌كی هونه‌ری، كه‌ له‌ گرێكه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ وه‌رده‌گرێت، له‌ ستانیسلاڤسكی هه‌ڵده‌گه‌ڕێته‌وه‌، له‌ ریالیزمی سایكۆلۆژی دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌، به‌ برێشت ئاشنا ده‌بێت و له‌ پرۆسه‌یه‌كی پۆستمۆدێرنه‌یش دا هه‌ڵده‌وه‌شێت.
print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دواین ئه‌فسانه‌ی دونیا

فاروق هومه‌ر رۆژێك لای هاوڕێیه‌كم ئاره‌زوویه‌كی دێرینی خۆمم دركاند، ئه‌و ...