سەرەکی » ئابووری » نرخی سوود لە زەمەنی ناجێگیریی ئابـووریدا

نرخی سوود لە زەمەنی ناجێگیریی ئابـووریدا

فەیسەل عەلی*

وەك دیار و باوە زۆرێكی دەوڵەتان لەم رۆژانەدا پەنا بۆ هێشتنەوەی نرخی سود بە سفری یان بە سالب دەبەن، هۆكارە تەقلیدییەكەی ئەم سیاسەتە نەختییە لای زۆرێك لانیكەم لای ئابووریناسان زانراوە یان روونە، ئەویش هاندانی ئابوورییەكانیانە.

بەهای دراوی دەوڵەتەكەت دابشكێنە
ئەم قۆناغەی كە ئابووریی جیهانی پێدا تێپەڕ دەبێت زۆر هەستیارە، چونكە بە بۆچوونی زۆربەی لایەنە نێودەوڵەتییەكان بەرەو داچوون دەڕوات، دەشێ ئەو داچوونە درێژ خایەن بێت، لەكاتێكدا لەسەر گۆڕەپانی ئابووریی جیهان گرژیی بازرگانی ئامادەگیی هەیە. لەم هەلومەرجەدا داشكانی نرخی سود بۆ ئەو ئاستە هەرە نزمە تاكە ئامرازی رەخساوی بەردەستی دەوڵەتەكانە، تا رادەیەك هاوشێوەی داشكانی بەهای دراوی دەوڵەتانە. ئەگەر دەوڵەتێك بیەوێت ئاستی هەناردەی دەوڵەتەكەی بەرزبكاتەوە، ئاستی بەهای دراوی دەوڵەتەكەت دابشكێنە، ئەگەر ویستیشت ئابوورییەكەت هان بدەیت جگە لە داشكانی نرخی سود هیچت لە بەردەست نییە، باشتریش وایە بیكەیتە سفر یان خوار سفر بە سالب.
بەدر لە ئاستی سەر بەخۆبوونی هەندێك لە بانكە ناوەندییەكان، بەتایبەتیش لە دەوڵەتە پێشكەوتووەكان، لە حكومەتەكانیان، زۆرجار خۆیان لە رووبەڕووبوونەوەی حكومەتەكانیان بەدوور دەگرن لە پرسی نرخی سود، بۆ نمونە، بانكی ناوەندیی بریتانیا سەربەخۆییەكی تەواوی هەیە لە دامەزراوە سیاسییەكانی وڵاتەكەی، بەڵام وەك بانكە هاوشێوەكانی سیاسەتێكی نزمی سود پەیڕەو دەكات، بەڵام لە دەوڵەتانەی بانكە ناوەندییەكان ئەو ئاستە سەربەخۆییەی بانكی ناوەندیی بریتانیایان نییە، ئەوا بڕیاری دیاریكردنی نرخی سود لەلایەن حكومەتەوە دەردەچێت. ئەگەر هەندێك ناڕەزایی هەبێت لەو بارەیەوە، ئەوا حكومەت ئیدارەی بانكەكە دەگۆڕێت یان ناچاری دەكات دەست لەكار بكێشێتەوە، وەك ئەوەی لەم دواییەدا لە توركیا روویدا، كاتێك ناكۆكی كەوتە نێوان حاكمی بانكی ناوەندیی توركیاو سیاسەتی سەرۆكی وڵاتەكەی، كاتێك ئەمەی دوایی ویستی نرخی سود لە نزمترین ئاستیدا بێت، حاكمی بانكی ناوەندییش ئەوەی بە قورس زانی، بەوەی كاریگەریی نەرێنی لەسەر رەوشی ئابووریی وڵاتەكەی دەبێت كە خۆی لە بنەڕەتدا لە رەوشێكی خراپدایە.

گێڕانەوەی قەرزەكان زیاد دەكات
(24) بانكی ناوەندیی هەن كە نرخی سودی سالب بەسەر سپاردەی بانكە بازرگانییەكاندا پراكتیزە دەكەن، هەموو ئەو بانكانە ئەوروپین، لەكاتێكدا هەندێكیان نرخی سودی سفرییان سەپاندووە، بەڵكو چوار بانك سودی سالب پراكتیزە دەكەن. بێگومان ئەو بانكانە لە پەیڕەوكردنی ئەو سیاسەتە نەختییەیاندا دەیانوێ ئاستی قەرزدان بەرز بكەنەوەو هانی سپاردەكاران بدەن تا پارەكانیان لە بانك بخەنە ناو ئابووریی وڵاتەكانیان. لەگەڵ ئەوەی ئەم میكانیزمە هەندێك لە ئامانجەكانی دەپێكێت، بەڵام هاوكاتیشی مەترسی گەورەیشی هەیە، كە بە زێدەڕۆیی لە قەرزكردنەوە پەیوەستە. دەبێ ئەوەمان بیر نەچێت كە هۆكاری سەرەكی قەیرانی دارایی و ئابووریی ساڵی 2008، ئەو قەرزدانە بێ بەرنامەو زێدەڕۆیە بوو، واتە ئەو قەرزەی بەبێ زەمان‌و پشتیوانی دەدرێت. بەتایبەتیش بە تاكەكانی كۆمەڵگە.
لەلایەكی تریشەوە كێشەكە لەوەدایە كە قەرز بەو كۆمپانیایانە دەدرێت كە بەدەست قەیرانی بەرهەمهێنان یان بەدەستهێنانی قازانجەوە دەناڵێنێت، ئەوەش مەترسییەكانی گێڕانەوەی قەرزەكان زیاد دەكات. بەڵام لە كۆتاییدا حكومەت دژ بە سودی نزم نەوەستاوەتەوە، نەك لەبەر ئەوەی هەوڵی بزواندنی ئابوورییەكەی دەدات، بەڵكو دەیەوێ لە گرتنەبەری ئەم سیاسەتەدا دەستكەوتی جەماوەری هەبێت كە لەكاتی هەڵمەتی هەڵبژاردنەكاندا بەكاری بهێنێت. لێرەوە بەڵا و موسیبەتی نرخی سودی نزم یان سفر یان سالب دەردەكەوێت.

هەڵكشانی جەنگی بازرگانی
لەبەر ئەم هۆیانەیە، كە هەندێك لە دەوڵەتان بە زەرورەتی دەزانن كە بانكی ناوەندی لە بڕیاری سیاسییەوە بەدوور بیرێت. ئەوەی لێرە گرنگە ئەوەیە كە ئابووریی جیهان بە كردەوە پێویستی بە نرخی سودی نزمە، بەتایبەتیش لە سایەی هەڵكشانی جەنگی بازرگانیی نێوان ئەمریكاو چین لەلایەك و شەڕە بازگانییەكانی ئەمریكا و ئەوروپا لەلایەكی ترەوە كە بەرەو جەنگ دەچێت.
داچوونی ئابووری بە شێوەیەك لە شێوەكان بەڕێوەیە، ئەگەر دەوڵەتە گەورەكانی ئابووری میكانیزمێك بۆ لێك تێگەیشتن لەنێوان خۆیاندا نەدۆزنەوە. ناكۆكیی گەورەی بازرگانیی نێوان دەوڵەتان كاریگەریی نەرێنی راستەوخۆی لەسەر ئابوورییەكانیان كردووە، لەبەر ئەو هۆكارانە و هۆكاری تریش، دەشێ بانكی ناوەندیی دەوڵەتانی تری جیهان هەمان سیاسەتی نرخی سودی سفر یان سالب بگرنەبەر.

* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*