سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » چنوور نامیق:بۆیه‌ ده‌نووسم جیاوازتر له‌وانی تر بیر ده‌كه‌مه‌وه‌

چنوور نامیق:بۆیه‌ ده‌نووسم جیاوازتر له‌وانی تر بیر ده‌كه‌مه‌وه‌

ده‌نگێكی جوان و قه‌ڵه‌مێكی دیاری ژنانه‌ی ناو ئه‌ده‌بی ئێمه‌یه‌، ساڵانێكه‌ به‌ر نووسین و ده‌قه‌ شیعرییه‌كانی ده‌كه‌وین ئه‌ویش (چنوور نامیق)ه‌. ئه‌و به‌ ئارامیی ده‌نووسێت و له‌و رێگایه‌شه‌وه‌ دونیایه‌كی تایبه‌تی بۆ خۆی بنیاتناوه‌، كه‌ ده‌یه‌وێت نه‌ كه‌س له‌و بچێت و نه‌ له‌كه‌سیش بچێت، خۆیه‌تی و ده‌یه‌وێت واش بمێنێته‌وه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌م دیداره‌دا پێمباش بوو سه‌رنجه‌كانی ده‌رباره‌ی چه‌ند پرسێكی تایبه‌ت بزانم.

سازدانی: شاخه‌وان سدیق

* كه‌ باس له‌ شیعر ده‌كرێت، باس له‌ دایكی ئه‌ده‌ب ده‌كرێت، واته‌ باس له‌ دایكێك ده‌كه‌ین كه‌ هه‌موو ره‌گه‌ز و نه‌وه‌كانی تری ئه‌ده‌بی له‌باوه‌ش گرتووه‌، بۆ خۆشی قسه‌كردن له‌سه‌ر شیعر، قسه‌كردنه‌ له‌ خودی ژیان خۆی، ده‌توانیت بۆمان باس بكه‌یت ئه‌م هه‌موو تایبه‌تمه‌ندییه‌ له‌ شیعردا چییه‌؟ ئه‌ی به‌ڕاست گرنگی شیعر بۆ مرۆڤ و ژیان چییه‌؟
ژیان نهێنییه‌كی ئاشكرا نه‌بووه‌، تاكو ئێستاش پڕه‌ له‌ لوغزی بێكۆتا، غه‌ریزه‌ی مرۆڤه‌كان جۆراوجۆرن، هێشتا زانستی سایكۆلۆجیش نه‌یتوانیوه‌ به‌ ته‌واوی چاوی كاره‌كته‌ره‌كان و دڵیان به‌ڕوونی ببینێ و بیخوێنێته‌وه‌، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و نهێنی و په‌نهانانه‌ی ژیان و دروستبوونی ده‌یان پرسیار ده‌چێته‌ به‌رگی گومانه‌وه‌، له‌و ساته‌وه‌خته‌ی گومان دروست ده‌بێ، ئیتر شیعر ده‌بێته‌ شانۆی وروژاندنی پرسیاره‌ ئه‌زه‌لییه‌كانی گه‌ردوون و شاعیر ده‌بێته‌ كاره‌كته‌ری ئه‌و شانۆیه‌ و به‌شپرزه‌یییه‌وه‌ گومان له‌ جه‌سته‌ی بێنازی ژیان ده‌كات، ئا له‌وێوه‌ شیعر میهره‌بانترین هاوده‌م و هاوده‌نگه‌، كه‌ گه‌مه‌ به‌ ژێی هه‌سته‌كانمان ده‌كات و زۆر جار له‌ زنه‌ی چاوه‌كانماندا تینوێتی بیر ده‌چێته‌وه‌.
وروژاندنی هه‌سته‌كان به‌په‌نجه‌ی گیانه‌وه‌ری شیعرێكی مه‌یله‌ و غه‌مبار، شاعیر ده‌كاته‌ سه‌روه‌ری ناو دێڕه‌كان و شیعر ده‌كاته‌ ئه‌و دایكه‌ میهره‌بانه‌ی په‌نجه‌ی له‌ناو قژی ئاڵۆزی هه‌سته‌كانی شاعیر بیر ده‌چێ، لێبوردووانه‌ كۆرپه‌ی شیعرێكی بێناز ده‌هه‌ژێنێ. ئا لێره‌وه‌ شیعر دایكی هه‌موو ژانره‌كانی تره‌، چونكه‌ زاده‌ی خه‌یاڵ و پرسیار و غه‌ریزه‌ تێرنه‌كراوه‌كانی مرۆڤه‌، مرۆڤێك جیا له‌وانی تر، خێرا درك به‌ نه‌شیاوه‌كان ده‌كات، مرۆڤی نامۆ، نامۆ به‌خود و ماڵ و وڵات. گرنگی شیعر بۆ مرۆڤ و ژیان ئه‌وه‌یه‌، كه‌ به‌رده‌وامی به‌پرسیاره‌ بێوه‌ڵامه‌كان ده‌دات و مرۆڤی ره‌خنه‌گر ده‌خولقێنێ.

*زۆرجار ده‌وترێت به‌شێكی گه‌وره‌ی نووسینی شیعر بۆ ده‌رخستنی ناشیرینییه‌كانی ژیانه‌، هێنده‌ی باسكردن بێت له‌ جوانییه‌كانی، به‌ڕاستی ئێوه‌ پێتان وایه‌ ئه‌ده‌ب و تێكستی شیعری بۆ كاری ره‌خنه‌گرتن له‌ ژیان، یان ئه‌ده‌ب به‌گشتی و شیعر به‌تایبه‌تی، بۆ خوڵقاندنی دونیایه‌كی نوێن له‌ودیو ژیانی واقیعه‌وه‌؟
من ناڵێم ژیان ناشیرینه‌، به‌ڵام ده‌توانم بڵێم ئه‌وه‌ ئێمه‌ین، بینین و روانگه‌ی ئێمه‌یه‌ بڕیار له‌سه‌ر جوانی و دزێوی ده‌دات. به‌ڵكو ده‌توانم بڵێم ژیان دوو دیوی هه‌یه‌، گه‌لێ شتی ئازاربه‌خش، هه‌ندێكی تر خۆشی به‌خش و ئارامكه‌ره‌وه‌ن، بۆیه‌ ناڵێم ناشیرینییه‌كانی ژیان، چونكه‌ هه‌ندێك جار ئه‌و شت، یان ئه‌و هه‌ستانه‌ی ئازارمان ده‌ده‌ن، پیرۆزترینن، به‌ڵام دیسانه‌وه‌ هۆكاری ئازار و سه‌رلێشێوانمانن، بۆیه‌ مه‌رج نییه‌ ئه‌و شتانه‌ی ئازارمان ده‌ده‌ن له‌ ژیاندا دیوه‌ ناشیرینه‌كه‌ی ژیانبن، بۆ نموونه‌ كاتێ عاشق ده‌بین، عه‌شق هه‌م تاڵه‌ و هه‌م شیرین، هه‌م تووڕه‌مان ده‌كات و هه‌م ئارام. ئه‌وه‌ تووڕه‌ییه‌ له‌ شته‌كان به‌ره‌و دنیای داهێنانمان ده‌بات. كه‌واته‌ ئه‌وه‌ تێڕوانینی خودی شاعیره‌، هه‌ردوو رووی ژیان دیاری ده‌كات. ژیان به‌هه‌ردوو وێنه‌كه‌ی، پێویسته‌، تاڵی و شیرینی ئه‌گه‌ر هه‌ر دیوێكی ئارامبه‌خشی هه‌بوایه‌، هه‌رگیز داهێنان نه‌ده‌كرا بۆیه‌، له‌م سه‌رده‌مه‌ شیعر به‌مانای ره‌خنه‌گرتن نا، به‌ شێوه‌ی كۆنكرێتی نا، به‌ڵكو ئه‌و ره‌خنه‌یه‌ی كه‌ له‌ تێڕوانینی شاعیره‌وه‌ هه‌ڵده‌قوڵێ.

*ره‌نگه‌ نووسین به‌سه‌رهاتی ته‌واونه‌بووی هه‌ریه‌كێك له‌ ئێمه‌ بێت، ده‌شڵێن كاتێك مرۆڤ ده‌ستی به‌هێنانه‌دی خه‌ونه‌كانی ناگات په‌نا بۆ نووسین ده‌بات، به‌ڕاستی نووسه‌ربوون دوا كارتی فشاری مرۆڤه‌ بۆ به‌رده‌وامبوون له‌ ژیان، یان نووسین بۆ ده‌ستڕاگه‌یشتنی مرۆڤه‌ به‌ئاشنابوون به‌دیوێكی كه‌ی ژیان و كه‌شفكردنی دونیایه‌كی نوێیه‌؟ ده‌كرێت پێمان بڵێت تۆ بۆ ده‌نووسیت؟
نامۆم بۆیه‌ ده‌نووسم، نادادوه‌ری ده‌بینم بۆیه‌ نامۆم، دڵڕه‌قی مرۆڤه‌كان ده‌بینم ده‌رهه‌ق به‌یه‌كتر، تووڕه‌م له‌ چه‌قبه‌ستوویی كۆمه‌ڵگا، له‌ مرۆڤی بێهه‌ڵوێست، مرۆڤی بێ به‌رپرسیارێتی به‌رانبه‌ر به‌ شكاندنی ته‌وقه‌كان، مرۆڤی ترسنۆك، نامۆم به‌ وڵاته‌كه‌م، به‌خۆم، به‌و خه‌ڵكانه‌ی له‌گه‌ڵیاندا ده‌ژیم، بۆیه‌ ده‌نووسم جیاوازتر له‌وانی تر بیر ده‌كه‌مه‌وه‌. هێنانه‌ دی خه‌ونه‌كان نا، به‌ڵكو خواست و ویسته‌كانی واقیع، خه‌ون ده‌ركه‌وته‌ی راستییه‌ به‌دی‌ نه‌هاتووه‌كانه‌. بۆیه‌ نووسین پرۆسه‌ی خۆ خاڵیكردنه‌وه‌یه‌ له‌ دیارده‌كانی مه‌حاڵبوون، دنیایه‌كی خوازراوه‌، تۆزقاڵێك قورسایی سه‌ر دڵی شاعیر سووك ده‌كات، ئه‌ویش به‌چوونه‌ ناو دنیای فانتازیا و به‌ره‌ڵاكردنی باڵی وشه‌ و سه‌ماكردن له‌گه‌ڵ نه‌هاتووه‌ دییه‌كان و زۆر جاریش له‌ پێكگه‌یشتن و ئاوێزانبوونی عه‌شق كه‌شێكی جیاواز ده‌خولقێ.

*كاتێك به‌ر ده‌قێكی تۆ ده‌كه‌وین له‌گه‌ڵیدا به‌ر دونیایه‌ك خۆزگ و هیوای نوێ و وێنه‌ی شته‌جوانه‌كان به‌ زمانێكی ساده‌و بێگرێ و گۆڵ ده‌كه‌وین، ده‌مه‌وێت بپرسم زمانی جیاواز یان جیاواز نووسین، تا چه‌ند بۆ نووسه‌ر گرنگه‌؟ ئایا زمانی جیاواز مه‌رجه‌ بۆ پرۆسه‌ی داهێنان؟
وا بزانم ئه‌وه‌ ده‌ربڕینی شاعیره‌، كه‌ زۆر ره‌گه‌ز كاری تێده‌كه‌ن، بۆ نموونه‌ ژینگه‌، كۆمه‌ڵگا، سه‌رده‌م، كاتێ مه‌ركانه‌ شكاوه‌كانی جه‌نگ له‌ دایكبوو، زمانێكی ته‌مومژاوی هه‌بوو، به‌ڵام ورده‌ ورده‌ له‌ دیوانه‌كانی ترمدا ئه‌و ته‌مه‌ نه‌ما، به‌ڕای من له‌ قۆناغه‌ گۆڕاوه‌كاندا ئه‌وه‌ ئه‌زموون و خوێندنه‌وه‌یه‌ به‌ره‌و ساده‌ییمان ده‌بات. جیاواز نووسین زۆر گرنگه‌ بۆ شاعیر، راسته‌ تیمه‌كانی نووسین له‌لای هه‌موو شاعیرێك هاوبه‌شه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی تر كه‌ ده‌ربڕینه‌ ده‌بێ جیاواز بێت.

*له‌ناو ژانره‌كانی‌ نووسیندا، هه‌میشه‌ ده‌وترێت شیعر باشترینیانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ مرۆڤ بتوانێت به‌ باشی‌ باس له‌ كۆكراوه‌ی‌ هه‌موو شته‌كان بكات واته‌ «زام، ئازار، ره‌شبینی‌ و جوانی و‌ میهره‌بانی‌ و دڵڕه‌قی‌…» به‌ بڕوای ئێوه‌ هۆكاری‌ ئه‌مه‌ چییه‌؟ شیعر ئه‌م هه‌موو خه‌سڵه‌تانه‌ی‌ له‌ كوێوه‌ هێناوه‌؟ به‌ڕاست مرۆڤ بۆ ده‌یه‌وێت شیعر بنووسیت؟
له‌ پرسیاره‌كه‌وه‌ دیاره‌ زام و ئازار دوانه‌ی یه‌كترن، هاوڕێن، به‌بێ یه‌كتر نایانكرێ، به‌ڵام ده‌كرێ بڵێین ره‌شبینی و گه‌شبینی، میهره‌بانی و دڵڕه‌قی پارادۆكسی شیعرین، ده‌توانین بڵێن پارادۆكسه‌كان هه‌م ته‌كنیك گه‌لێكی گرنگ و هه‌م وروژێنه‌رێكی به‌هێزن له‌ نووسینی ده‌قی سه‌ركه‌وتوودا، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی شیعر له‌لانه‌ی خه‌یاڵدا گه‌وره‌ ده‌بێ و به‌ده‌م ئازاره‌وه‌ و ژانه‌كانی ده‌رده‌بڕێ‌ و به‌زامی وشه‌ی ریتماوی و میوزیكی سه‌رگه‌ردانه‌وه‌ ده‌خوێنێ. ئه‌م هه‌موو خه‌سڵه‌ته‌ی ده‌قی سه‌ركه‌وتوو وایكردووه‌ ئاسان بێ بۆ له‌به‌ركردن، ئارامی ببه‌خشێت به‌خوێنه‌ر، دیسانه‌وه‌ش خالقه‌كه‌ی له‌ هه‌موو ده‌وروبه‌ر جیابكاته‌وه‌.

*به‌و پێیه‌ی ساڵانێكی زۆره‌ شیعر ده‌نووسیت و بووه‌ به‌ به‌شێكی گه‌وره‌ی ژیانت، ده‌توانیت پێم بڵیت شیعر چی پێبخشیویت؟ یان ده‌كرێت پێشبینی رۆژێك بكه‌ی كه‌ تیایدا بتوانیت هه‌رگیز شیعر نه‌ نووسیت، ئه‌گه‌ر وه‌ها رۆژێك هات ژیانت چی لێدێت؟
شیعر كه‌سایه‌تییه‌كی جیاوازی پێبه‌خشیوم، یان ره‌نگه‌ من چه‌ندین خه‌سڵه‌تی جوانم به‌ شیعر به‌خشیبێ، نازانم داهاتووم چۆن ده‌بێ، ره‌نگه‌ هه‌ندێ شت بێنه‌ سه‌ر رێگه‌م و به‌ده‌ستی خۆم نه‌بێ، بۆ نموونه‌ ئیتر ده‌ستم خامه‌ نه‌گرێ، یاخود رۆژێك نه‌توانم جوانتر له‌ ئێستا بنووسم، ئه‌وكات رێز له‌گیانه‌وه‌ره‌كانم بگرم و ئیتر واز بێنم تا به‌جوانی بمێنمه‌وه‌، واته‌ ئه‌گه‌ر له‌ئاستی ئێستادا نه‌مام، خوێنه‌ره‌كانم نه‌تۆرێنم.

*زۆر جار باس له‌ قه‌ڵه‌می (نێر و مێ) ده‌كرێت له‌ پرۆسه‌ی نووسیندا به‌ تایبه‌ت له‌ ده‌قی شیعریدا، تۆ تاچه‌ند بڕوات به‌ نووسینی (نێرانه‌ و مێیانه‌) هه‌یه‌، پێتانوایه‌ ئه‌و دوو قه‌ڵه‌مه‌ له‌ نووسیندا جیاوازن، یان نووسین هه‌ر نووسینه‌ جا نووسه‌ره‌كه‌ی نێربێت یان مێ؟
ده‌ق به‌رهه‌می هه‌ڵقوڵاوی ناخی مرۆڤه‌ واته‌ به‌رهه‌می مرۆڤانه‌یه‌، دوو مرۆڤی عاشق و هۆگر به‌یه‌كتر، له‌دوای ئه‌وه‌ تایبه‌تمه‌ندی جۆری كۆمه‌ڵایه‌تی نائاگاییانه‌ ره‌نگ ده‌داته‌وه‌ له‌ناو شیعردا، به‌ڵام زۆر جاریش ئافره‌تێك له‌ ترسی هێڵه‌ سووره‌كان ناتوانێ هه‌ستی خۆی ده‌ربڕێ، یاخود ژینگه‌كه‌ی وای لێده‌كات خۆی له‌به‌رگی پیاودا ببینێته‌وه‌. ده‌نا هه‌رچۆنێك بێ تایبه‌تمه‌ندی تایبه‌ت به‌هه‌ر جۆرێك له‌ ده‌قی شیعری ره‌نگ ده‌داته‌وه‌، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ په‌یامه‌كه‌ مرۆڤانه‌یه‌.

سه‌باره‌ت به‌ به‌كارهێنانی وشه‌ی ئیرۆتیكی و جنسی له‌لایه‌ن خانمه‌ شاعیره‌كانه‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی هونه‌ری بتوانن گوزارشت له‌ هه‌سته‌كانی خۆیان بكه‌ن تا ئه‌و راده‌یه‌ی بچێته‌ چوارچێوه‌ی داهێنانه‌وه‌ ئه‌و كارێكی باشه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ قاڵبی شیعرییه‌ت ده‌رچوو و ته‌نها بۆ راكێشانی سه‌رنجی خوێنه‌ر بێ ئه‌وه‌ له‌ قۆناغێكدا كۆتایی پێدێ. واته‌ هونه‌ریی بوون و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی ده‌ق پارێزراو بن، و شاعیر به‌ راستگۆیانه‌ بنووسێت. دواجار ده‌ڵێم ئه‌وه‌ جۆرێكی قورسه‌ له‌ ئه‌ده‌ب، چونكه‌ هه‌م شاعیر و هه‌م خوێنه‌ری كۆمه‌ڵگای كوردی نه‌یانتوانیوه‌ وه‌كو هه‌ر هه‌ستێكی تر وه‌ریبگرن.

print

 251 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*