سەرەکی » وتار » لەتیف فاتیح فەرەج‌ » له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شیعری‌ منداڵان

له‌تیف هه‌ڵمه‌ت و شیعری‌ منداڵان

1
له‌تیف هه‌ڵمه‌ت ناوێكی‌ دیارو گه‌وره‌ی‌ نێو ئه‌ده‌بی‌ كوردیه‌ ، ئه‌و له‌ شه‌سته‌كانه‌وه‌ ده‌نووسێت ، له‌ نووسینیشدا په‌یڕه‌وی‌ جۆرێك له‌ یاخی‌ بوون و به‌رده‌وام جیاوازی‌ ده‌كات ، ئه‌و هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ كوله‌كه‌كانی‌ شكان ، زۆر دره‌نگتریش كاتێك سه‌یری‌ بارو دۆخه‌كه‌ی‌ كرد ماوه‌یه‌كی‌ زۆر وه‌ستاو دواتر وتی‌ « ئه‌م روباره‌ وشك ناكات « له‌ ته‌نیشت ئه‌و شیعرانه‌وه‌ كه‌ كاتی‌ خۆی‌ جیاوازیان له‌ نێوان دوو سه‌رده‌مدا دروست كرد ، سه‌رده‌می‌ گۆران و شێخ نوری‌ و مامه‌ند كه‌ركوكی‌ و سه‌رده‌می‌ م، له‌تیف و روانگه‌ ، هه‌ڵبه‌ت له‌ و نێوانه‌دا ده‌نگ و ره‌نگی‌ تر هه‌ن ، به‌ڵام نه‌یانتوانی‌ له‌ ژێر پاڵتۆكه‌ی‌ گۆران خۆیان رزگار بكه‌ن ، ده‌نا ده‌نگه‌كانی‌ وه‌ك دیلان ، كامه‌ران موكری‌ ، ع .ح .ب ،كاكه‌ی‌ فه‌لاح و ئه‌حمه‌د هه‌ردی‌ و هتد شیعرو ده‌قی‌ ناوازه‌و جوانیان هه‌یه‌ ، م، له‌تیف جگه‌ له‌ بواری‌ شیعرو ئه‌و جیاوازیه‌ی‌ دروستی‌ كرد ، له‌ بواری‌ ئه‌ده‌بی‌ مناڵاندا « شیعرو چیرۆك « رۆڵێكی‌ گه‌وره‌ی‌ گێڕا ، من به‌و پێیه‌ی‌ مامۆستا له‌تیف هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ هانده‌رم بووه‌و له‌ یه‌كه‌مین ئه‌زمونیشمدا كه‌ ره‌قابه‌ی‌ به‌غدا خنكانی‌ ئه‌و به‌ قه‌ڵه‌مه‌ كه‌ی‌ خۆی‌ و هه‌ر به‌و خه‌ته‌ مزماریه‌ی‌ كه‌ ته‌نها هی‌ ئه‌وه‌و كه‌سی‌ تر نا چه‌ندین رسته‌ی‌ جوانی‌ بۆ نووسیبووم ، زۆریشی‌ هه‌ڵنابووم ، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ یه‌كه‌مین بابه‌تی‌ چاپكراویشم چیرۆكێك بوو به‌ ناوی‌ « ئازادی‌ « چیرۆكێك بوو بۆ مناڵان و له‌ دوا لاپه‌ڕه‌ی‌ هاوكاری‌ ساڵی‌ 1988 له‌ گه‌رمه‌ی‌ نائومێدیدا بڵاو كرایه‌وه‌ و لای‌ جوان بوو ، به‌ ئه‌ركی‌ خۆمی‌ ده‌زانم هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ك له‌ سه‌رئه‌و شیعرانه‌ی‌ بكه‌م كه‌ بۆ مناڵی‌ نووسیون، جگه‌ له‌وه‌ی‌ ئه‌ركیشه‌ هه‌ست ده‌كه‌م له‌و باره‌یه‌وه‌ زۆر هه‌ڵوه‌سته‌ی‌ له‌ سه‌ر نه‌كراوه‌ .
له‌تیف هه‌ڵمه‌تی‌ شاعیر له‌ نووسینی‌ شیعرو چیرۆكا بۆ مناڵان هه‌میشه‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ به‌ر چاو گرتووه‌ ، جگه‌له‌وه‌ی‌ كه‌ مناڵان به‌ مافه‌كانیان ئاشنا بكات ، به‌ شێوازێكی‌ ساده‌و ره‌وانیش ئامۆژگاریان بكات ، تا خاوه‌نی‌ خۆیان بن و هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ پشت به‌ خۆیان و توانای‌ خۆیان ببه‌ستن ، بۆ له‌تیف هه‌ڵمه‌ت شیعرو چیرۆك نووسین بۆ مناڵان ئامانج بووه‌ ، ئامانج به‌و مانایه‌ی‌ مه‌رج نیه‌ وه‌ك ئه‌و ده‌قه‌ شیعریانه‌ی‌ بۆ گه‌ورانی‌ ده‌نووسێت ، خۆی‌ به‌ میوزیكی‌ ناوه‌وه‌و وێنه‌و جوانكاریه‌وه‌ خه‌ریك بكات ، گه‌رچی‌ هه‌رگیز ئه‌وه‌شی‌ فه‌رامۆش نه‌كردووه‌، به‌ تایبه‌ت لایه‌نی‌ جوانی‌ نووسین .

2
له‌تیف هه‌ڵمه‌ت له‌ شیعری‌ خۆرا كه‌ بۆ مناڵانی‌ نووسیوه‌ ده‌ڵێت :
خۆری‌ به‌یانی‌ هه‌ڵهات
روونی‌ كرده‌وه‌ وڵات
بیری‌ منیش زۆر روونه‌
خۆرێكه‌ پڕگه‌ردوونه‌
دایكم په‌روه‌رده‌م ده‌كات
تا دڵسۆز بم بۆ وڵات
منیش به‌ بیری‌ چاكم
روونده‌كه‌مه‌وه‌ خاكم
هه‌تاوه‌كو بمێنم
تۆوی‌ چاكه‌ ده‌چێنم
به‌م زمانه‌ ساكارو جوانه‌ مناڵ فێری‌ رێزگرتن له‌ خاك و خۆرو دایك و گه‌ردوون ده‌كات ، شیعره‌كه‌ هه‌رچه‌نده‌ ناوی‌ خۆره‌ ،به‌ڵام كه‌ دێته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ ببێته‌ لاپه‌ڕه‌یه‌كی‌ ئامۆژگاری‌ بۆ مناڵان ئاماژه‌ به‌ پیرۆزی‌ خاك و كاری‌ باشی‌ مرۆڤ ده‌كات ، من لام وایه‌ ئه‌گه‌ر له‌ بری‌ «روونده‌كه‌مه‌وه‌ خاكم « شیده‌كه‌مه‌وه‌ خاكم نوسرابا جوانترو واتا دار تر ده‌بوو ، خاك شیكردنه‌وه‌ زیاتر بۆ تۆوكردن به‌كار دێت ، رونكردنه‌وه‌ مانای‌ دیكه‌ی‌ هه‌یه‌ ، وه‌ك وانه‌كه‌م رونكرده‌وه‌ ، ئه‌مه‌ بۆ تێگه‌یاندنه‌ ، یان كانیه‌كه‌مان رونكرده‌وه‌ ئه‌مه‌یان بۆ خاوێنكردنه‌وه‌یه‌ ، رونكردنه‌وه‌ هه‌ندێك جار بۆ روناكردنه‌وه‌ش دێت ، وه‌ك ده‌گوترێت هاتی‌ ماڵه‌كه‌ت رونكرده‌وه‌ .به‌ڵام شیكردنه‌وه‌ بۆ پرزاڵ پرزاڵ كردن و لێكجیاكردنه‌وه‌و پاككردنه‌وه‌یه‌ به‌ مانای‌ بژار ، خوریه‌كه‌م شیكرده‌وه‌ ، زه‌ویه‌كه‌م شیكرده‌وه‌ هتد .
له‌ شیعری‌ جه‌ژنی‌ دره‌ختا ده‌ڵێت:
دایه‌ جه‌ژنی‌ دره‌خته‌
به‌سه‌رچوو سه‌رماو شه‌خته‌
باچه‌ند نه‌مامێك بێنین
له‌ حه‌وشه‌دا بیچێنین
نه‌مامی‌ هه‌نارو توو
عه‌رعه‌رو قۆخ و سه‌روو
ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ هاندانه‌ بۆ چاندنی‌ دارو نه‌مام هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌شه‌ كه‌ مه‌ل و باڵنده‌ له‌ سه‌ری‌ بنیشنه‌وه‌ وه‌ك خۆی‌ ده‌ڵێت ، تا:
«ئاسۆی‌ به‌ری‌ به‌یانی‌ – پڕبكه‌ن له‌ گۆرانی‌ « به‌م جۆره‌ ده‌یه‌وێت به‌ مناڵان بڵێت تا دارو دره‌خت له‌ شارو حه‌وشه‌و ماڵه‌كانمانا زۆر بن ، مه‌ل و باڵداریش لانه‌یان له‌ سه‌ر ده‌كه‌ن و له‌ سه‌ریان ده‌نیشنه‌وه‌و گۆرانیمان بۆ ده‌خوێنن .
ئه‌م شیعره‌ په‌روه‌رده‌یانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ مناڵ سروشت و نیشتمان و مه‌ل و دارو گژو گیای‌ خۆش بووێت ، زۆر پێویستن ، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ زانیاریش ده‌به‌خشن به‌ مناڵ بۆ نمونه‌ ده‌زانێ‌ جه‌ژنی‌ دارو دره‌خت هه‌یه‌ ، ده‌زانێ‌ پێویسته‌ له‌و بۆنه‌یه‌دا پێویسته‌ نه‌مام لێبدرێت .
له‌ شوێنێكی‌ ترا له‌ باره‌ی‌ ده‌فته‌ره‌كه‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت :
ده‌فته‌ره‌كه‌م خاوێنه‌
بێ‌ گه‌رده‌ وه‌ك ئاوێنه‌
مامۆستا هه‌مووكاتێ‌
نمره‌ی‌ به‌رزم ده‌داتێ‌
ده‌مداتێ‌ خه‌ڵاتی‌ جوان
ئه‌لبوم و قه‌ڵه‌م و پاندان
قوتابی‌ ژیرو چالاك
ده‌فته‌ره‌كه‌ی‌ جوانه‌و پاك
من له‌و ماوه‌یه‌دا كه‌ له‌ شۆڕش مامۆستای‌ خۆبه‌خش بووم ،راستیه‌كه‌م بۆ ده‌ركه‌وت كه‌ دیاری‌ به‌خشین به‌ مناڵ و هاندان زۆر گرنگه‌ ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر فێرخوازێك تواناشی‌ باش نه‌بێت ناكرێت بیشكێنیته‌وه‌و ده‌بێت به‌رده‌وام هانی‌ بده‌ی‌ ، بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر فێرخوازێكی‌ كه‌م توانا له‌ دوو ئیملای‌ یه‌ك له‌ دوای‌ یه‌كا یه‌كه‌م سێ‌ له‌ ده‌و دووه‌م چوار له‌ دی‌ هێنا ، ئافه‌رینی‌ بكه‌و دیاریه‌كی‌ بده‌رێ‌ ، بڵێ‌ تۆ توانیت سێ‌ بكه‌ی‌ به‌ چوار ، ده‌توانی‌ بیكه‌ی‌ به‌ پێنج و به‌ ده‌ش ، ئه‌م هاندانه‌ ئه‌رێنیه‌ رۆڵی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ .

3
له‌ ئه‌ده‌بی‌ مناڵاندا جگه‌ له‌ ساده‌یی‌ و ره‌وانی‌ زۆر گرنگه‌ بایه‌خ به‌ رێزو خۆشه‌ویستی‌ و لایه‌نه‌ ئه‌رێنیێكانی‌ ژیان به‌ گشتی‌ بدرێت، به‌و مانایه‌ی‌ له‌ ئه‌ده‌بی‌ مناڵاندا دروستكردنی‌ ئه‌رێنی‌ بكرێته‌ بنه‌ماو شیعرو چیرۆكی‌ مناڵان هه‌ر بۆ چێژ نه‌بن ، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ زۆر جار له‌ بواری‌ په‌روه‌رده‌و خوێندنا ته‌نها ئه‌م لایه‌نه‌ ، لایه‌نی‌ چێژ زه‌قده‌كرێته‌وه‌ ، له‌ كاتێكا بایه‌خدان به‌ دروست بوون و له‌ سه‌ر پێوه‌ستان لای‌ مناڵ له‌ ئه‌ده‌بی‌ مناڵاندا زۆر گرنگه‌ ، له‌تیف هه‌ڵمه‌ت له‌ به‌شی‌ زۆری‌ ئه‌و شیعرو چیرۆكانه‌دا كه‌ نووسیونی‌ ، ئه‌م لایه‌نه‌ی‌ له‌ به‌ر چاو گرتووه‌ ، بۆ نمونه‌ له‌م شیعره‌ی‌ خواره‌وه‌دا له‌تیف هه‌ڵمه‌ت به‌م جۆره‌ مناڵه‌كان باردێنێ‌ :
چیتان ده‌وێ‌ مناڵه‌كان 
نان و ئاشتی‌ بۆ گشت جیهان
چیتان ده‌وێ‌ زارۆڵه‌كان 
پارێزگاری‌ باڵنده‌كان 
چیتان ده‌وێ‌ وردیله‌كان 
قوتابخانه‌ بۆ گونده‌كان 
چیتان ده‌وێ‌ مناڵه‌كان 
ئیش و كار بۆ دایك و باوكان 
زارۆڵه‌كان چیتان ده‌وێ‌ 
ئاشتی‌ و سه‌ربه‌ستیمان ده‌وێ‌ 
ئه‌م نمونه‌یه‌ به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌وه‌ نیشان بده‌ین كه‌ له‌ تیف هه‌ڵمه‌تی‌ شاعیر ده‌یه‌وێت مناڵه‌كان چۆن بیر بكه‌نه‌وه‌و داوایان چی‌ بێت ، لێره‌دا چێژی‌ شیعری‌ و كێش و سه‌رواو ئه‌وانه‌ زۆر بایه‌خیان نیه‌ له‌ به‌رانبه‌ر ئه‌وه‌دا كه‌ مناڵ ده‌بێت چۆن بیربكاته‌وه‌و چی‌ بووێت ، نه‌ك بۆ خۆی‌ بۆ ئه‌وانی‌ تر .
به‌گشتی‌ كاك له‌تیف هه‌ڵمه‌ت شیعرو چیرۆكی‌ مناڵان جیاواز له‌ وانی‌ تر ده‌نووسێت ، ئه‌و له‌ پشت نووسینه‌كانیه‌وه‌ ئاماجی‌ تر هه‌یه‌ ، زۆربه‌ی‌ چیرۆك و شیعره‌كانی‌ له‌و چوار چێوه‌یه‌دان ، له‌م نووسین و هه‌ڵوه‌سته‌ كورته‌دا به‌ لامه‌وه‌ مه‌به‌ست بوو قسه‌یه‌ك له‌ سه‌ر شیعره‌كانی‌ ئه‌و شاعیره‌ بكه‌م كه‌ ته‌نانه‌ت له‌ ئه‌ده‌بی‌ مناڵانیشدا نایه‌وێت له‌وانی‌ تر بچێت و هه‌ر له‌ خۆی‌ ده‌چێت ، خۆی‌ و كه‌سی‌ تر نا .

print

 27 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*