سەرەکی » ئاراستە » گۆڕینی ستراتیژ لە بەرگرییەوە بۆ هەڵمەتی ئازادكردن

داستانی دابان-هەلاج

گۆڕینی ستراتیژ لە بەرگرییەوە بۆ هەڵمەتی ئازادكردن

جەمال ئارێز

ئەو بەیانییە ساردەی شوباتی 1985 كەبەر لەڕووناكبوونەوە لەسەر زنجیرە چیای دابان‌و هەلاج‌و چەرماوەند (بەفریش گڕی گرت)، لەو سەرماو بەستەڵەكەی ئەو زستانەدا رژێمی بەعس رۆژبەڕۆژ زیاتر سەرگەرمی داڕشتنی نەخشەی جەهەننەمی بوو بۆ گۆڕینی ستراتیژی خۆی لە جەنگی پەلامارو پاراستنی سەنگەرەكانییەوە بۆ جەنگی بەسوتماككردنی خاك‌و سوتاندنی تەڕو وشك پێكەوەو راگەیاندنی جەنگی سەرتاسەری لەگەڵ هێزی پێشمەرگە‌و خۆئامادەكردن بۆ هێرش‌و پەلامار لەسەر ئاستێكی باڵاتر لەپێشوو و بەچەك‌و جبەخانەی نوێ‌و پێشكەوتووەوە كە هەندێكجار ئەو جۆرە چەكانە لەدژی دەوڵەتێكی دیكەش بەئاستەم بەكاردەهێنرا.

پیلانەكانی سەروبەندی گفتوگۆ
فەرماندەیی سەربازیی رژێمی بەعس پێیوابوو كە گفتوگۆی ساڵی 1984 هێزی پێشمەرگە‌و سەركردایەتیی یەكێتیی خاوكردۆتەوە و توانای بەرەنگاربوونەوەی ئەو پلانی جەنگە نابەرامبەرەیان نابێت كە لەلای خۆیان دایانڕشتووەو بۆئەوەش دیراسەی ئەو حاڵەتەیان بەوە كردبوو كە لەماوەی گفتوگۆیاندا لەگەڵ شۆڕشدا، لەلایەن ئیستیخباراتی عەسكەرییەوە چەندین پیلانیان لەدژی فەرماندە سەربازییەكان‌و سەركردە سیاسییەكان داڕشت‌و هەندێكیشیان جێبەجێكرد‌و لەو رووەشەوە چەندین پێشمەرگەو فەرماندەیان شەهیدكرد، بەڵام نەیاندەزانی كە ی.ن.ك راستگۆیانە لەگەڵ دروشمەكانی خۆیدا مامەڵە دەكات‌و لەئاشتیدا شنەی بایە‌و بەهۆی هەلومەرجی گفتوگۆوە وەڵامی ئەو دەستدرێژیی ‌و شەهیدكردنی پێشمەرگە و فەرماندانەی نەداوەتەوە، بەڵكو پێیانوابوو كە چیتر توانای رووبەڕووبوونەوەیان نەماوە، لە نموونەی ئەو تاوانانەش كە كردیان شەهیدكردنی مولازم سەید كەریم ئەندامی مەكتەبی عەسكەری ‌و پێشمەرگەكانی لە تاسڵوجە و شەهید شێخ كامیل-ی پێشمەرگەی تیپی 47ی پیرەمەگروون ‌و چەندین تاوانی دیكەی وەك گوللەبارانكردنی چەند سەربازێكی فیرار لە سەربازگەی تانجەرۆ‌و تاوانی دیكەی پچڕپچڕی لێرەو لەوێ كە زۆربەیان بەهۆی جاش ‌و سیخوڕی كوردەوە جێبەجێدەكرد تا ئەگەر هاتە سەر لێپێچینەوە ‌و تۆڵەكردنەوەش، خۆیانی لێ بێبەری بكەن، ئەوە جگە لەوەی هەر لەو ساڵەی گفتوگۆدا چەندین گێچەڵی بەچین ‌و توێژەكانی كوردەواری كرد، وەك گوشارخستنە سەر هونەرمەندان، نووسەران، خوێندكارانی زانكۆ، بارزانییەكانی قوشتەپە، كە بەشێكی ئەو گێچەڵانە لە خزمەتی ستراتیژە راستەقینەكەدا بوو كە چەوساندنەوەی گەلی كوردە، بەشێكیشی بۆ لەكەداركردن ‌و قێزەوەنكردنی یەكێتی بوو لەبەرچاوی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان ‌و توندكردنی زیاتری نەیارانی یەكێتی بوو لەو كاتەدا تا نەیەن بەدەنگ ئەو بانگەوازەوە كە لەئاهەنگی نەورۆزی 1984دا هەڤاڵ مام جەلال بۆ ئاشتبوونەوەی گشتی رایگەیاند. تا رژێم بەحیسابی خۆی یەكێتی بخاتە ژێر گوشاری حزبە كوردستانییەكان ‌و جەماوەری خەڵكی كوردستانیشەوە، چونكە بە ئاهەنگ و شایی ‌و لۆغانی كۆمەڵانی خەڵك بەهۆی دەستپێكردنی مفاوەزاتەوە دەیزانی بەشێكی زۆری كوردەواریی هەم لایەنگر و دۆستی یەكێتی بوون ‌و هەمیش خەڵك بەگشتی ماندوون لە شەڕو كاولكاری ‌و پشتگیریی سەركەوتنی دەنوستاندنەكەیان دەكرد، بەڵام پاش ئەوەی رژێم بەهۆی دەستێوەردانی توركیاوە بەتەواوەتی كەوتە پاشەكشە لە جێبەجێكردنی ئەو بەڵێنانەی كە دابووی، رۆژی 15/1/1985 مەكتەبی سیاسیی یەكێتی بە بەیاننامەی رەسمی كۆتایی بە گفتوگۆ هێنا‌و لەبەیاننامەكەدا هۆكارەكانی بەوردی روون كردەوە.

پشتڕاستكردنەوەی بەیاننامەكەی یەكێتی
ئەوەی زیاتر وردەكاریی بەیاننامەكەی ی.ن.ك-ی پشتڕاستكردەوە، رەفتاری رژێم بوو لەوكاتەدا، چونكە لەجیاتی ئەوەی هەڵوێستەیەك لەسەر بەیاننامەكە بكات ‌و گرژییەكە خاوبكاتەوە، كەچی لە رۆژی 24/1/1985دا پیلانێكی دیكەی خۆیان جێبەجێكرد ‌و مامەڕیشەیان شەهیدكرد، بەڵام چیتر ئەو تاوانەیان بۆ نەچووەسەرو هێزی پێشمەرگەی كوردستان لە هەموو سنوورەكانی چالاكیاندا بەزنجیرەیەك چالاكیی، تۆڵەی مامەڕیشەو هەموو ئەو فەرماندەو پێشمەرگانەیان كردەوە كە لەماوەی یەك ساڵی مفاوەزاتدا شەهیدكرابوون.
ئەو زنجیرە چالاكییەی هێزی پێشمەرگە لەلایەك بووە مایەی بەئاگاهێنانەوەی رژێم لەو رەفتارانەی ‌و لەلایەكی دیكەشەوە توانای بەرەنگاریی ‌و جەنگیی بەكێتی بۆ رژێمیش ‌و هەموو ئەو نەیارو ناحەزانەی یەكێتی خستەڕوو كە گرەویان لەسەر پاشەكشەی سەربازیی یەكێتی دەكردو هەروەك بووە مایەی بەرزبوونەوەی ورەی خەڵكی كوردستانیش كە ماوەیەكی زۆر بوو نیگەرانی وەڵام نەدانەوەی ئەو زنجیرە تاوانە بوون كە لەماوەی مفاوەزاتدا رژێم كردبوونی و خەریك بوو دەچوونە ژێر كاریگەریی دەنگۆو پڕوپاگەندەی ناحەزەكانی یەكێتییەوە.

تاقیكردنەوەی هێز‌و بەرەنگاریی
رژێم بە حساب بۆ سڕینەوەی ئاوی ئابڕووی، ویستی وەڵامی ئەو زنجیرە هەڵمەتی تۆڵەیە بكاتەوە، بۆیە لەڕۆژی 7/2/1985 پەلاماری سنووری گۆپتەپە و عەسكەر-ی داو چەندین فیرقە و لیوای لە سنوورێكی فراواندا بڵاوكردەوە و بەجۆرەها چەكی وەك فڕۆكەی جەنگی ‌و كۆپتەر ‌و تانك‌و زرێپۆش ‌و هێزی سەربازیی زەبەلاح پەلاماری ئەو سنوورەی دا‌و رەوشی نوێی بەرگریی ‌و مقاوەمەتی تاقیكردەوە ‌و تێیدا سەركەوتوو نەبوو و لەپاش نزیكەی 12 سەعاتی رەبەق ‌و چەند هێرشێكی یەكلەدوای یەك ‌و خاپووركردنی چەند ماڵ ‌و ئاوەدانییەكی ناوچەكە بەهۆی بۆردومانی تۆپ ‌و كۆپتەرەوە، بەڵام بەشكستێكی گەورەوە لە سنوورەكە كشایەوە.
ئەو بەرگرییە بووە ئەزموونێكی نوێ بۆ هێزی پێشمەرگەو سەركردایەتی‌و لەوێوە ئیتر بیر لەوە كرایەوە لەجیاتی مانەوە لەقۆناغی بەرگریدا، هەوڵی بەرفراوانكردنی سنووری ناوچە ئازادكراوەكان بدرێت.

نەخشەیەكی نهێنیی تۆكمە
شەوی 14/15/2/1985 سەرجەم تیپەكانی مەڵبەندی یەك‌و دووی ئەوكات لە سنووری هەڵەدن ‌و سەرگەڵو و یاخسەمەر لە دۆڵی جافەتی ‌و لەودیویشەوە ‌و بەدیووی شەدەڵەو هۆمەر قەوم ‌و سورداش ‌و دۆڵەڕووتدا كۆكرانەوە و بەپێی بەرنامەیەكی تۆكمە و بەوپەڕی نهێنییەوە دابەشكران بۆ ئازادكردنی زنجیرە چیای دابان ‌و هەلاج ‌و چەرماوەند ‌و سەربازگەی شەدەڵە و بارەگای فەوجی سورداش ‌و هێزێكی یەدەگی گەورەش لە تیپەكانی 99ی بیتوێن ‌و 23ی سورداش ‌و 25ی خاڵخاڵان ‌و 21ی كەركوك لەنزیك خەلەكانەوە تا نزیك گوندی (حاجیتان)ی نزیك سوسێ خرانە ئامادەباشییەوە لەسەر جادەی گشتی ‌و لەسەعات 4ی بەرەبەیاندا هەڵمەتەكە دەستیپێكرد ‌و تا سەعات 8ی سەرلەبەیانی 17 رەبیەو دوو مقەڕ سریە دەستیان بەسەردا گیراو زنجیرە چیاكە بەتەواوەتی پاككرایەوە‌و ئازادكرا، لەدوای سەعات هەشت-یشەوە هێزەكەی ناو شەدەڵە و سورداش ‌و هۆمەرقەوم هەڵمەتیان بردە سەر بارەگایەكی سریە و بارەگای فەوجەكەی سورداش ‌و ناوچەكەیان بەتەواوەتی ئازادكرد.

ئامادەكارییەكی زیرەكانە
بێگومان دانانی هێزێك لە خەلەكانەوە بۆ سوسێ ئامادەكارییەكی زیرەكانەی فەرماندەیی هێزی پێشمەرگەبوو لەڕووی ستراتیژی سەربازییەوە، چونكە پێشبینی ئەوە كرابوو كە هێزەكانی رژێم لە ناوچەكانی دیكەوە دەجووڵێنرێن بۆ بەهاناوەچوونی ئەو هێزانەیان كە لەو ناوچانە شكستیان خواردووە، هەر واش بوو، هێزێكی گەورەی لیواكانی 702، 703، 704ی سەربە فیرقەی 7ی سلێمانی لە مەعەسكەر سەلام ‌و بازیان ‌و سوسێ و بێستانەو بنگردەوە بەپشتیوانی چەند یەكەیەكی مغاویر ‌و فیرقەی ئیستیخبارات ‌و لیواكانی سنووری دوكان ‌و خەلەكان بەرەو ناوچەكە جووڵێنران، بەڵام لەگەڵ جووڵاندنیان ‌و دووركەوتنەوەیان بەچەند كیلۆمەترێك لە بنكە‌و سەربازگەكانیان كەوتنە بۆسەی هێزەكانی شەقامی گشتی ‌و گوندەكانی سەرجادەوەو پاش چەندین هەوڵی سەرنەكەوتوو بەزیانێكی زۆری گیانی ‌و ماڵییەوە گەڕانەوە بۆ مۆڵگاكانی خۆیان.

ئێزگەكە كەناڵی ئاسمانیی ئەو رۆژە بوو
بەپێی نزیكیی داستانی دابان هەلاج لە بارەگای ئێزگەی دەنگی گەلی كوردستانەوە، هەواڵی چالاكییەكە زۆر بەزوویی بڵاوكرایەوە، (ئێزگەكە) بە جۆرێك مژدە ‌و وردەكاریی ئەو داستانەی دا بەگوێی خەڵكی كوردستاندا، كە ئەگەر بەراوردی بكەین بە شێوازی ئێستای میدیا، ئەوا هاوشێوەی كەناڵە ئاسمانییەكانی ئێستا كاریگەریی هەبوو.
دەقێك، داڕشتنێك كە بۆ وەسفی داستانەكە داڕێژرابوو، هەرگیز لەبیر ئەو نەوەیەی ئەو رۆژگارە ناچێتەوە كە ئەمەی خوارەوە بوو: (ئەمجارە بەفریش گڕی گرت)… تۆڵەی شەهیدان سەید كەریم ‌و هاوڕێكانی، مامە ریشەو هاوڕێكانی، هەموو ئەو قارەمانانەی كە لەماوەی مفاوەزاتدا شەهیدكران، ئازادكردنی بەشێكی گەورەی ناوچەكانمان.. جەماوەری خۆشەویست (خۆزگە ئێوەش لێرە دەبوون ‌و تەماشاكاری مەیدانی شەڕ دەبوون ‌و دەتانبینی كە چۆن هاتن، كەرت كەرت، تیپ تیپ، هەزاران سوارەی مەریوان، بازی بەرزەفڕی گەرمیان، ئاسكی تیژڕەوی شێروانە، پڵنگی تووڕەی پێنجوێن، بەوری چاوتیژی سەگرمە، یەكانەكانی خاڵخاڵان، شێری قەرەداغ ‌و ئاسۆس، پەڵخی شەڕەوێزی سورداش، هەڵۆكانی شارباژێڕ. كراسی رەشی دایكی شەهیدانیان ماچ كرد‌و هەریەك مشتێ خۆڵی هەڵگرت، سوێندی پێخوارد كە تا تۆڵەی هاوڕێیانی بەغەدر شەهیدكراوی ماوەی مفاوەزات نەكەنەوە، ناگەڕێنەوە).

یابە چۆنت بۆ ببەستم؟
ئەو داستانە یەكێك بوو لەو داستاتنانەی كە لەسەرتای دەستپێكردنییەوە بە كامێرای ڤیدیۆیی تۆماركرابوو كە دواتر كۆپیی كاسێتی ڤیدیۆكە دزەی كردە ناوشاریش ‌و بەنهێنی دەستاودەستی پێدەكرا، یەكێك لە دیمەنە سەرنجڕاكێشەكان ئەو پزیشكە پێشمەرگەیە بوو كە شانبەشانی تیماركردنی پێشمەرگە بریندارەكان، ئەو سەربازانەشی تیماردەكرد كە بەبرینداری بەدیلگیرابوون، سەربازێكی بریندار فیشەك بەر بن رانی كەوتبوو دەستی تێی نەدەچوو بۆ بەستن ‌و خاوێنكردنەوەی كە قاچی دەجووڵاند هاواری دەكرد (ئەوێلی یابە)، پزیشكە پێشمەرگەكەش هەر بەزمانی كوردی دەیوت: ئاخر یابە چۆنت بۆ ببەستم؟ ئەوەش پەندێكی دیكە بوو بۆ داگیركەران لەكاتێكدا تاكە سانسۆرێك لەسەر پێشمەرگە لە هەڵسوكەوتیاندا لەبەرامبەر دیل ‌و بریندارەكان تەنیا ویژدانی خۆیان ‌و گیانی مرۆڤ دۆستانە بوو.

دیلەكان لە نەورۆزدا ئازادكران
لەو داستانەدا وێڕای ئازادكردنی زنجیرە چیاكە و ئەو ناوچە بەرینەی سنووری سورداش، سەدان كەس لە هێزەكانی دوژمن كوژران ‌و نزیكەی 100 سەرباز ‌و جەیشی شەعبـیش بەدیلگیران ‌و سەدان پارچەچەكی قورس ‌و سووك دەستكەوتی هێزی پێشمەرگە بوو، داستانەكەش تێكڕا بەخوێنی 23 پێشمەرگەی قارەمان تۆماركرا كە دیارترینیان شەهیدانی فەرماندە شێخ فاروق-ی فەرماندەی كەرتی تیپی 37ی شارباژێڕ ‌و شەهید والی باریكەیی فەرماندەی كەرتی 2ی تیپی 55ی قەرەداغ بوون.
رۆژی 21ی ئاداری هەمان ساڵیش بەبۆنەی جەژنی نەورۆزەوە بەبڕیاری سەركردایەتی سەرجەم دیلەكان ئازادكران.
داستانی دابان هەلاج جگە لەوەی ورەی خەڵكی جارێكی دیكە بەرزكردەوە، ورەی هێزەكانی رژێمی بەتەواوەتی تێكشكاند بەتایبەتی كە زۆر بێ پەروایانە ماماڵەیان دەكرد و پێیانوابوو ئیتر پێشمەرگە شەڕی پێناكرێت.
جگە لەوەش وەرچەرخانێكی چۆنایەتی بوو لەڕووی كاری پێشمەرگەییەوە كە ئیتر لەدوای ئەو داستانەوە هێزەكانی رژێم نەك ورەی شەڕیان لەگەڵ پێشمەرگەدا نەمابوو، بەڵكو ئەگەر لێدانی دانیشتووانی مەدەنیی گوندەكان بە چەكی فسفۆڕی ‌و هێشوویی ‌و ناپاڵم ‌و دواتر كیمیایی لێبگەڕایە، ئەوا ببووە دەروازەی دەستپێكردنی ئازادكردنی بەشێكی زۆری ناوچەكان ‌و هەر لەو ساڵەشدا چەندین زنجیرە چیا‌و ناحیە و ناوچەی ستراتیژی ئازادكران.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*