سەرەکی » مانشێت » گه‌شه‌پێدان، ئۆپۆزسیۆن، داهاتووی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌

ساڵانی‌ له‌ده‌ستچووی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست:

گه‌شه‌پێدان، ئۆپۆزسیۆن، داهاتووی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌

فۆرین ئه‌فێرز

مه‌ها یه‌حیا به‌ڕێوه‌به‌ری‌ سه‌نته‌ری‌ كارنیگی‌ بۆ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌م وتاره‌دا باس له‌و ئاسته‌نگانه‌ ده‌كات كه‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌ بواری‌ گه‌شه‌كردندا به‌خۆیه‌وه‌ بینیوه‌، به‌ تایبه‌تیش وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ كه‌ له‌ دوای‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ 2011وه‌ له‌بری‌ به‌ره‌وپێشچوون پاشه‌كشه‌ی‌ كردووه‌‌و بووژانه‌وه‌شی‌ له‌ داهاتوودا ره‌نگه‌ زۆر زه‌حمه‌ت بێت.
خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست مێژوو كه‌لتوور ‌و لۆژیكی‌ جیۆپۆله‌تیكی‌ تایبه‌تی‌ هه‌یه‌، ئه‌گه‌رچی‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌هێز نییه‌ كه‌ رێگه‌ نه‌دات لایه‌نی‌ ده‌ره‌كی‌ ده‌ستی‌ تێوه‌ر بدات، به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ به‌هێزه‌ كه‌ توانای‌ خۆڕاگریی هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌ر پلانێكی‌ ده‌ره‌كیش بۆ چه‌سپاندنی‌ سیستمێكی‌ ئیقلیمی‌ حه‌تمی‌ ‌و جێگیر بێسووده‌ ‌و لایه‌نه‌ ده‌ره‌كییه‌كانیش هه‌میشه‌ به‌ ناچاری‌ ‌و تووڕه‌یی جێی‌ ده‌هێڵن‌و ساڵانێكی‌ دواتر دووباره‌ یارییه‌كه‌ ده‌ست پێ ده‌كاته‌وه‌.
له‌ دوای‌ هێرشه‌كانی‌ 11ی‌ ئه‌یلولی‌ 2001وه‌ دواكه‌توویی جیهانی‌ عه‌ره‌بی‌ جێگه‌ی‌ سه‌رنجی‌ كۆمه‌ڵی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ بووه‌، له‌ راپۆرتێكی‌ 2002ی‌ رێكخراوی‌ گه‌شه‌پێدانی‌ سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان باس له‌وه‌ كراوه‌ كه‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ به‌ گوێره‌ی‌ ئاماژه‌پێده‌ری‌ گه‌شه‌كردن له‌ زۆربه‌ی‌ وڵاتانی‌ جیهان دواكه‌وتووترن، له‌ رووی‌ ئازادی‌ سیاسی‌‌و پێشكه‌وتنی‌ زانستی‌ ‌و مافی‌ مرۆڤ‌و مافی‌ ژنانه‌وه‌، ئه‌م بۆچوونه‌ یارمه‌تیده‌ر بوو بۆ ئه‌وه‌ی‌ جۆرج ده‌بلیو بوش سه‌رۆكی‌ ئه‌و كاتی‌ ئه‌مریكا ئه‌جێندای‌ ئازادی‌ بێنێته‌ ئاراوه‌، كه‌ ئامانجی‌ بڵاو كردنه‌وه‌ی‌ دیموكراسی‌ بوو له‌خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست ‌و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر پێویست بكات زه‌بری‌ هێزیش به‌كارده‌هێنێت له‌ پێناو له‌ناوبردنی‌ چه‌وسانه‌وه‌‌و دواكه‌وتوویی له‌ ناوچه‌كه‌دا، چونكه‌ به‌رپرسانی‌ واشنتۆن له‌و باوه‌ڕه‌دا بوون چه‌وسانه‌وه‌‌و دواكه‌وتوویی هۆكاری‌ سه‌ره‌كین بۆ دروستبوونی‌ تیرۆر.
له‌ 10 ساڵی‌ یه‌كه‌می‌ ئه‌م سه‌ده‌یه‌دا پێشكه‌وتن هێواش‌و له‌سه‌رخۆ بوو، به‌ڵام له‌ ژێره‌وه‌ تووڕه‌یی خه‌ڵك ده‌كوڵا، تا له‌ ناڕه‌زاییه‌كانی‌ 2010‌و 2011دا له‌ وڵاتانی‌ میسر، لیبیا، سوریا، تونس ته‌قییه‌وه‌ ‌و خه‌ڵكی‌ رژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان ‌و دژی‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ چه‌وسێنه‌ره‌كانیان وه‌ستانه‌وه‌، ناوی‌ نرا به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ ‌و سه‌ره‌تا وا ده‌رده‌كه‌وت كه‌ ره‌شه‌بای‌ گۆڕانكاریی گه‌یشتبێته‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست، به‌ڵام دوای‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ گه‌شه‌كردن له‌ جووڵه‌ كه‌وت.
ئه‌مڕۆش دوای‌ نزیكه‌ی‌ 10 ساڵ بارودۆخی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست زۆر له‌ پێش به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ خراپتره‌، سه‌ركوتكردنی‌ سیاسی‌ توندتره‌، گه‌شه‌ی‌ ئابووری‌ سستتره‌، یه‌كسانی‌ نییه‌‌و گه‌نده‌ڵیش بڵاوه‌، مافی‌ ژن زیاتر له‌ خه‌ونه‌وه‌ نزیكه‌ تا واقیع، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا شتێكی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ گۆڕانی‌ به‌سه‌ردا هات، ئه‌ویش حكومه‌ته‌ عه‌ره‌بییه‌كان رێگه‌یه‌كیان گرته‌به‌ر كه‌ پسپۆڕانی‌ زانستی‌ رامیاری‌ پێی‌ ده‌ڵێن گرێبه‌ستی‌ ده‌سه‌ڵات، به‌ گوێره‌ی‌ ئه‌و گرێبه‌سته‌ ده‌سه‌ڵات هه‌لی‌ كار ‌و ئاسایش ‌و خزمه‌تگوزاری‌ بۆ هاووڵاتیان دابین ده‌كات به‌ نرخی‌ پابه‌ندبوونیان به‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌.
له‌ نیوه‌ی‌ دووه‌می‌ سه‌ده‌ی‌ بیستدا هه‌ڵوێستی‌ واشنتۆن سه‌باره‌ت به‌ گه‌شه‌كردن له‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كاندا پرگماتیانه‌ ‌و فێڵبازانه‌ بوو، له‌لایه‌ك حه‌زی‌ به‌ گه‌شه‌ی‌ ئابووری‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست ده‌كرد ‌و له‌لایه‌كی‌ دیكه‌شه‌وه‌ پێی‌ وابوو باشتر وایه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌ركرده‌ دیكتاتۆره‌كاندا بن، وه‌ك ئه‌نۆر سادات له‌ میسر ‌و شای‌ ئێران، به‌و بیانووه‌ی‌ ئه‌وان ده‌توانن ئارامی‌ ناوچه‌كه‌‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ خۆرئاوا بپارێزن. به‌ڵام ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ له‌ دوای‌ 11ی‌ ئه‌یلولی‌ 2001وه‌ گۆڕا، چونكه‌ به‌ گوێره‌ی‌ لێكدانه‌وه‌ی‌ پسپۆڕانی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ ‌و پسپۆڕانی‌ به‌رنامه‌ی‌ گه‌شه‌پێدانی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌شێكی‌ سه‌رهه‌ڵدانی‌ توندڕه‌وی‌ ‌و په‌ڕگیری‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست هۆكاره‌كه‌ی‌ نه‌بوونی‌ گه‌شه‌كردن ‌و هه‌بوونی‌ حكومه‌تی‌ سته‌مكار ‌و نه‌بوونی‌ یه‌كسانی‌ ‌و بێبه‌شبوونی‌ هاووڵاتیانه‌ له‌ ده‌رفه‌تی‌ كار‌و پێشكه‌وتن، ئه‌مه‌ وای‌ كرد جۆرج بوش بره‌و به‌ سیاسه‌تی‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ دیموكراسی‌ بدات له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست‌و ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ش بكاته‌ بیانوویه‌ك بۆ جه‌نگه‌كانی‌ له‌ ناوچه‌كه‌ ‌و هاووڵاتیانی‌ خۆی‌ پێ قایل بكات، ئه‌وه‌بوو داگیركردنی‌ ئه‌فغانستان له‌ 2001دا ‌و عیراق له‌ 2003دا وه‌ك به‌شێك له‌ پلانی‌ درێژخایه‌نی‌ بڵاو كردنه‌وه‌ی‌ دیموكراسی‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست هه‌ژمار كرد‌و داگیر كردنی‌ ئه‌و دوو وڵاته‌ی‌ كرده‌ سه‌ره‌تایه‌ك بۆ ئه‌جێنداكه‌ی‌.
به‌ڵام ئه‌جێنداكه‌ی‌ سه‌ری‌ نه‌گرت، چونكه‌ دوای‌ رووخاندنی‌ سه‌دام حسێنی‌ دیكتاتۆر له‌ 2003دا، عیراق كه‌وته‌ زه‌لكاوی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆوه‌ ‌و ئه‌وه‌نده‌ی‌ دیكه‌ ئاستی‌ گه‌شه‌پێدانی‌ له‌ وڵاته‌كه‌دا دابه‌زاند، به‌ڵام كاره‌ساته‌كه‌ بۆ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست له‌وه‌ش گه‌وره‌تر بوو، چونكه‌ له‌ ماوه‌ی‌ 10 ساڵی‌ یه‌كه‌می‌ ئه‌م سه‌ده‌یه‌دا گرێبه‌سته‌كانی‌ ده‌سه‌ڵات ده‌ستی‌ پێكرا، به‌وه‌ش ناوچه‌كه‌ به‌ گشتی‌ سێ ئاراسته‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ پێوه‌ دیار بوو: گه‌شه‌ی‌ بێ خۆشگوزه‌رانی‌، ژیانێكی‌ خاڵیی له‌ شكۆ، سه‌ربه‌ست كردنی‌ بێ ئازادی‌.
له‌ رووی‌ ئابوورییه‌وه‌، زۆرێك له‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كان كۆمپانیا حكومییه‌كانیان دا به‌ كه‌رتی‌ تایبه‌ت، ئه‌ویش له‌سه‌ر پێشنیازی‌ دامه‌زراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی‌ وه‌ك سندوقی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ نه‌خت، هه‌روه‌ها سیاسه‌تی‌ بازرگانی‌ ئازادیان گرته‌به‌ر ‌و سنوورێكیان دانا بۆ ده‌ستێوه‌ردانی‌ ده‌وڵه‌ت له‌ نرخی‌ شمه‌ك، ئه‌مه‌ش بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ فشاری‌ سه‌ر ده‌وڵه‌ت. ئه‌م سیاسه‌تانه‌ هه‌ندێك گه‌شه‌یان به‌ دوای‌ خۆیاندا هێنا، به‌ڵام نه‌گه‌یشته‌ ئاستی‌ پێویست، چونكه‌ هه‌ر زوو له‌ ناوخۆی‌ ده‌سه‌ڵاتدا‌و كه‌سانی‌ نزیك له‌ ده‌سه‌ڵات ده‌ستیان گرت به‌سه‌ر هه‌موو خێر‌وبێری‌ پڕۆژه‌كه‌دا، بۆ نموونه‌ له‌ تونس 220 كۆمپانیا كه‌ تایبه‌ت بوون به‌ خێزان‌و ماڵباتی‌ سه‌رۆك زه‌ین ئه‌لعابدین ده‌ستیان گرتبوو به‌سه‌ر 21%ی‌ كۆی‌ گشتی‌ قازانجی‌ كه‌رتی‌ گشتی‌ له‌ ساڵه‌كانی‌ 2000 تا 2010 ئه‌م راستییه‌ش كه‌س نه‌یده‌زانی‌ تا شۆڕشه‌كه‌ی‌ 2010 كه‌ ده‌ست به‌سه‌ر كۆمپانیاكاندا گیرا.
به‌ گشتی‌ تا ساڵی‌ 2010 ژماره‌ی‌ ئه‌و هاووڵاتیانه‌ی‌ له‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كاندا كه‌وتنه‌ ژێر باری‌ هه‌ژارییه‌وه‌، یان له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ی‌ كه‌وتندا بوون گه‌یشته‌ 40 ملیۆن‌و 300 هه‌زار كه‌س، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئاستی‌ خزمه‌تگوزاریی ته‌ندروستی‌‌و په‌روه‌رده‌ش دابه‌زی‌، ئه‌گه‌ر جیاجیاش وه‌ریان بگرین، له‌ میسر رێژه‌ی‌ هه‌ژاری‌ تا ساڵی‌ 2000 16,7% بوو، به‌ڵام له‌ 2008دا گه‌یشته‌ 22%، له‌ یه‌مه‌ن تا ساڵی‌ 2009 ئه‌و رێژه‌یه‌ گه‌یشته‌ 42,8%.
له‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست هه‌وڵی‌ به‌دیهێنانی‌ ئابووری‌ لیبراڵ نه‌بووه‌ هۆی‌ به‌دیهێنانی‌ سیاسه‌تی‌ لیبراڵانه‌، هۆكاره‌كه‌شی‌ ئه‌وه‌ بوو سه‌ركرده‌كانی‌ ئه‌و وڵاتانه‌ مه‌به‌ستیان له‌ ئازاد كردنی‌ ئابووری‌ هاندانی‌ بازاڕی‌ ئازاد ‌و ئاوه‌زی‌ ئازاد نه‌بوو، به‌ڵكو مه‌له‌سه‌ گرێبه‌سته‌كه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات بوو، كه‌ به‌و هیوایه‌ بوون پلانه‌كه‌ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات بیانهێڵێته‌وه‌، له‌ راستیدا ئه‌مه‌شیان سه‌ری‌ نه‌گرت.
ئه‌وه‌ بوو له‌ مانگی‌ كانونی‌ یه‌كه‌می‌ 2010دا له‌ تونس فرۆشیارێكی‌ ده‌ستگێڕ ئاگری‌ له‌خۆی‌ به‌ردا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ به‌رپرسانی‌ شاره‌كه‌ی‌ خراپ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ كردبوو، هه‌ر ئه‌مه‌ش بووه‌ پزیسك‌و ئاگری‌ شۆڕشی‌ هه‌ڵگیرساند، شۆڕشێك كه‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ تونس، جه‌زائیر، میسر، به‌حره‌ین، عیراق، ئوردن، كوێت، لوبنان، لیبیا، مۆریتانیا، مه‌راكیش، عومان، سودان، سوریا، یه‌مه‌ن‌و فه‌له‌ستینیش خۆپیشاندان ده‌ستی‌ پێكرد‌و خه‌لكی‌ داوای‌ دادپه‌ره‌وه‌ری‌‌و یه‌كسانی‌‌و نه‌هێشتنی‌ سیاسه‌تی‌ سه‌ركوتكردنیان ده‌كرد‌و به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ سه‌ری‌ هه‌ڵدا.
به‌ڵام دوای‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ دۆخه‌كه‌ له‌ خۆهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست خراپتر بوو باشتر نه‌بوو، زۆر له‌ رژێمه‌ سته‌مكاره‌كانی‌ ناوچه‌كه‌ ده‌سه‌ڵاتیان كه‌وته‌وه‌ ده‌ست، جگه‌ له‌ تونس كه‌ ئۆپۆزسیۆن توانی‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ دیموكراسی‌ دابمه‌زرێنێت. له‌ میسر له‌ 2013دا عه‌بدولفه‌تاح ئه‌لسیسی‌ كوده‌تای‌ كرد به‌سه‌ر حكومه‌تدا به‌ زه‌بری‌ مشتی‌ ئاسنین حوكمی‌ سه‌پاند، نموونه‌ی‌ زۆر له‌وه‌ زه‌قتریش له‌ سوریا بوو، كه‌ ساڵی‌ 2011 خه‌ڵكی‌ ئه‌و وڵاته‌ دژی‌ رژێمه‌ دیكتاتۆرییه‌كه‌ی‌ رژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان، به‌ڵام ده‌سه‌ڵات به‌ فیشه‌ك وه‌ڵامی‌ خۆپیشانده‌رانی‌ دایه‌وه‌‌و سه‌ره‌نجام شه‌ڕێكی‌ ناوخۆی‌ ئه‌وتۆ هه‌ڵگیرسا كه‌ زیاتر له‌ 500 هه‌زار كه‌س تیایدا كوژران‌و 6,2 ملیۆن هاووڵاتی‌ له‌ ناوخۆدا ئاواره‌ بوون‌و 5,6 ملیۆن كه‌سیش هه‌ڵاتن‌و بوونه‌ په‌نابه‌ر له‌ وڵاتان، هه‌زاران زیندانی‌ سیاسیش بێسه‌ر و شوێن بوون ‌و دیار نه‌مان، یان هێشتا له‌ زیندانه‌كانی‌ رژێمدان، ئه‌مڕۆش ئه‌و رژێمه‌ی‌ كه‌ نزیك بوو بڕووخێ نزیكه‌ له‌وه‌ی‌ دوا پێگه‌ی‌ ئۆپۆزسیۆن كۆنترۆڵ بكاته‌وه‌‌و هه‌ستێته‌وه‌ سه‌رپێ.
له‌ وڵاتانی‌ دیكه‌ی‌ ناوچه‌كه‌شدا بارودۆخی‌ مافی‌ مرۆڤ ‌و ئازادی‌ روو له‌ خراپی‌ بووه‌، به‌ پێی‌ ئامارێكی‌ دامه‌زراوه‌ی‌ فریده‌م هاوس ئازادی‌ رۆژنامه‌وانی‌ له‌ 18 ده‌وڵه‌تی‌ ناوچه‌ی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست كه‌می‌ كردووه‌، كه‌ كۆی‌ گشی‌ 21 وڵاته‌، ئه‌ویش له‌ نێوان ساڵه‌كانی‌ 2012 تا 2017.
شانبه‌شانی‌ داخوران‌و نه‌مانی‌ ئازادی‌ سیاسی‌، گه‌شه‌ی‌ ئابووریش له‌ ناوچه‌كه‌دا به‌ره‌و وێرانبوون ده‌ڕوات، به‌ گوێره‌ی‌ راپۆرتێكی‌ ساڵی‌ 2018ی‌ به‌رنامه‌ی‌ گه‌شه‌پێدانی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌ كه‌ به‌ هاوكاری‌ ئۆكسفۆرد ئاماده‌ی‌ كردووه‌، یه‌ك له‌سه‌ر پێنجی‌ دانیشتوانی‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی‌ كه‌ ده‌كاته‌ 65 ملیۆن كه‌س له‌ خوار هێڵی‌ هه‌ژارییه‌وه‌ن، واته‌ ئه‌و كه‌سانه‌ به‌ قسه‌ی‌ بانكی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ رۆژانه‌ كه‌متر له‌ 1,9 دۆلاریان ده‌ست ده‌كه‌وێت، یه‌ك له‌سه‌ر سێی‌ دیكه‌ش له‌و دانیشتوانه‌ له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ی‌ هه‌ژاریدان.
هه‌موو ئه‌و رووداوامه‌ پێمان ده‌ڵێن، شتێكی‌ سه‌یر نییه‌ كه‌ هاووڵاتیان له‌ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كان متمانه‌ به‌ حكومه‌ته‌كانیان ناكه‌ن، راپرسییه‌كی‌ بارۆمه‌تری‌ عه‌ره‌بی‌ له‌ ساڵی‌ 2016دا ده‌ری‌ ده‌خات، 60%ی‌ دانیشتوانی‌ جه‌زائیر، میسر، ئوردن، لوبنان، مه‌راكیش‌و تونس كه‌مێك متمانه‌یان به‌ حكومه‌ت ماوه‌، یان هه‌ر نه‌ماوه‌، له‌ راپرسییه‌كی‌ دیكه‌دا كه‌ دامه‌زراوه‌ی‌ زوغبی‌ ئه‌نجامی‌ داوه‌ 60%ی‌ دانیشتوانی‌ میسر‌و عیراق‌و تونس له‌و باوه‌ڕه‌دان بارودۆخی‌ ئێستای‌ ژیانیان زۆر له‌ پێنج ساڵی‌ رابردوو خراپتره‌، دوا راپرسیش له‌م ساڵدا بی‌ بی‌ سی‌ له‌ 10 وڵاتی‌ عه‌ره‌بی‌ ئه‌نجامی‌ داوه‌‌و ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ زیاتر له‌ نیوه‌ی‌ دانیشتوانی‌ ئه‌و وڵاتانه‌، به‌ تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی‌ ته‌مه‌نیان نزیكه‌ له‌ هه‌ژده‌ ساڵییه‌وه‌ خوازیارن وڵاته‌كه‌یان جێبهێڵن.
له‌ زۆر رووه‌وه‌ وا ده‌رده‌كه‌وێ بارودۆخی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست به‌ گوێره‌ی‌ ئاماژه‌پێده‌ری‌ گه‌شه‌پێدان زۆر له‌ 10 ساڵی‌ رابردوو خراپتره‌، به‌ڵام جیاوازی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ لێره‌دا هه‌یه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ هه‌رچه‌نده‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ نه‌بووه‌ هۆی‌ چاكسازی‌ وه‌ك زۆر كه‌س هیوایان پێی‌ بوو، به‌ڵام له‌وه‌دا سه‌ركه‌وتوو بوو كه‌ كه‌لتووری‌ چالاكی‌ سیاسی‌‌و ناڕه‌زایی‌و ئۆپۆزسیۆنی‌ له‌ ناو عه‌ره‌بدا زیندوو كرده‌وه‌، به‌ تایبه‌ت له‌ ناو گه‌نجاندا‌و تا ئه‌مڕۆش ئه‌و كه‌لتووره‌ ماوه‌‌و به‌رده‌وامه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*