سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » یاده‌وه‌رییه‌كانی‌ مارگرێت دۆراس له‌ رۆژگاری‌ جه‌نگدا

یاده‌وه‌ریی‌ و جه‌نگ،یاده‌وه‌ریی‌ و ئازار

یاده‌وه‌رییه‌كانی‌ مارگرێت دۆراس له‌ رۆژگاری‌ جه‌نگدا

زانكۆ ئیسماعیل ڕۆژ

له‌ڕاستیدا پرسیاری‌ جه‌نگ و قسه‌وباس له‌سه‌ر جه‌نگ زۆر له‌وه‌ قووڵترو سه‌ختره‌ به‌نوسینی‌ وتارگه‌لێك بووروژێنرێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا پرسیاری‌ جه‌نگ و ده‌رئه‌نجامه‌كانی‌، مه‌سه‌له‌یه‌كی‌ ته‌واو فه‌لسه‌فی‌ و بگره‌ وجودیه‌. بۆیه‌ ئه‌ركی‌ ئێمه‌ لێره‌دا ده‌ستبردن بۆ ئه‌و پرسیاره‌ وجودییه‌ نییه‌، به‌قه‌د ئه‌وه‌ی‌ لێره‌دا ده‌مه‌وێت چه‌ند هێمایه‌ك بۆ چیرۆكی‌ نێو فیلمێك بكه‌ین كه‌ ده‌رباره‌ی‌ یاده‌وه‌ری‌ جه‌نگ و یاده‌وه‌ری‌ ئازاره‌كانی‌ جه‌نگه‌.

هه‌میشه‌ چیرۆكه‌كانی‌ جه‌نگ به‌سه‌ركه‌وتنه‌كان كۆتاییان نایه‌ت، یاخود بابڵێین وشه‌ی‌ «سه‌ركه‌وتن» ڕووه‌ هه‌ره‌ ئاشكرا و دیاره‌كه‌ی‌ چیرۆكه‌كانی‌ نێو جه‌نگ نییه‌، به‌ڵكو به‌پێچه‌وانه‌وه‌، وشه‌ی‌ «سه‌ركه‌وتن» درۆیه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ میرو بازرگانه‌كانی‌ جه‌نگه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیدا، یان بابڵێین بازرگانه‌كانی‌ جه‌نگ ده‌بێت هه‌ر له‌كۆتایدا به‌هانه‌یه‌ك بدۆزنه‌وه‌ بۆ شه‌ڕو كوشتارو جه‌نگ، ئه‌و به‌هانه‌یه‌ش بریتییه‌ له‌وشه‌ی‌ «سه‌ركه‌وتن» تاكو پێمانبڵێن ئێمه‌ جه‌نگه‌كانمان له‌پێناو ئه‌و شته‌دا كردووه‌ كه‌ ناوی‌ «سه‌ركه‌وتن»ه‌، سه‌ركه‌وتن بۆ فڵانه‌ مه‌به‌ست و فڵانه‌ ئامانج، یاخود سه‌ركه‌وتن له‌پێناو به‌رگری‌ له‌فڵانه‌ شت و فیساره‌ مه‌سه‌له‌ی‌ چاره‌نوسساز. به‌كورتی‌ ده‌كرێ‌ بڵێین ئیتر ئه‌و جۆره‌ مرۆڤانه‌ بازرگانه‌كانی‌ جه‌نگن و ده‌بێت فێڵێك بدۆزنه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ پێمانبڵێن بۆ سه‌ركه‌وتی‌ فڵانه‌ ئامانج و مه‌به‌ست جه‌نگه‌كانمان ئه‌نجامدا. لێره‌دا گرنگه‌ هێما بكه‌ین بۆئه‌وه‌ی‌ كه‌ جه‌نگه‌كان قه‌ده‌ری‌ مرۆڤایه‌تی‌ نین، هێنده‌ی‌ به‌هۆی‌ چه‌ندین هه‌لومه‌رجه‌وه‌ جه‌نگه‌كان بوونه‌ته‌ قه‌ده‌ری‌ شارستانییه‌ت و كۆمه‌ڵگاكان. ڕوونتر بڵێم جه‌نگ ده‌كرێته‌ قه‌ده‌رو به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگا و كارێكته‌ره‌كانی‌ كۆمه‌ڵگادا ده‌سه‌پێنرێت له‌ڕێی‌ چه‌ندین بازرگان و پیاوی‌ خۆیه‌وه‌. هه‌ڵبه‌ت بۆ ته‌حقیقبوونی‌ ئه‌م قه‌ده‌ره‌ش چه‌ندین فێڵ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و بازرگانانه‌ی‌ جه‌نگ ئه‌نجامی ده‌ده‌ن.

ئه‌و چه‌ند وشه‌ كه‌مه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌ له‌سه‌ر جه‌نگ به‌مانای‌ ئه‌وه‌ نایه‌ت كه‌ شتێكمان وتووه‌ له‌سه‌ر جه‌نگ، یاخود ده‌كرێ‌ بڵێم ئه‌و چه‌ند وشه‌یه‌ له‌سه‌ر جه‌نگ هیچ نییه‌ جگه‌له‌ چه‌ند گوزاره‌یه‌كی‌ تاڕاده‌یه‌ك عاتیفی‌ كه‌ ده‌رهاویشته‌ی‌ ڕوانیینه‌ له‌ ده‌رئه‌نجامه‌كانی‌ جه‌نگ، چونكه‌ ده‌رئه‌نجامه‌كانی‌ جه‌نگ به‌هێنده‌ی‌ ورووژاندنی‌ عه‌قڵ، به‌هه‌مان قورسایی‌ ورووژێنه‌ری‌ عاتیفه‌ی‌ مرۆڤیشن، بگره‌ زۆرجار له‌به‌رده‌م ده‌رئه‌نجامه‌ كاره‌ساتباره‌كانی‌ جه‌نگدا عه‌قڵ تووشی‌ واقوڕمان ده‌بێت و به‌شه‌رمه‌وه‌ پرسیاره‌كانی‌ خۆی‌ ده‌كات له‌وه‌ی‌ چی‌ ڕوویداوه‌ له‌ساته‌وه‌خته‌كانی‌ جه‌نگدا؟
هه‌موومان كۆكین له‌سه‌ر خاڵێك له‌په‌یوه‌ند به‌جه‌نگه‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ جه‌نگ ماڵوێرانكه‌ره‌، كاره‌ساتباره‌، جه‌رگبڕو ناخ هه‌ژێن و به‌ئازاره‌. ته‌نانه‌ت بازرگانه‌كانی‌ جه‌نگ و میرو ده‌ستڕۆیشتووه‌كانی‌ جه‌نگیش، ئه‌گه‌ر به‌سه‌رزاره‌كیش بێت، له‌م كه‌سه‌له‌یه‌دا له‌گه‌ڵ هه‌مووماندا كۆك و هاوڕان كه‌ جه‌نگ پڕ به‌پیستی‌ خۆی‌ نێگه‌تیڤ و نه‌خوازراوه‌. له‌سۆنگه‌ی‌ ئه‌و خاڵه‌ هاوبه‌شه‌وه‌، تێده‌گه‌ین كه‌ «جه‌نگ و ئازار» دوانه‌یه‌كی‌ لێكدانه‌بڕاو و به‌یه‌كداچوون. كه‌ جه‌نگ دێت، به‌سه‌دان و هه‌زاره‌ها چیرۆكی‌ پڕ له‌ئازار له‌گه‌ڵ خۆیدا دێنێت. جه‌نگێك نییه‌ خاڵی‌ بێت له‌سه‌دان و هه‌زاره‌ها چیرۆكی‌ پڕ له‌سووێ‌ و ناخ هه‌ژێن. جه‌نگێك نییه‌ له‌هه‌گبه‌یدا سه‌دان چیرۆكی‌ شادی‌ و خۆشی‌ هه‌ڵگرتبێت، نا، به‌پێچه‌وانه‌وه‌، هه‌گبه‌ی‌ جه‌نگه‌كان پڕییه‌تی‌ له‌سه‌ده‌ها داستان و چیرۆكی‌ تاڵ، ئه‌و داستان و چیرۆكانه‌ی‌ عه‌قڵ له‌به‌رده‌میاندا ده‌سته‌وه‌ستان ڕاده‌مێنێت. هه‌ربۆیه‌ پرسیاری‌ عه‌قڵ له‌به‌رده‌م چیرۆكه‌كانی‌ جه‌نگ پرسیارێكی‌ وجودییه‌، پرسیاری‌ ئه‌وه‌ی‌ جه‌نگ بۆچی‌ هه‌یه‌؟ هه‌رچۆنێك بێت من له‌م نوسینه‌ زۆر كورته‌دا له‌سه‌ر چه‌ند خاڵێك ده‌وه‌ستم له‌نێو داستان و ڕووداوه‌كانی‌ نێو فیلمی‌ (memoir of war) یاخود (memoir of pain) كه‌ له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌دا مه‌به‌ست گرێدان و تێكهه‌ڵكێشكردنی‌ هه‌ردوو وشه‌ی‌ جه‌نگ و ئازاره‌ پێكه‌وه‌.

له‌ده‌ستچوون و ئازار
ئازارێك له‌ چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌دا به‌رجه‌سته‌كراوه‌، بریتییه‌ له‌ئازاری‌ له‌ده‌ستدان و له‌ده‌ستچوون، ئازارێك هه‌موومان له‌ساته‌وه‌خته‌كانی‌ جه‌نگدا دامانده‌گرێت. له‌ده‌ستدان و له‌ده‌ستچوونی‌ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ لێمانه‌وه‌ نزیكن، بگره‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌شی‌ به‌لامانه‌وه‌ گرنگ و پڕ بایه‌خن. هه‌موو له‌ده‌ستچوونێك بۆ مرۆڤ مایه‌ی‌ ئازاره‌، هه‌ر له‌ له‌ده‌ستدانی‌ كه‌سه‌ نزیكه‌كان تا ده‌گاته‌ ئه‌و شتانه‌ی‌ مرۆڤ كردوونی‌ به‌سه‌رمایه‌ی‌ ژیانی‌، وه‌كو له‌ده‌ستدانی‌ ناوناوبانگ، وه‌زیفه‌، ئارامی‌ ژیان، شوێن و جێگه‌ی‌ مانه‌وه‌، ماڵ و موڵك و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی‌ دیكه‌ش كه‌ مرۆڤ به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان خۆی‌ به‌خاوه‌نیان ده‌زانێت، له‌سه‌رو هه‌موو ئه‌مانه‌شه‌وه‌ له‌ده‌ستدانی‌ خود، واته‌ مرۆڤ بۆئه‌وه‌ی‌ خۆی‌ له‌ده‌ستنه‌چێت، په‌نا بۆ هه‌موو شتێك ده‌بات تاخۆی‌ بپارێزێت له‌وه‌ی‌ له‌ده‌ستبچێت. به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ له‌نێو چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌دا هێمای‌ بۆ ده‌كرێت وه‌ك یه‌كێك له‌جۆره‌كانی‌ له‌ده‌ستدان، له‌ده‌ستدانی‌ یه‌كێك له‌نزیكترین كه‌سه‌كانه‌، ئه‌ویش هاوسه‌ره‌.

مارگرێت له‌هه‌ڵمه‌تێكی‌ هێزه‌ نازییه‌كان له‌شاری‌ پاریس، هاوسه‌ره‌كه‌ی‌ (پییه‌ر ڕۆبێر) له‌ده‌ستده‌دات. ده‌ستگیركردنی‌ ڕۆبێر به‌هۆی‌ به‌شداربونێتی‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌ به‌رهه‌ڵستكاره‌ فه‌ڕه‌نسییه‌كان دژ به‌سوپای‌ ئه‌ڵمانیا. به‌درێژایی‌ هه‌موو چیرۆكه‌كه‌ مارگرێت كه‌ هاوسه‌ری‌ ڕۆبێره‌، له‌ژێر زه‌بر و ئازاری‌ له‌ده‌ستدانی‌ ڕۆبێری‌ مێردیدایه‌. چیرۆكی‌ ئازاری‌ مارگرێت چیرۆكێكی‌ تاڵه‌ بۆ ئه‌م خانمه‌ نووسه‌رو ڕۆژنامه‌نووسه‌، چونكه‌ عیشقی‌ مارگرێت بۆ ڕۆبێر عیشقی‌ هاوسه‌رێكی‌ دڵسۆزی‌ به‌وه‌فایه‌. مارگرێت به‌به‌رده‌وامی‌ له‌پرسیاری‌ ئه‌وه‌دایه‌ له‌گه‌ڵ خۆی‌ كه‌ داخۆ جارێكی‌ دیكه‌ بتوانێت چاوی‌ به‌چاوه‌كانی‌ ڕۆبێری‌ هاوسه‌ری‌ بكه‌وێته‌وه‌؟ چونكه‌ ئه‌و ده‌زانێت ده‌ستگیركردنی‌ به‌رهه‌ڵستكارێك له‌لایه‌ن نازییه‌كانه‌وه‌ چ مانایه‌كی‌ تاڵ و ناخۆش ده‌گه‌یه‌نێت. پرسیاره‌كانی‌ ئه‌وه‌ی‌ ئایا ده‌بێت ئێستا ڕۆبێر چۆن خه‌وتبێت، چی‌ بخوات، له‌كوێییه‌؟ كه‌ی‌ خۆی‌ شوشتووه‌؟ ئه‌و پرسیاره‌ به‌رده‌وامانه‌ن كه‌ مارگرێت وه‌كو ژنێك له‌ناخه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌یانووروژێنێت. به‌ڵام له‌ڕاستیدا ئه‌م پرسیارانه‌ هیچ نیین جگه‌له‌ به‌رده‌وامیدان به‌ئومێدێكی‌ وه‌همی‌ كه‌ كه‌سێك له‌ساته‌وه‌خته‌كانی‌ له‌ده‌ستدانی‌ شتێكدا بۆخۆی‌ دروستیان ده‌كات و له‌گه‌ڵیدا ده‌ژی‌.

ئه‌و ساته‌وه‌خته‌ی‌ مرۆڤ شتێك، كه‌سێك له‌ده‌ستده‌دات، یان ترسی‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ له‌ده‌ستیبدات، له‌و ساته‌وه‌خته‌دا شتگه‌لێك له‌قووڵایی‌ خۆیدا دروستده‌كات بۆئه‌وه‌ی‌ بیكاته‌ وزه‌ بۆ ئومێدبه‌خشین به‌وه‌ی‌ ترسی‌ له‌ده‌ستدان كه‌مبكاته‌وه‌. له‌و كاتانه‌ی‌ مرۆڤ ترسی‌ له‌ده‌ستدان دایده‌گرێت، فشاری‌ ئه‌و ترسه‌ ده‌روونیه‌ ته‌نیا به‌ئومێدبه‌خشین كه‌مده‌كرێته‌وه‌. له‌مڕووه‌وه‌ ئایینه‌كان ڕۆڵی‌ خۆیان گێڕاوه‌ له‌سه‌ر سایكۆلۆژیای‌ مرۆڤ. ئاین هه‌میشه‌ له‌ڕێی‌ ئومێدبه‌خشینه‌وه‌ فشاره‌ ده‌روونییه‌كانی‌ سه‌ر مرۆڤی‌ كه‌مكردۆته‌وه‌ له‌و ساته‌وه‌ختانه‌دا. بۆ نمونه‌ له‌و كاتانه‌ی‌ دایك و باوكێك منداڵێكیان له‌ده‌ستداوه‌، له‌ساته‌وه‌ختێكی‌ سه‌خت و قورسی‌ له‌مجۆره‌دا، ئاین ئه‌و ڕۆڵه‌ی‌ گێڕاوه‌ به‌وه‌ی‌ ئومێد ببه‌خشێت به‌م دوو مرۆڤه‌ دڵشكاوه‌ و پێیانبڵێت منداڵه‌كه‌تان له‌فرده‌وسدایه‌، یاخود ئه‌وه‌تانێ‌ له‌ئامێزی‌ فریشته‌كاندایه‌. هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م ئومێدبه‌خشینه‌ ئه‌گه‌ر درۆش بێت بۆ ئه‌و دایك و باوكه‌! له‌و ساته‌وه‌خته‌ قورس و سه‌خته‌دا به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان فشاری‌ ده‌روونی‌ سه‌ر ئه‌مانی‌ كه‌مكردۆته‌وه‌، دیاره‌ ناتوانین بڵێین كۆتایی‌ پێهێناوه‌، به‌ڵام توانیوویه‌تی‌ ببێته‌ ئامڕازێك بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و فشاره‌، كه‌ فشارێكی‌ زۆر سه‌خت و قورس و ناخ هه‌ژێنه‌.

به‌ڵام له‌حاڵه‌تی‌ مارگرێت و له‌چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌ی‌ ئێمه‌ له‌به‌رده‌میداین، ئومێدبه‌خشین ته‌نیا له‌ڕێی‌ ئه‌و یاده‌وه‌ریانه‌ی‌ ئه‌م خاتوونه‌ ده‌یانووسێت هه‌روه‌ها ئه‌و پرسیاره‌ به‌رده‌وامانه‌ی‌ ئه‌م ژنه‌ ماندووه‌وه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌یانوروژێنێت، ته‌وزیفده‌بن. ئه‌گه‌رچی‌ خۆشی‌ بڕوای‌ به‌نووسینی‌ ئه‌و یاده‌وه‌رییانه‌ نییه‌، به‌ڵام مارگرێت ئه‌و یاده‌وه‌رییانه‌ی‌ كردووه‌ به‌هۆكارێك بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئومێد ببه‌خشێت به‌وه‌ی‌ ڕۆژێك هه‌ر دێت و ڕۆبێر خۆی‌ ده‌كاته‌وه‌ به‌ماڵدا. نه‌ك هه‌ر به‌م چه‌شنه‌، به‌ڵكو مارگرێت له‌ڕێگه‌ی‌ دیكه‌شه‌وه‌ هه‌وڵی‌ ئومێدبه‌خشین ده‌دات بۆ به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی‌ مێرده‌ ده‌ستگیركراوه‌كه‌ی‌. ئه‌م ژنه‌ ڕووخسار خه‌مناكه‌، به‌ناچاری‌ په‌یوه‌ندی‌ له‌گه‌ڵ یه‌كێك له‌ ئه‌فسه‌ره‌ فه‌ڕه‌نسییانه‌دا ده‌به‌ستێت كه‌ كار له‌گه‌ڵ ئه‌ڵمانه‌كاندا ده‌كات. ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ ئه‌گه‌رچی‌ فه‌ڕه‌نسییه‌ و خه‌ڵكی‌ پاریسه‌، به‌ڵام مه‌ستی‌ سه‌ركه‌وتنه‌كانی‌ ڕایخ بووه‌و كار له‌گه‌ڵ نازییه‌كاندا ده‌كات. به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان ئه‌م ئه‌فسه‌ره‌ وه‌كو تروسكاییه‌ك خۆی‌ ده‌رده‌خات بۆ مارگرێت و مارگرێتیش سه‌ره‌تا به‌حه‌ماسێكی‌ زۆره‌وه‌ ڕوو له‌م تروسكاییه‌ ده‌كات تا ئومێدێكی‌ زیاتر بدات به‌خۆی‌ و فشاری‌ ئازاری‌ له‌ده‌ستدانی‌ ڕۆبێر كه‌متر بكاته‌وه‌ له‌ناخیدا. به‌ڵام هه‌ر زوو مارگرێت ده‌رك به‌وه‌همی‌ ئه‌م تروسكاییه‌ش ده‌كات و بێئومێد ده‌بێت لێی‌. لێره‌وه‌ نه‌ ئه‌و تروسكاییه‌ و نه‌هاوڕێكانی‌ ڕۆبێر ناتوانن فشاره‌كانی‌ ئه‌و ئازاره‌ كه‌مبكه‌نه‌وه‌ كه‌ مارگرێتی‌ له‌ناخه‌وه‌ هه‌ڵته‌كاندووه‌.

وێنه‌یه‌كی‌ دیكه‌ی‌ نێو چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌ كه‌ ده‌بێت له‌سه‌ری‌ ڕابووه‌ستین، بریتییه‌ له‌خستنه‌ڕووی‌ ئه‌و ڕاستییه‌ی‌ كه‌ ژنان زیان لێكه‌وتووترین لایه‌نن له‌ جه‌نگه‌كاندا، له‌و ڕووه‌وه‌ی‌ ئه‌وان له‌هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ یان مێرده‌كانیان یان كوڕو كچه‌كانیان، یاخود براو باوكیان له‌ده‌ستداوه‌، هه‌ر بۆیه‌ زۆرترین یاده‌وه‌رییه‌كانی‌ تاڵی‌ جه‌نگ له‌لای‌ ژنان ده‌مێنێته‌وه‌. لێره‌دا گونجاوه‌ بڵێم له‌چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌دا به‌ته‌واوی‌ مانا جه‌نگ دژ به‌ ویستی‌ ژنه‌، چونكه‌ ژن وه‌كو ئه‌و بونه‌وه‌ره‌ی‌ به‌غه‌ریزه‌ چاوی‌ له‌زۆربوون و گه‌شه‌كردنه‌، به‌ڵام جه‌نگ دێت و نه‌ك هه‌ر ڕێ‌ له‌ گه‌شه‌ و زۆربوون ده‌گرێت، بگره‌ ئه‌وه‌شی‌ كه‌ هه‌یه‌ له‌ناویده‌بات و ده‌یسووتێنێت، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ كه‌ ژنان چه‌ندین فرسه‌خ له‌چاو پیاوان دوورترن له‌جه‌نگه‌وه‌و خوازیار به‌جه‌نگ و چیرۆكه‌كانی‌ جه‌نگ نین. له‌ته‌ك ئه‌م ئازارو مه‌ینه‌تییه‌ی‌ مارگرێتدا خانمێكی‌ دیكه‌ی‌ هاوسێی‌ مارگرێت له‌گه‌ڵ هه‌مان ئازارو مه‌ینه‌تیدا ده‌تلێته‌وه‌و گینگڵ ده‌خوات، هه‌ڵبه‌ته‌ به‌ئومێد و چاوه‌ڕوانییه‌كی‌ زۆرتر له‌مارگرێت. ئه‌م خانمه‌ به‌ته‌مه‌نه‌ی‌ هاوسێی‌ مارگرێت كه‌ جووه‌و كچه‌كه‌ی‌ ده‌ستگیركراوه‌ له‌لایه‌ن نازییه‌كانه‌وه‌، جگه‌له‌وه‌ی‌ به‌ئومێدێكی‌ زۆره‌وه‌ چاوه‌ڕێی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ كچه‌كه‌یه‌تی‌، هه‌میشه‌ش پاڵپشتییه‌كی‌ زۆری‌ مارگرێت و له‌گه‌ڵیدا هاوبه‌شی‌ خه‌مه‌كانی‌ مارگرێته‌. به‌ڵام چیرۆكی‌ له‌ده‌ستدانی‌ ئه‌م خانمه‌ زۆر تاڵترو به‌سوێتره‌ له‌ئازاری‌ له‌چیرۆكی‌ له‌ده‌ستدانی‌ مارگرێت.

ئازار و سه‌ركه‌وتن
له‌ساته‌وه‌ختێكدا كه‌ فه‌ڕه‌نسییه‌كان له‌ڕێی‌ كۆمه‌كی‌ هاوپه‌یمانه‌كانه‌وه‌ به‌سه‌ر ئه‌ڵمانه‌كاندا سه‌رده‌كه‌ون و شاری‌ پاریس له‌ده‌ستی‌ نازییه‌كان ڕزگاری‌ ده‌بێت، خه‌ڵكی‌ فه‌ڕه‌نسا به‌گشتی‌ هه‌موو مه‌ستی‌ ئاهه‌نگه‌كانی‌ سه‌ركه‌وتن ده‌بن، به‌ڵام له‌ساته‌وه‌ختێكی‌ له‌مجۆره‌دا، مارگرێت هێشتا له‌گه‌ڵ ئازاری‌ له‌ده‌ستدانی‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی‌ له‌ململانێدایه‌. له‌و كاتانه‌ی‌ ئیدی‌ سه‌ربازو جه‌نگاوه‌رو دیله‌كانی‌ جه‌نگ ڕزگاریان ده‌بێت و ڕووه‌و ماڵه‌كانی‌ خۆیان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌، ئه‌و كاتانه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ هه‌موو به‌شوێن كه‌سه‌ بێسه‌روشوێبووه‌كانیان وێڵن و ده‌یانه‌وێت ئه‌و شته‌ی‌ له‌ده‌ستیانداوه‌، به‌ده‌ستبیهێننه‌وه‌. مارگرێتیش به‌په‌رۆشه‌وه‌ یه‌كێكه‌ له‌و كه‌سانه‌ی‌ به‌دوای‌ ڕۆبێردا وێڵ و سه‌رگه‌ردان چاوه‌ڕوانی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ هاوسه‌ره‌كه‌یه‌تی‌. هه‌موو ڕووداوه‌كان به‌ئاڕاسته‌ی‌ ئه‌وه‌دا ده‌ڕۆن كه‌ پێمانبڵێن چیدی‌ مارگرێت له‌چاوه‌ڕوانییه‌كی‌ بێهووده‌دایه‌، چونكه‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی‌ نه‌ماوه‌. به‌ڵام به‌هاتنی‌ هه‌واڵێك له‌دوورترین به‌ره‌كانی‌ جه‌نگه‌وه‌، ئاڕاسته‌ی‌ دراماتیكی‌ چیرۆكه‌كه‌ ده‌گۆڕێت و ئه‌مجاره‌ ئومێدێكی‌ ته‌واو ڕاسته‌قینه‌ ده‌گات به‌ مارگرێت، به‌ڵام ئومێدێك كه‌ تائاستێكی‌ زۆر خه‌مناكه‌، چونكه‌ ڕۆبێر ته‌نیا به‌ڕۆح زیندووه‌، ئه‌گه‌رنا جه‌سته‌یه‌كی‌ ته‌واو تێكشاو و ماندووه‌. مارگرێت به‌رله‌وه‌ی‌ هه‌واڵی‌ ڕۆبێری‌ پێبگات، له‌یاده‌وه‌رییه‌كانی‌ خۆیدا باس له‌و سه‌ركه‌وتنانه‌ ده‌كات كه‌ له‌و ڕۆژگاره‌دا به‌سه‌ر ئه‌ڵمانه‌كاندا تۆمار ده‌كرێن. ئه‌م ژنه‌ به‌جۆرێك له‌نائومێدییه‌وه‌ ئه‌و یاده‌وه‌رییانه‌ ده‌نووسێته‌وه‌ و نوسینه‌وه‌ی‌ ئه‌و یاده‌وه‌رییانه‌ ناتوانێت له‌ژێر كاریگه‌ری‌ ئازاره‌كانی‌ جه‌نگدا بێته‌ ده‌ره‌وه‌. مارگرێت ده‌نوسێت «دیگۆڵییه‌كان به‌ پۆشاكی شیك و پاكوخاوێنه‌وه‌ له‌شوێنه‌ گشتییه‌كان چاوه‌ڕێی‌ هاتنه‌وه‌ی‌ دیل و سه‌ربازه‌كان ده‌كه‌ن و ناویان تۆمار ده‌كه‌ن، نازانم شه‌ش مانگ به‌ر له‌ ئێستا ئه‌مانه‌ له‌ كوێ‌ بوون؟!». ئه‌م ڕسته‌یه‌ ڕه‌خنه‌یه‌كی‌ توونده‌ له‌زه‌مه‌نێك كه‌ تێیدا گۆڕانی‌ ڕیشه‌یی‌ له‌سیاسه‌تدا ڕووده‌دات. له‌زه‌مه‌نێكی‌ له‌م جۆره‌دا هه‌میشه‌ خه‌ڵكانێك ده‌رده‌كه‌ون كه‌ بریتیین له‌و كه‌سانه‌ی‌ به‌ئینتیهازی‌ و قۆستنه‌وه‌ی‌ هه‌ل ده‌ناسرێنه‌وه‌.

كه‌سانی‌ له‌مجۆره‌ ئه‌وانه‌ن كه‌ وه‌ك خه‌ڵكی‌ ماندووی‌ ڕۆژگاره‌كانی‌ شۆڕش خۆیان ده‌رده‌خه‌ن، له‌كاتێكدا تۆز له‌جلوبه‌رگ و پۆشاكه‌كانیان نه‌نیشتووه‌. ئه‌م كه‌سانه‌ ئه‌وانه‌ن له‌گۆڕانه‌كاندا مننه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌ ماندووه‌ ڕاسته‌قیینه‌كه‌دا ده‌كه‌ن و خۆیان به‌پێشڕه‌وی‌ ئه‌وان ده‌زانن، هه‌ڵبه‌ت ئه‌م جۆره‌ كه‌سانه‌ له‌به‌رده‌م سیاسییه‌كاندا بچووك و گرگن و كه‌بایه‌خن، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مانه‌ ده‌یخوازن پچڕینی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی‌ شه‌خسییه‌ و هیچی‌ تر. له‌ یاده‌وه‌ری‌ خۆماندا ئه‌م جۆره‌ خه‌ڵكه‌ زۆرن و تاكو ئێستاش هه‌ن و توێژێكی‌ به‌رچاویشن له‌ناو كۆمه‌ڵگادا. مێژووی‌ سی‌ ساڵی‌ ڕابردووی‌ كۆمه‌ڵگای‌ ئێمه‌ پڕییه‌تی‌ له‌و گۆڕانه‌ سیاسیانه‌ی‌ ئه‌م جۆره‌ توێژه‌ی‌ كۆمه‌ڵگا تێیاندا به‌زه‌قی‌ ئاماده‌ن و خۆیان ده‌رخستووه‌، له‌كاتێكدا وه‌ك مارگرێت له‌یاده‌وه‌رییه‌كانیدا ده‌ڵێت «ئه‌مانه‌ شه‌ش مانگ له‌مه‌وبه‌ر له‌كوێ‌ بوون؟!»، ئه‌مانه‌ هه‌میشه‌ له‌دوای‌ گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌كان به‌مننه‌تێكه‌وه‌ كار له‌ناو جومگه‌كانی‌ ده‌وڵه‌تدا ده‌كه‌ن و وه‌ك پاڵه‌وانیش خۆیان نمایشده‌كه‌ن. هه‌ڵبه‌ت مارگرێت له‌یاده‌وه‌رییه‌كانیدا وه‌ك جۆرێك له‌ئازار باس له‌م چركه‌ساته‌ ده‌كات و ده‌بێته‌ به‌شێك له‌یاده‌وه‌رییه‌ تاڵه‌كانی‌ ئه‌م خانمه‌، هه‌روه‌ك چۆن به‌شێكیشه‌ له‌یاده‌وه‌ری‌ تاڵ و ناخۆش بۆ ئێمه‌ش، بێگومان به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان ئه‌م حاڵه‌ته‌ یه‌كێكه‌ له‌ده‌رهاویشته‌كانی‌ جه‌نگ و چیرۆكه‌ ناخۆشه‌كانی‌. نه‌ك هه‌ر بۆ مارگرێت و نه‌ك هه‌ر بۆ ئێمه‌ش، به‌ڵكو له‌سه‌رجه‌م شۆرش و گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌كان خه‌ڵكانی‌ ئیتیهازی‌ له‌مجۆره‌ به‌زه‌قی‌ ئاماده‌ن و خۆیان له‌خه‌ڵكی‌ به‌دبه‌خت و ماندوو ده‌كه‌نه‌ پاڵه‌وان و به‌چه‌شنێك خۆیان نمایشده‌كه‌ن، وه‌كئه‌وه‌ی‌ كاره‌كته‌ری‌ یه‌كه‌م و سه‌ره‌كی‌ چیرۆكی‌ سه‌ركه‌وتنه‌كان بووبێتن و به‌بێ‌ ئه‌مان، سه‌ركه‌وتنی‌ شۆڕش و گۆڕانی‌ سیاسی‌ ڕووینه‌ده‌دا! به‌دبه‌خییته‌كه‌ له‌وێدایه‌ دواتر ئه‌مجۆره‌ خه‌ڵكانه‌ ئاڕاسته‌ی‌ ڕووداوه‌كان دیاریده‌كه‌ن و ده‌ستیان هه‌یه‌ له‌وێناكردنی‌ ژیانی‌ سیاسی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و ئابووری‌ ئه‌و گۆڕانه‌ بنچینه‌ییانه‌ له‌دواتردا دروستده‌بن.

ژن و ململانێی‌ چاوه‌ڕوانی‌
یه‌كێك له‌و خاڵه‌ دیارانه‌ی‌ له‌هه‌مان كاتدا دژێتییه‌ واته‌ (تناقض)ه‌، بریتییه‌ له‌و ده‌رئه‌نجامه‌ چاوه‌ڕواننه‌كراوه‌ی‌ له‌كۆتاییه‌كانی‌ چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌دا دێته‌ پێش بۆ بینه‌ر. مارگرێت وه‌ك ژنێك به‌درێژایی‌ چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌ نمونه‌یه‌ك له‌مرۆڤمان پیشانده‌دات كه‌ بریتییه‌ له‌ كه‌سێكی‌ ته‌واو به‌وه‌فا بۆ هاوسه‌ره‌كه‌ی‌، چیرۆكی‌ فیلمه‌كه‌ سه‌رتاپا بریتییه‌ له‌ئازاری‌ چاوه‌ڕوانی‌ مارگرێت بۆ مێرده‌كه‌ی‌. له‌كاتێكدا مارگرێت چه‌ندین ڕێگه‌ی‌ دیكه‌ تاقیده‌كاته‌وه‌ بۆ ده‌ربازبوونی‌ له‌ئازاری‌ چاوه‌ڕوانی‌ و له‌ده‌ستچوونی‌ ڕۆبێر، به‌ڵام هیچ كام له‌م ڕێگایانه‌ سوودێكی‌ ئه‌وتۆیان نابێت. ئیدی‌ به‌ناچاری‌ مارگرێت له‌گه‌ڵ ئازاری‌ له‌ده‌ستدانی‌ ڕۆبێردا هه‌ڵده‌كات و ڕوخساری‌ ژنێكی‌ خه‌مناك به‌درێژایی‌ چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌ له‌گه‌ڵماندا دێت. ده‌ركه‌وتنی‌ مارگرێت به‌م شكڵه‌ پڕییه‌تی‌ له‌مانای‌ دڵسۆزییه‌كی‌ بێوێنه‌ له‌لایه‌ن ژنێكه‌وه‌ بۆ هاوسه‌ره‌ به‌ندكراوه‌كه‌ی‌. له‌ژیانی‌ واقعیدا نمونه‌ی‌ مارگرێت به‌هه‌زاران و سه‌دان هه‌زار هه‌یه‌ و كه‌م نین ئه‌و ژنانه‌ی‌ له‌گه‌ڵ ئازاری‌ چاوه‌ڕوانی‌ هاوسه‌ره‌كانیاندا ژیاون و زه‌جریان كێشاوه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌و خاڵه‌ نییه‌ كه‌ ده‌مه‌وێت له‌سه‌ری‌ بووه‌ستم، چونكه‌ هه‌موومان به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان دوور یان نزیك ده‌ركمان كردووه‌ به‌و چیرۆكانه‌ی‌ هاوشێوه‌ی‌ چیرۆكی‌ مارگرێتن له‌ژیانی‌ واقعیدا، یاخود له‌گه‌ڵیدا ژیاوین، یان هه‌ر به‌لایه‌نی‌ كه‌مه‌وه‌ هه‌ستمان پێكردووه‌و بیستوومانه‌و بینیوومانه‌.

ئه‌وه‌ی‌ جێگه‌ی‌ تێبینیكردن و پرسیاره‌ بۆ بینه‌ری‌ ئه‌م فیلمه‌، بریتییه‌ له‌و هه‌ڵوێسته‌ی‌ مارگرێت كه‌ وه‌ك دژێتی‌ ده‌رده‌كه‌وێت به‌رامبه‌ر مێرده‌كه‌ی‌ له‌ كۆتاییه‌كانی‌ ئه‌م چیرۆكه‌دا، نه‌ك به‌رامبه‌ر ڕۆبێر، به‌ڵكو به‌رامبه‌ر سه‌راپای‌ گرێچنی‌ چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌. مارگرێت له‌كۆتاییه‌كانی‌ چیرۆكی‌ فیلمه‌كه‌دا وه‌كو یاده‌وه‌رییه‌ك ده‌ڵێت: «دوای‌ ساڵێك له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ڕۆبێر، پێمڕاگه‌یاند كه‌ ده‌بێت جیابینه‌وه‌! له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ من مناڵم ده‌وێت و بۆیه‌ هاوسه‌رگیریم له‌گه‌ڵ ماسكۆلۆ كرد». دیاره‌ ماسكۆلۆ هاوڕێی‌ ڕۆبێر و مارگرێتیشه‌ و به‌درێژایی‌ چیرۆكی‌ فیلمه‌كه‌ پاڵپشتێكی‌ باشی‌ مارگرێت بووه‌ له‌چاوه‌ڕوانیكردنی‌ هاوسه‌ره‌كه‌یدا. ئه‌وه‌ی‌ بینه‌ر تووشی‌ سه‌رسامبوون ده‌كات له‌ساته‌وه‌ختێكی‌ وه‌هادا بریتییه‌ له‌م بڕیاره‌ له‌ناكاوه‌ی‌ مارگرێت، بڕیاری‌ جیابوونه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ ڕۆبێر، هۆكاره‌كه‌شی‌، وه‌ك خۆی‌ ئاشكرای‌ ده‌كات، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و منداڵی‌ ده‌وێت و هه‌ڵبه‌ته‌ ڕۆبێر ئه‌و توانایه‌ی‌ نه‌ماوه‌و پیاوێكی‌ تێكشكاوه‌ له‌ڕووی‌ جه‌سته‌ییه‌وه‌. ئه‌م كۆتاییه‌ بۆ بینه‌ر پڕییه‌تی‌ له‌دژێتی‌، هه‌ڵبه‌ته‌ دژێتی‌ ده‌رهه‌ق به‌ گرێچنی‌ ڕووداوه‌كانی‌ نێو چیرۆكه‌كه‌، نه‌ك دژێتی‌ ده‌رهه‌ق به‌خواستی‌ سروشتی‌ مارگرێت وه‌كو ژنێك. خۆ ئه‌گه‌ر له‌و ڕووه‌وه‌ قسه‌ بكه‌ین كه‌ ڕووداوه‌كانی‌ چیرۆكه‌كه‌ ناكۆكه‌ به‌م كۆتاییه‌، له‌مه‌یاندا ئه‌م كۆتاییه‌ به‌ته‌واوی‌ مانا دژێتییه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌و ڕووه‌وه‌ قسه‌ بكه‌ین كه‌ ژن به‌سروشت خواستی‌ زۆربوونی‌ هه‌یه‌، ئه‌وا له‌مه‌یاندا مارگرێت له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌م هاوكێشه‌یه‌ نییه‌ و هیچ دژێتییه‌كیش له‌ئارادا نییه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ خواستی‌ سروشتی‌ مارگرێته‌ وه‌ك ئافره‌تێك. دیاره‌ ئه‌گه‌ر گریمانه‌ی‌ دووه‌م وه‌ك ڕاستییه‌ك وه‌ربگرین، ئه‌وا ناوه‌رۆكی‌ ئه‌م چیرۆكه‌ ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت كه‌ عیشقی‌ ژن له‌ ترۆپكدا له‌زۆربووندا خۆی‌ به‌رجه‌سته‌ ده‌كات، یاخود با به‌چه‌ند وشه‌یه‌كی‌ دیكه‌ بڵێم عیشقی‌ ژن كاتێك ده‌گات به‌ترۆپكی‌ خۆی‌، ئه‌وا له‌زۆربووندا ته‌جه‌لا ده‌كات، بێگومان مارگرێتیش به‌پێی‌ ئه‌م چیرۆكه‌ نمونه‌یه‌كی‌ زیندووی‌ ئه‌و حاڵه‌ته‌یه‌. ئه‌گه‌ر دووركه‌وتنه‌وه‌ نه‌بێت له‌بابه‌ته‌كه‌ ئه‌وا جێی‌ خۆیه‌تی‌ هێما بكه‌ین بۆئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌دنیای‌ هاوچه‌رخدا بزوتنه‌وه‌ فیمینیستییه‌كان به‌هه‌موو شێوه‌كانی‌ ڕووبه‌ڕوبوونه‌وه‌ دژایه‌تی‌ ئه‌م غه‌ریزه‌ سروشتییه‌ی‌ ژنیان كردووه‌و زۆربوونیان وه‌ك حاڵه‌تێكی‌ نێگه‌تیڤ پیشانداوه‌، به‌ڵام ئه‌م دژایه‌تی‌ و شه‌ڕفرۆشتنه‌ هه‌وڵێكی‌ ئایدۆلۆژی‌ ئه‌م بزوتنه‌وانه‌ بوون و ده‌بێت، له‌كۆتایدا ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مان ده‌یخوازن به‌ناسروشتیكردنی‌ دۆخێكی‌ سروشتی‌ مرۆڤه‌. بێگومان له‌دنیای‌ مۆدێرندا ته‌نیا بزووتنه‌وه‌ فیمینیستییه‌كانیش نین دژ به‌زۆرێك له‌و حاڵه‌ته‌ سروشتیانه‌ی‌ مرۆڤ وه‌ستاون و وه‌كو چه‌ند حاڵه‌تی‌ نێگه‌تیڤ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ كردووه‌، كه‌ خۆی‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا نیشانه‌یه‌ بۆ هه‌ژاری‌ و ده‌ستكورتی‌ ئه‌م جۆره‌ بزوتنه‌وانه‌ له‌ڕووی‌ مه‌عریفییه‌وه‌، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م ناوه‌رۆكی‌ بابه‌ته‌كه‌ی‌ ئێمه‌ نییه‌، بۆیه‌ دروست وایه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر ئه‌و خاڵه‌ی‌ كه‌ تێیدا بڕوانین له‌و ڕووداوه‌ له‌ناكاوه‌ی‌ له‌كۆتاییه‌كانی‌ چیرۆكی‌ ئه‌م فیلمه‌ ڕووده‌دات، ڕووداوی‌ جیابوونه‌وه‌ی‌ مارگرێت له‌ ڕۆبێر له‌دوای‌ ئه‌و هه‌موو ئازاری‌ چاوه‌ڕوانییه‌.

بۆ تێگه‌یشتنی‌ زیاتر له‌م ڕووداوه‌ دێڕێكی‌ نیتچه‌ زۆرتر هاوكاریمان ده‌كات. نیتچه‌ له‌ كتێبی‌ زارده‌شتدا به‌مشێوه‌یه‌ باس له‌ئافره‌ت ده‌كات و ده‌ڵێت: «پیاو بۆ ئافره‌ت ته‌نیا ئامڕازێكه‌، ئامانجیش لێی‌ ته‌نیا منداڵبوونه‌« (علی‌ مصباح هكذا تكلم زاردشت-دار الجمل – ص 131- ط2007). ئه‌م دێڕه‌ی‌ نیتچه‌ به‌سه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ تێبگه‌ین بۆچی‌ مارگرێت له‌كۆتاییه‌كانی‌ ئه‌م فیلمه‌دا بڕیاری‌ جیابوونه‌وه‌ له‌ ڕۆبێر ده‌دات. دیاره‌ دێڕه‌كه‌ی‌ نیتچه‌ زۆر ڕوونه‌و پێویستی‌ به‌هیچ ته‌فسیرو لێكدانه‌وه‌یه‌ك نییه‌، له‌ژێر ڕۆشنایی‌ ئه‌و دێڕه‌ی‌ نیتچه‌شدا ئاشكرایه‌ كه‌ ڕۆبێر بۆ مارگرێت بریتییه‌ له‌و مرۆڤه‌ی‌ مارگرێت ده‌یه‌وێت ته‌جه‌لای‌ عیشقی‌ خۆی‌ تێدا بكات به‌ منداڵبوون، كاتێكیش ڕۆبێر ئه‌و كه‌سه‌ نییه‌ كه‌ بتوانێت مارگرێت خۆی‌ تێدا ته‌جه‌لا بكات، ئیدی‌ بڕیاری‌ جیابوونه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا ده‌دات.

مارگرێت به‌هه‌موو شێوه‌كانی‌ قوربانیدان چاوه‌ڕێی‌ ڕۆبێر ده‌كات و زه‌جرو ئازارێكی‌ زۆر له‌ به‌ده‌ستهێناوه‌ی‌ ڕۆبێردا ده‌كێشێت، هه‌موو ئه‌مانه‌شی‌ بۆ ته‌جه‌لاكردنی‌ عیشقه‌كه‌یه‌تی‌ به‌منداڵبوون، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ وه‌كو پلانێكی‌ هۆشیارانه‌ی‌ داڕێژراو نا، به‌ڵكو وه‌ك غه‌ریزه‌ی‌ ژنێك كه‌ پیاوه‌كه‌ی‌ خۆی‌ خۆشده‌وێت و به‌سروشت ده‌خوازێت له‌كۆتایی‌ عیشقیدا ته‌جه‌لای‌ خۆی‌ بۆ بكات به‌ منداڵیبوون. ئه‌م فیلمه‌ ڕاستگۆیه‌ له‌گه‌ڵماندا به‌وه‌ی‌ پێمانبڵێت كه‌ لووتكه‌ی‌ ته‌جه‌لاكردنی‌ عیشقی‌ ژن بریتییه‌ له‌منداڵبوون و زۆربوون، ئه‌م سروشته‌ خۆی‌ له‌خۆیدا هیچ نییه‌ جگه‌له‌ غه‌ریزه‌یه‌كی‌ بنچینه‌یی‌ ئافره‌ت.

ئێمه‌ی‌ بینه‌ر به‌درێژای‌ ڕووداوه‌كانی‌ ئه‌م چیرۆكه‌ هیچ گومانێكمان له‌دڵسۆزی‌ و خۆشه‌ویستی‌ مارگرێت بۆ ڕۆبێر نییه‌ له‌و هه‌موو هه‌وڵه‌ی‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی‌ مێرده‌كه‌ی‌، هیچ موجامه‌له‌یه‌كیش به‌دی‌ ناكه‌ین له‌سه‌رجه‌م ئه‌و هه‌وڵانه‌ی‌ مارگرێتدا. زۆر به‌ساده‌یی‌ مارگرێت تامه‌زرۆییه‌كی‌ ڕاستگۆیانه‌ی‌ هه‌یه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی‌ هاوسه‌ره‌كه‌ی‌، به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌یه‌كی‌ پڕ له‌زه‌جرو ئازارو ناڕه‌حه‌تی‌، هه‌موو ڕووداوه‌كانی‌ ئه‌م فیلمه‌ش له‌سه‌ر ئه‌م خاڵه‌ وه‌ستاوه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ئازاری‌ مارگرێت بۆ له‌ده‌ستدانی‌ مێرده‌كه‌. به‌ڵام كاتێك له‌كۆتاییه‌كاندا مارگرێت بڕیارێكی‌ له‌و جۆره‌ ده‌دات، ئیدی‌ ئێمه‌ی‌ بینه‌ر ته‌نیا ده‌توانین له‌و سیاقه‌ی‌ تێگه‌یشتنی‌ نیتچه‌دا ئه‌و بڕیاره‌ی‌ ئه‌م خانمه‌ سته‌ملێكراوه‌ لێكبده‌ینه‌وه‌و ته‌فسیری‌ بۆ بكه‌ین. خۆ ئه‌گه‌ر له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌م تێگه‌یشتنه‌ی‌ نیتچه‌ له‌م چیرۆكه‌ بڕوانین، ئه‌وا له‌به‌رده‌م دوو بژارده‌ی‌ نالۆژیكیدانین كه‌ هیچ كامیان له‌گه‌ڵ ڕووداوه‌ یه‌ك له‌دوا یه‌كه‌كانی‌ فیلمه‌كه‌دا كۆك نابن.

یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مارگرێت كه‌سێكی‌ نادڵسۆز و ناڕاستگۆیه‌، ئه‌م بژارده‌یه‌ كێشه‌ی‌ تێدایه‌، چونكه‌ هه‌موو ڕووداوه‌كانی‌ چیرۆكه‌كه‌ باس له‌دڵسۆزییه‌كی‌ بێوێنه‌ی‌ ئه‌م خانمه‌ ده‌كه‌ن بۆ به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی‌ مێرده‌كه‌ی‌. ئه‌م خانمه‌ به‌درێژایی‌ ئه‌م فیلمه‌ پارچه‌یه‌كه‌ له‌غه‌مباری‌ و گۆشه‌گیری‌ به‌هۆی‌ له‌ده‌ستدانی‌ هاوسه‌ره‌كه‌یه‌وه‌، هه‌موو هه‌وڵه‌كانیشی‌ بۆ به‌ده‌ستهێناه‌وه‌ی‌ ڕۆبێره‌، كه‌واته‌ چۆن ئه‌و مافه‌ به‌خۆمان بده‌ین بڵێین مارگرێت كه‌سێكی‌ نادڵسۆزه‌! بژارده‌ی‌ دوومیان ئه‌وه‌یه‌ بڵێین ده‌رهێنه‌ری‌ ئه‌م فیلمه‌ ده‌یه‌وێت له‌كۆتایی‌ فیلمه‌كه‌یدا دژێتییه‌ك بخوڵقێنێت تا به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان فیلمه‌كه‌ی‌ ته‌مومژاوی‌ بكات و جۆرێك له‌لوغز بدات به‌فیلمه‌كه‌ی‌، ئه‌میشیان دیسانه‌وه‌ كێشه‌ی‌ تێدایه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ڕووداوه‌كانی‌ چیرۆكه‌كه‌ هیچ جۆره‌ ته‌مومژێك له‌گه‌ڵ خۆیدا هه‌ڵناگرێت و هه‌موو شته‌كان ده‌گه‌ن به‌وه‌ی‌ مارگرێت له‌دواجاردا له‌ڕۆبێر جیابێته‌وه‌و ئه‌مه‌ش وه‌ك مافێكی‌ سروشتی‌ خۆی‌ ته‌ماشا ده‌كات كه‌ ببێته‌ دایك بۆ منداڵ و بۆیه‌ به‌ناچاری‌ دوای‌ ئه‌و هه‌موو چاوه‌ڕوانی‌ و ئازاركێشانه‌ ده‌بێت هاوسه‌رگیری‌ له‌گه‌ڵ ماسكۆلۆدا بكات كه‌ له‌نزیكه‌وه‌ ئاگاداری‌ هه‌موو غه‌م و ئازاره‌كانی‌ ئه‌م خانمه‌ بووه‌. كه‌واته‌ بابپرسین له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ تێگه‌یشتنی‌ نیتچه‌ ده‌توانین چ جۆره‌ ته‌فسیرو لێكدانه‌وه‌یه‌كی‌ دیكه‌ بكه‌ین بۆ ئه‌و بڕیاره‌ی‌ مارگرێت؟ هه‌ڵبه‌ته‌ كه‌ ناتوانین. بۆیه‌ به‌دیدی‌ من ده‌رهێنه‌ری‌ ئه‌م فیلمه‌ زۆر به‌جوانی‌ توانیوییه‌تی‌ ئازاره‌كانی‌ خانمێكی‌ ڕۆژنامه‌نووس له‌ساته‌وه‌خته‌كانی‌ جه‌نگدا به‌رجه‌سته‌ كردووه‌و ئه‌و خولیا مێینه‌یه‌شی‌ به‌رجه‌سته‌كردووه‌ كه‌ به‌غه‌ریزه‌ له‌نێو هه‌موو ڕه‌گه‌زێكی‌ مێینه‌دا هه‌یه‌. به‌دووریشی‌ نازانم كه‌ ده‌رهێنه‌ر به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان له‌ژێر كاریگه‌ری‌ ئه‌و بۆچوونه‌ی‌ نیتچه‌دا نه‌بێت. هه‌ڵبه‌ت كاریگه‌ر بوبێت یان نه‌بوبێت، ئه‌وا ده‌رهێنه‌ر له‌م فیلمه‌یدا به‌شێوه‌یه‌كی‌ زۆر دارماتیكی‌ و له‌ڕێی‌ باسكردنی‌ ڕووداوه‌كانی‌ جه‌نگه‌وه‌ ئه‌و بۆچوونه‌ی‌ نیتچه‌ی‌ وه‌كخۆی‌ به‌رجه‌سته‌ كردووه‌. گرنگه‌ هێما بكه‌ین بۆئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌م خاڵه‌ی‌ ئێمه‌ لێره‌دا ئاماژه‌مان پێكرد و بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ری‌ وه‌ستاین، ته‌نیا خاڵی‌ باسكراوی‌ نێو فیلمه‌كه‌ نییه‌، به‌ڵكو شتی‌ دیكه‌ش هه‌یه‌ كه‌ له‌فیلمه‌دا جێگه‌ی‌ قسه‌وباسه‌، به‌ڵام خاڵی‌ جه‌وهه‌ری‌ و گرنگی‌ فیلمه‌كه‌ بریتییه‌ له‌و بابه‌ته‌ی‌ له‌م كورته‌ وتاره‌دا له‌سه‌ری‌ وه‌ستاین.

كۆتایی‌
هه‌موو جه‌نگێك پڕیییه‌تی‌ له‌چیرۆكی‌ تاڵ و پڕ ئازار، فیلمی‌ (memoir of war)یش یه‌كێكه‌ له‌و چیرۆكانه‌. چیرۆكی‌ ژنێكی‌ خه‌مباری‌ ڕۆژگاری‌ داگیركردنی‌ وڵاته‌كه‌ی‌. خۆ ئه‌گه‌ر سه‌رله‌نوێ‌ له‌و بڕیاره‌ له‌ناكاوه‌ی‌ مارگرێت بڕوانینه‌وه‌ كه‌ له‌كۆتاییه‌كانی‌ فیلمه‌كه‌دا ده‌یدات، ئه‌وا زۆر به‌ساده‌یی‌ ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌و بڕیاره‌ ڕاسته‌وخۆ له‌ده‌رهاویشته‌كانی‌ جه‌نگه‌، ڕوونتر بڵێم ئه‌و بڕیاره‌ قه‌ده‌رێكی‌ نه‌خوازراوه‌ كه‌ جه‌نگ ده‌یسه‌پێنێت به‌سه‌ر كارێكته‌ره‌كانی‌ كۆمه‌ڵگادا. ئه‌مه‌ش واتای‌ ئه‌وه‌یه‌ جه‌نگ به‌هه‌زاران قه‌ده‌ری‌ نه‌ویستراو ده‌سه‌پێنێت به‌سه‌ر مرۆڤدا، كه‌ هیچ كات یه‌كێك له‌و مرۆڤانه‌ ڕۆژگارێك بیریان له‌ڕوودانی‌ ئه‌و قه‌ده‌ره‌ نه‌خوازراوانه‌ نه‌كردۆته‌وه‌. بۆیه‌ زۆر به‌ساده‌یی‌ ده‌كرێ‌ بڵێین ئه‌و بڕیاره‌ی‌ مارگرێت هیچ نییه‌ جگه‌له‌ قه‌ده‌رێك كه‌ مارگرێت به‌ناچاری‌ ده‌یدات و كۆتایی‌ به‌ چیرۆكی‌ خۆی‌ له‌گه‌ڵ ڕۆبێردا پێدێنێت كه‌ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئاره‌زووی‌ ناخی‌ مارگرێت نییه‌، به‌ڵام ئیدی‌ جه‌نگ كه‌ دێت به‌هه‌زاران ئاره‌زوو ده‌مرێنێت و به‌هه‌زاران ئاره‌زووی‌ نه‌خوازراویش ده‌خوڵقێنێت. یاخود بابڵێین جه‌نگ قه‌ده‌ری‌ هه‌موو ڕووداوه‌كان به‌ره‌و شوێن و جێگه‌یه‌ك ده‌به‌ن جیاواز له‌و ئاڕاسته‌یه‌ی‌ تاكه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگایه‌ك به‌ر له‌جه‌نگ بیریان لێكردۆته‌وه‌و به‌خه‌یاڵیاندا هاتووه‌، كه‌ قه‌ده‌ری‌ مارگرێت یه‌كێك له‌و قه‌ده‌ره‌ نه‌خوازراوانه‌ی‌ ئه‌م خانمه‌ روخسار خه‌مناكه‌.

print

 197 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*