كوا عیراقی نوێ؟

بنیادنانی عیراقێكی نوێ و جیاواز له‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌رده‌مه‌ سیاسییه‌ تاریكه‌كاندا هه‌بووه‌، كارێكی ئاسان نییه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی بیرمان لێكردۆته‌وه‌. ئه‌و رووداوانه‌ش كه‌ رۆڵیان له‌ گۆڕینی رژێمی پێشوودا (1968-2003ز) هه‌بوو، ره‌نگدانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك وه‌رچه‌رخانی گه‌وره‌ نین له‌ هه‌لومه‌رجی كۆمه‌ڵگه‌ی عیراقیداو رووخانی هه‌ر سیستمێكی دیكتاتۆریش به‌ مانای له‌ دایكبوونی بێ چه‌ندوچوونی سیسته‌مێكی دیموكراسی نییه‌، چ جای ئه‌وه‌ی گۆڕانكارییه‌كان له‌بنه‌ڕه‌تدا وه‌ك گۆڕانكارییه‌ك بن له‌ شێوه‌دا و تا ئێستا له‌ به‌رواره‌كان و ده‌موچاوه‌كان و ناونیشانه‌كان، تێپه‌ڕنه‌بووبن.
ئه‌م ئاسته‌ له‌ بنیادنان، له‌ ئاڵۆزترین ئه‌و دۆزانه‌یه‌ كه‌ نه‌ له‌سه‌ر ئاستی تیۆری و نه‌ به‌ كرده‌وه‌ش بایه‌خی پێویستمان پێ نه‌دراوه‌. هۆكه‌شی، ره‌نگه‌ ئه‌وه‌بێت كه‌ له‌ بنچینه‌دا بابه‌ته‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی ئۆرگانی، گرێدراوی كۆمه‌ڵێك مه‌رجی ئاڵۆزه‌ كه‌ ناتوانرێ به‌دی بهێنرێن ئه‌گه‌ربێت و له‌ پێگه‌یاندنی سیاسی و كۆمه‌ڵگه‌یی و له‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌كانیدا، هه‌ر ده‌ست به‌ چوارچێوه‌ سونه‌تییه‌كانه‌وه‌ بگرین.

چه‌مك و شێوازی نوێ
بنیادنانی عیراقێكی نوێ، هه‌ر به‌ ته‌نها پێویستیی به‌ به‌رهه‌مهێنانی كۆمه‌ڵێك چه‌مكی سیاسی و كولتوریی نوێباو نییه‌، به‌ڵكو پێویسته‌ كۆمه‌ڵێك شێوازی تازه‌ش له‌ مامه‌ڵكردن له‌گه‌ڵ ئه‌و به‌ربه‌ره‌كانییه‌ سیاسی و سۆسیۆلۆژی و جیو-سیاسییانه‌شدا بگرینه‌به‌ر كه‌ عیراق دووچاریان بووه‌. خاڵی سه‌ره‌تاش، هه‌روه‌ك له‌ ئه‌زموونی گه‌لاندا هه‌یه‌، هه‌میشه‌ به‌ چاوگێڕانه‌وه‌یه‌كی ره‌خنه‌گرانه‌ی سه‌رتاسه‌ری و بوێرانه‌ ده‌ستپێده‌كات، چاوگێڕانه‌وه‌یه‌ك كه‌ بۆ سه‌ر هه‌موو ئاست و بوارێك درێژ ببێته‌وه‌، پێش ئه‌وه‌ش، پاشماوه‌ی ئه‌و كولتوره‌ سیاسییه‌ سته‌مكاره‌ به‌ میرات به‌جێماوه‌ ده‌ستنیشان بكرێت كه‌ هێشتا هه‌ژموونی به‌سه‌ر عه‌قڵ و به‌سه‌ر سیستمی ره‌فتاری سیاسی و كۆمه‌ڵگه‌یی و كارگێڕیماندا، هه‌یه‌.
كه‌مترین گومان له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ ئێمه‌ كارمان له‌سه‌ر ئه‌و چاوگێڕانه‌وه‌یه‌ نه‌كردووه‌، ره‌نگه‌ ئه‌وه‌ش بگێڕینه‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆكارێك، له‌وانه‌، به‌ربه‌ره‌كانییه‌ ئه‌منییه‌كان و شه‌ڕی دژی تیرۆرو ئه‌نگێزه‌و ململانێ تایه‌فه‌گه‌ری و ره‌گه‌زییه‌كانی دوای رووخانی رژێمی پێشوو، كه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌، به‌پێی بیانووه‌ ئاماده‌كراوه‌كان، وایانكردووه‌ نه‌توانرێ كات ته‌رخان بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌ركه‌، «ئه‌ركی چاوگێڕانه‌وه‌ی ره‌خه‌گرانه‌» وه‌ك مه‌رجێكی پێشوه‌خت بۆ هه‌ر بنیادنانێك ئه‌نجام بدرێت كه‌ ئامانجی له‌دایكبوونی عیراقی نوێ بێت.
زیاتر له‌وه‌، ره‌نگه‌ بابه‌ته‌كه‌ پاساو بده‌ین به‌ بوونی ده‌ستێوه‌ردانی هه‌رێمایه‌تی و په‌نابردنی هێزه‌ سیاسییه‌كان بۆ خۆ به‌هێزكردن به‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكییه‌كانداو نه‌بوونی كه‌شوهه‌وای گونجاو و هه‌لومه‌رجی له‌بار بۆ به‌دیهێنانی مه‌رجه‌كانی بنیادنان، به‌تایبه‌تی له‌سه‌ر ئاستی سیاسی و كۆمه‌ڵگه‌یی و فیكری.

هه‌ڵهاتن له‌ به‌رپرسیارێتی
له‌راستیشدا هه‌ر بیانووهێنانه‌وه‌و پاساوێكی له‌و جۆره‌، له‌كۆتاییدا، هیچ نین جگه‌ له‌ هه‌ڵهاتنێكی زه‌ق له‌ به‌رپرسیارێتی. بگره‌ ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ داپۆشینی خودی شكستهێنان بێت به‌ كۆمه‌ڵێك پاساوی بێ بنه‌ما كه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی هیچی دی نین ته‌نها داوه‌شینی تێڕوانینی فیكری و كرده‌ییمان نه‌بێت له‌ روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی چاره‌نووسی خۆمان له‌ ئێستاداو ره‌نگه‌ له‌ پاشه‌ڕۆژیشدا.
هه‌روه‌ها ئه‌و پاساو و بیانو هێنانه‌وانه‌ و به‌ بازاڕكردنیان بۆ رای گشتیی عیراق وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵێك هۆكاری (بابه‌تی) بووبن كه‌ تائێستا له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و ئه‌ركه‌یان بێبه‌ش كردووین، كارێكی ساخته‌ و ته‌ڵه‌كه‌بازییه‌كی گه‌وره‌شه‌، بگره‌ له‌خشته‌بردنێكی سیاسیی په‌تییه‌ كه‌ ناڕاسته‌وخۆ، ئامانج لێی، هیچیتر نییه‌ ته‌نها هێشتنه‌وه‌ی عیراق نه‌بێت له‌ تاریكایه‌كی نوته‌ك و ئاینده‌یه‌كی نادیار و پێكوتانێكی مێژوویی خنكێنه‌ر، به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر بزانین هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ هۆكار بۆ ئه‌و شكسته‌ مێژووییه‌ داده‌نرێن، له‌واقیعدا هیچ نین جگه‌ له‌ كۆمه‌ڵێك ده‌ره‌نجامی چاوه‌ڕوانكراو و بێ چه‌ندوچوونی ئه‌و شكسته‌ خۆی نه‌بێت، كه‌سیش ئه‌مڕۆ به‌رپرسیارێتیه‌كه‌ی هه‌ڵناگرێت جگه‌ له‌ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان كه‌ به‌رپرسیارێتیی سه‌رله‌نوێ بنیادنانی وڵاته‌كه‌یان پێ سپێردراوه‌، به‌تایبه‌تیش ئه‌و هێز و ره‌گه‌زانه‌ی كه‌ ئه‌مڕۆ ده‌ركه‌وته‌ی ده‌وڵه‌تی قووڵ-ن Deep state له‌ عیراقداو یاری به‌ وردو درشتی وڵاته‌كه‌ و به‌چاره‌نووسییه‌وه‌، ده‌كه‌ن.

ئه‌ركی سه‌خت و ده‌روازه‌ی سه‌ره‌تایی
به‌داخه‌وه‌ خراپتر له‌وه‌ش ئه‌مڕۆ ئه‌ركه‌كه‌ زۆر قورستر بووه‌ له‌ رابردوو، چونكه‌ ده‌روازه‌ی هه‌ر چاوگێرانه‌وه‌یه‌كی ره‌خنه‌گرانه‌ به‌ واقیعی عیراقدا وه‌ك مه‌رجێكی پێشوه‌خته‌ی بنیادنانه‌وه‌ی وڵات، به‌شێوه‌یه‌كی مه‌ترسیدار، پاشه‌كشه‌ی كردووه‌، بگره‌ ئێستا كورت بۆته‌وه‌ ته‌نها له‌ ره‌خنه‌ی سیاسی و گره‌وكردن له‌سه‌ر گۆڕانكاری له‌ كایه‌ی سیاسه‌تدا، ئه‌وه‌ش له‌ رێگه‌ی گوشار و ناڕه‌زاییه‌ مه‌ده‌نییه‌كان و به‌دواداچوونه‌ میدیاییه‌كان و راسپارده‌كانی مه‌رجه‌عه‌ ئاینییه‌كان و بایه‌خدانی رۆشنبیران به‌ دۆزه‌ سیاسییه‌كان، ئه‌م ده‌روازه‌یه‌ش، به‌ سروشتی حاڵ و به‌ به‌راورد به‌ هه‌ر پڕۆژه‌یه‌ك كه‌ بگاته‌ ئاستی به‌رجه‌سته‌كردنی چه‌مكی چاوگێڕانه‌وه‌ی ره‌خنه‌گرانه‌ی سه‌راپاگیر، ده‌روازه‌یه‌كی یه‌كجار سه‌ره‌تاییه‌.
خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ هه‌ست به‌ باڵكێشانی كایه‌ی سیاسه‌ت و قه‌یرانه‌كانی به‌سه‌ر كۆی ژیانی رۆژانه‌ماندا بكه‌ین، ئه‌وا ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پێكوتان (مراوحه‌) و پاشه‌كشه‌ی ئه‌م كایه‌یه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ وه‌رچه‌رخانێكی راسته‌قینه‌ به‌خۆوه‌ ببینێت، وه‌رچه‌خانێك كه‌ پاڵ به‌ هێزه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ بنێ به‌ ئاراسته‌ی هه‌رچی زیاتری كاركردن بۆ ئامانجه‌ قۆناغییه‌كان كه‌ خۆیان له‌ چاوگێڕانه‌وه‌ی ره‌خنه‌گرانه‌دا ده‌بیننه‌وه‌ به‌ دۆخی عیراقدا، هاوكات هه‌نگاونان به‌ره‌و عیراقێكی ته‌واو جیاواز، عیراقێك كه‌ شوێنی هه‌مووانی تێدا ببێته‌وه‌ و له‌گه‌ڵیدا هه‌لومه‌رجی وڵاته‌كه‌ و به‌نده‌كانی خوداش بگۆڕێت و له‌سایه‌یدا هاووڵاتییش له‌ژیانێكی باشتردا بژی، ژیانێك كه‌ شایسته‌ی ئه‌و پێگه‌ شارستانی و مێژووییه‌ بێت كه‌ ئه‌م وڵاته‌و رۆڵه‌كانی هه‌یانه‌.
*ده‌قی كوردی ئه‌م وتاره‌ تایبه‌ته‌ به‌ «كوردستانی نوێ» و ده‌قه‌ عه‌ره‌بییه‌كه‌شی له‌ پێگه‌ی «ایلاف»دا بڵاوبۆته‌وه‌.

print

 53 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*