سەرەکی » وتار » ساڵی 1985 سلێمانی دایكی محه‌مه‌د بوو

ساڵی 1985 سلێمانی دایكی محه‌مه‌د بوو

شۆڕش ئیسماعیل*

كۆتاییه‌كانی ساڵی ١٩٨٤ بوو، به‌درێژایی ئه‌و ساڵه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و حكومه‌تی عێراق له‌ گفتوگۆو دانوساندا بوون، ورده‌ ورده‌ ڕوون ببۆوه‌ كه‌ پڕۆژه‌كه‌ سه‌رناگرێت و هیچی لێ شین نابێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا پشووییه‌كی باش بوو بۆ هێزی پێشمه‌رگه‌.
شتێك كه‌ ده‌بوو له‌ و ماوه‌یه‌دا بكریت و نه‌كرا، ڕاهێنان و مه‌شقپێكردنی هێزه‌كان له‌سه‌ر شێوازه‌ سه‌ربازییه‌ ئه‌كادیمی و ئاشناكردنیان به‌و ڕێگایانه‌ی سوپای عیراق شه‌ڕیان پێ ده‌كات، ئه‌وه‌ ڕاسته‌ كه‌ پێشمه‌رگه‌ له‌ئه‌نجامی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌كانه‌وه‌ به‌كرده‌وه‌ زۆر شت فێربوو، دركی به‌ گه‌لێك نهێنی ئه‌و سوپایه‌ كردبوو، به‌ڵام ڕێكخستنه‌وه‌یه‌كی تیوری و ڕاهێنانی كرده‌یی مه‌یدانی، سودی زۆرتری ده‌بوو.
به‌ڵام، گوڕو تین و په‌رۆشیی پێشمه‌رگه‌ له‌ لوتكه‌دا بوو، گیانی نیشتمانپه‌روه‌ری و فیداكاریی تاوی سه‌ندبوو، بۆیه‌ ڕه‌وه‌و مۆڵگه‌ی جاشه‌كان، فه‌یله‌ق و لیوا پڕ چه‌كه‌كان، به‌هیچ جۆرێك نه‌یانده‌توانی به‌ره‌نگاری هێزه‌كانمان ببنه‌وه‌، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ دوای كۆتاییهاتنی گفتوگۆكان، پێشمه‌رگه‌ هێرشێكی به‌رفراوانی ده‌ستپێكرد و زیانێكی زۆر گه‌وره‌ی له‌ دوژمن دا و ناوچه‌یه‌كی فراوانی لێ پاك كرده‌وه‌ و ئازادی كردن، چالاكییه‌كان له‌ سه‌رانسه‌ری كوردستاندا له‌وپه‌ڕی تین و تاوو بڵێسه‌یان سه‌ندبوو.
تیپی ٤٧ی پیره‌مه‌گرون، یه‌كێك بوو له‌ تیپه‌ هه‌ره‌ چالاكه‌كانی یه‌كێتی، سنووری چالاكییه‌كی زۆر فروانی هه‌بوو كه‌ ناوجه‌رگه‌ی شاری سلێمانیش به‌شێك بوو لێی. پێشمه‌رگه‌ی ناو شارمان زۆر بوو، به‌ڕۆژ چالاكی تاكه‌ كه‌سی و گروپی بچووكی دوو یان سێ كه‌سییان ئه‌نجام ده‌دا و به‌ شه‌ویش ده‌بوونه‌ ڕێپیشانده‌ری مه‌فره‌زه‌كان و هێزی پێشمه‌رگه‌، تیپه‌كه‌مان ژماره‌یه‌كی زۆر چالاكی قورس و هه‌ندێكجار مه‌حاڵیشی ئه‌نجام دا، شه‌ڕی پێشمه‌رگانه‌ ده‌سكه‌وت و سه‌روه‌ریی گه‌وره‌ی بۆ گه‌لی كورد و یه‌كێتی تۆمار كرد و زیانی گیانی و مادیی زۆر قورسی له‌ دوژمنی داگیركه‌ر دا.
دوژمن شپرزه‌ ببوو، سه‌ری لێ شێوابوو، وه‌ك گورگی بریندار په‌لاماری خه‌ڵكی مه‌ده‌نی ده‌دا، ده‌ستی له‌هیچ نه‌ده‌پاراست، ته‌ڕو وشكی پێكه‌وه‌ ده‌سوتاند، پێشمه‌رگه‌ و هاووڵاتی ئاسایی به‌ دوژمنی خۆی ده‌زانی، گه‌لێك تاوانی گه‌وره‌ی به‌رامبه‌ر ژن و منداڵان و پیران و گه‌نجانی بێوه‌ی و بێچه‌ك كرد، له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌، مه‌فره‌زه‌كانمان له‌ناو شاردا به‌دوای تاوانباره‌ دڕنده‌كانه‌وه‌ بوون، ژماره‌یه‌كی باشیان لێ به‌ سزانی شۆڕش گه‌یاندن و تۆڵه‌ی تاوانكارییه‌كانیان لێكردنه‌وه‌.
له‌ كۆتایی مانگی حوزه‌یرانی ساڵی ١٩٨٥ دا، سه‌ر له‌ئێواره‌یه‌كیان، مه‌فره‌زه‌یه‌كی پێشمه‌رگه‌كانمان له‌سه‌ر شه‌قامی تووی مه‌لیك له‌ سلێمانی، زۆر چاونه‌ترسانه‌ بازگه‌یه‌ك داده‌نێن و لێپرسینه‌وه‌ ده‌كه‌ن له‌و ئوتومبێلانه‌ی به‌وێدا ده‌ڕۆیشتن، پێناس له‌ چه‌ند كه‌سێك وه‌رده‌گرن و به‌ڕێیان ده‌كه‌ن، له‌ ناكاو ئوتومبێلێكی به‌رازیلی (خۆی له‌ئه‌سڵا ناوی پاساته‌)، ده‌گاته‌ لای بازگه‌كه‌، له‌ناو ئوتومبێله‌كه‌دا چوار كه‌سی سه‌ر به‌ ئیستخباراتی عه‌سكه‌ری به‌كوردی قسه‌ ده‌كه‌ن، واده‌زانن چه‌كداری خۆیان له‌وێ وه‌ستاوه‌ (به‌ كوردییه‌كه‌ی خۆمان جاشن) بۆیه‌ لییان تووڕه‌ ده‌بن و ده‌ست ده‌كه‌ن به‌ جوێندان كه‌ بۆچی ئه‌م قه‌ره‌باڵه‌غییه‌تان دروست كردووه‌، پێشمه‌رگه‌كان تێده‌گه‌ن و داوا ده‌كه‌ن خۆیان بده‌ن به‌ده‌سته‌وه‌، یه‌كێك له‌ ئیستیخباراته‌كان (دواتر زانیمان ناوی سه‌ید كه‌ریم بووه‌) ده‌ست ده‌بات بۆ ده‌مانچه‌كه‌ی، پێشمه‌رگه‌ لێیان دێنه‌ ده‌ست و هه‌رچواریان له‌ناو ده‌به‌ن و ئوتومبێله‌كه‌شیان ئاگری تێبه‌ر ده‌بێت لاشه‌كانیشیان ده‌بێت به‌ خه‌ڵوز.
چالاكییه‌كه‌ ده‌نگ ده‌داته‌وه‌، خه‌ڵكی شار (سلێمانییه‌ حه‌یاته‌كه‌) كه‌ هه‌موویان شه‌وانه‌ گوێیان له‌ ئیزگه‌ ده‌گرت، ئه‌وكات واده‌وترا و مه‌به‌ست له‌ده‌نگی گه‌لی كوردستان بوو، بڵاو ده‌بێته‌وه‌ كه‌ چواردانه‌ له‌ پیاوه‌ هه‌ره‌ تاوانباره‌كانی به‌عس به‌ سزای شۆڕش گه‌یه‌ندراون.
هه‌ر دوای چالاكییه‌كه‌ عه‌بد عه‌لی كه‌ به‌رپرسی ئیستیخباراتی عه‌سكه‌ری سلێمانی ده‌بێت ده‌گاته‌ شوێنه‌كه‌و سوێند ده‌خوات تۆڵه‌ بكاته‌وه‌.
به‌ڵام تۆڵه‌ی به‌عس هه‌میشه‌ ترسنۆكانه‌ بووه‌، تۆڵه‌ی ترسنۆكانیش ده‌بێت چی بێت؟
ده‌نگوباس بڵاو ببۆوه‌، له‌لایه‌ك شادی گه‌له‌كه‌مانی داگرتبوو، له‌لایه‌كیش به‌عسییه‌كان دووچاری شۆك ببوون، چونكه‌ ئه‌و چوار تاوانباره‌ شاره‌زایی زۆریان له‌سه‌ر شروشتی خه‌ڵكی شارو زۆربه‌ی گه‌ڕه‌ك و كۆڵان و دوكانداره‌كان په‌یدا كردبوو، له‌ ئیزگه‌ی ده‌نگی گه‌لی كوردستانه‌وه‌ مژده‌ به‌ گه‌ل وبه‌ قاره‌مانان و شۆڕشگێڕان ده‌درێت و ئاشكرا ده‌كرێت كه‌ قاره‌مانانی تیپی ٤٧ی پیره‌مه‌گروون چوار دانه‌ له‌ هه‌ره‌ بێنامووسه‌كانی ڕژێمیان له‌ناوبردووه‌ و ڕه‌وانه‌ی دۆزه‌خ كراون.
به‌عسییه‌كان گه‌ڕابوون تا بزانن ئه‌و قاره‌مانانه‌ كه‌سیان هه‌یه‌ له‌ شار بژی، كه‌سی بێدیفاع و مه‌ده‌نی، تا ده‌ستیان لێ بوه‌شێنن. ئه‌وكات من سه‌رقاڵی به‌هیزكردنی به‌ره‌ی (وڵاغلوو) بووم، بۆ (داستانی قه‌یوان-ماوه‌ت)، محه‌مه‌دی برام ترسابوو هاتبووه‌ گاپیڵۆن، نازانم بۆچی و چۆن قه‌ناعه‌تی پێكرابوو گه‌ڕابۆوه‌ بۆ شار، به‌ په‌له‌ جوابم بۆ نارد ئاگای له‌خۆیبێت، هه‌رچی زووه‌ شار جێبهێڵێت و خۆی ده‌رباز بكات و خه‌م سارد نه‌بێت.
به‌ڵام له‌ ڕۆژی ٦/٧/١٩٨٥دا، به‌عسیه‌كان فرسه‌تیان له‌ محه‌مه‌دی برابچوكم هێنا، كه‌ ئه‌وكات ته‌مه‌نی نه‌گیشتبووه‌ ٢٥ساڵ، له‌ناو دووكانه‌كه‌ی خۆیدا و به‌ڕۆژی نیوه‌ڕۆ قۆڵ به‌ستی ده‌كه‌ن ولای مزگه‌وتی گه‌وره‌وه‌ی شار، به‌به‌رچاوی خه‌ڵكه‌وه‌ گولله‌بارانی ده‌كه‌ن، هه‌رله‌وێدا شه‌هید ده‌بێت و ده‌گاته‌ ڕیزی نه‌مران، تاوانباره‌كانیش به‌ده‌نگی به‌رز به‌خه‌ڵك و ئاپۆرای ئه‌و ناوه‌یان وت، ئه‌مه‌ برای شۆڕشی سه‌رتیپه‌، به‌ڵام خه‌ڵكی چاونه‌ترس و فیداكار به‌ئاشكرا و ڕووبه‌ڕوو، نه‌فره‌ت له‌و تاوان وتاوانبارانه‌ده‌كه‌ن و په‌لاماری ته‌رمه‌كه‌ی ده‌ده‌ن و له‌باوه‌شی ده‌گرن و هه‌ڕه‌شه‌ی جه‌لاده‌كان نایانترسێنێ.
كارێكی تا ئه‌وپه‌ڕی نامرۆڤانه‌و قێزه‌ون؛ ئه‌وه‌ تیپی ٤٧ بوو ئه‌و چالاكییه‌ پڕ سه‌روه‌رییه‌ی ئه‌نجام دا، ده‌بوو به‌عس بێت و تۆڵه‌ له‌ ئێمه‌ بكاته‌وه‌، نه‌ك پیاوێكی كاسبی‌ بێوه‌ی كه‌ خه‌ریكی به‌خێوكردنی دایكێكی پیری خێرنه‌دیوه‌، كه‌ نزیكه‌ی سی ساڵ پێشتر، پیاوه‌كانی زه‌عیم سدیق هاوسه‌ره‌كه‌یان شه‌هید كردبوو (ئه‌ویش دیسان هه‌ر پیاوێكی كاسبی‌ بێوه‌ی بوو).
ئێمه‌ پێشمه‌رگه‌ی خاوه‌ن ئاكار و ڕه‌وشتی شۆڕشگێڕانه‌، ده‌ست له‌مه‌ده‌نی ناوه‌شێنین، به‌ڵام به‌عسی خوێنڕێژ هه‌موو شتێك ده‌كات، كورد لای ئه‌و هه‌ر كورده‌، جا پێشمه‌رگه‌ بێت یان نا. به‌عسییه‌كان براكه‌میان شه‌هید كرد، حه‌مه‌ی برام له‌هیچ شتێكدا نه‌بوو، كاری به‌هیچ نه‌بوو، به‌ڵام به‌عس ئه‌مه‌ ده‌زانێت؟
من گه‌رچی ده‌مزانی شۆڕش و پێشمه‌رگایه‌تی باجی قورسه‌، دوژمنیشم باش ده‌ناسی و ده‌مزانی هه‌رچی له‌ده‌ست بێت ده‌یكات، به‌ڵام ته‌نها سه‌بورییم بۆ مه‌رگی حه‌مه‌ی برام ئه‌وه‌ بوو كه‌ شار پرسه‌ی بۆ دانا نه‌ك من، ئه‌وه‌ شار بوو له‌ پرسه‌ نهێنییه‌كه‌ی براكه‌مدا وه‌ستابوو، ده‌بوو سه‌ره‌خۆشی له‌هه‌موو شار بكه‌یت. شه‌هیدبوونی براكه‌م حه‌سره‌تێكی گه‌وره‌یه‌ به‌تایبه‌ت له‌ ژیانی مندا، به‌ڵام كه‌ ئاوڕ بۆ دواوه‌ ده‌ده‌مه‌وه‌ و ده‌بینم له‌ ئاماده‌نه‌بوونی مندا، شار دایكی براكه‌م بووه‌، شار خۆی به‌پێوه‌ وه‌ستابوو وه‌ڵامی میوانه‌كانی ده‌دایه‌وه‌، هه‌ست ده‌كه‌م سه‌بورییم هاتووه‌.
ئه‌وه‌ قسه‌یه‌كی بۆش بوو، به‌عسییه‌كان ده‌یانووت نابێت پرسه‌یان بۆ بگرن، به‌ڵام كورد، به‌ڵام شار، دوور له‌چاوی به‌عس شوێنێكی ده‌دۆزییه‌وه‌ بۆ پرسه‌ گرتن، بۆ شانازیكردن به‌ شه‌هیده‌كانییه‌وه‌، بۆ ڕاگه‌یاندنی ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ هه‌رگیز نامرن. من قه‌رزار باری شارم، ئه‌وه‌ی شار بۆ براكه‌می كرد، من نه‌مده‌توانی بیكه‌م؛ شار وانه‌یه‌كی گه‌وره‌ی دامێ: شه‌هیده‌كان هه‌رگیز نامرن.
ئه‌وه‌ی منی ئاسوده‌و ئارام ده‌كرد، ئه‌وه‌ی هه‌ستی شانازی منی بردبووه‌ لوتكه‌، ئه‌وخۆشه‌ویستی و دڵسۆزییه‌ی شاره‌ حه‌یاته‌كه‌ بوو بۆمان، هه‌رچی ئاگاداری ئه‌و غه‌دره‌ گه‌وره‌یه‌ بوو، له‌ پرسه‌ نهێنییه‌كه‌ی حه‌مه‌ی برامدا ئاماده‌ بوو، ئه‌و نهێنییه‌ی لای هه‌مووان ئاشكرا بوو، ته‌نها لای به‌عس نهێنی بوو.
نابێت لێره‌دا شێركۆ بێكه‌سی شاعیری گه‌وره‌ی شۆڕشی نوێ له‌بیر بكه‌م، شیعرێكی زۆر كاریگه‌ری بۆ شه‌هیدبوونی براكه‌م و قاره‌مانێتی تیپی ٤٧ و منیش نوسیبوو، من ساڵانێكی زۆر ئه‌و شیعره‌م له‌ناو نوسین و یاداشته‌كانی خۆمدا پاراستبوو، به‌ڵام دواجار له‌گه‌ڵ به‌شێكی زۆر له‌ یاده‌وه‌رییه‌كانمدا فه‌وتان (ئه‌مه‌ش چیرۆكێكی تره‌ و له‌شوێنی خۆیدا باسی ده‌كه‌م).
من چه‌نده‌ زامی جوانه‌مه‌رگم له‌ ناخمدا پاراستووه‌ و تا ئێستاش جارجاره‌ هه‌ر ده‌كولێته‌وه‌، زامی شه‌هیدبوونی باوكم له‌ناخمدا هه‌ڵگرتووه‌، كه‌ له‌كاتێكدا ژیانیان لێ زه‌وت كرد (١٩٦٣) من منداڵێكی بچووك بووم، به‌قه‌ده‌ر هه‌ردوكیشیان هه‌ست به‌ قه‌رزاریی بۆخه‌ڵكی شاره‌كه‌م ده‌كه‌م كه‌ له‌بری من، هه‌موویان له‌ پرسه‌ی براكه‌مدا ئاماده‌ بوون، هه‌ربۆیه‌شه‌ من په‌یمانم به‌ خۆم داوه‌، كه‌ هه‌تا بمێنم خزمه‌تكاری ئه‌م شاره‌ بم.
هه‌زاران سڵاو بۆ شه‌هیدانی ڕێگای ئازادی كورد و كوردستان و سه‌ری ڕێز داده‌نوێنین بۆ بنه‌ماڵه‌ی سه‌ربه‌رزی شه‌هیدان.

*ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی ی.ن.ك.
*برای شه‌هید محه‌مه‌د

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

خواست و نوێنەری گشتی

سمكۆ محەمەد ئەگەر گریمان دەسەڵات ئەو توانایەی نییە كە نوێنەرایەتی ...