سەرەکی » دۆسێ » شێخ محه‌مه‌دی خاڵ:كوردایه‌تی خواپه‌رستییه!

شێخ محه‌مه‌دی خاڵ:كوردایه‌تی خواپه‌رستییه!

پەیڤێک

شێخ محەمەدی خاڵ یەکێکە لە نووسەر و رووناکبیرە گەورەکانی گەلەکەمان، ئەو چ لە بواری زانستی ئایینی و کەلتووری کوردیدا، جێ پەنچەی دیارەو خزمەتێکی گەورەی فەرهەنگی کوردی کردووە.

شێخ محەمەدی خاڵ راستە زانایەکی ئایینی بووە، بەڵام ئەمە رێگای لێ نەگرتووە تاوەکو لە بواری فەرهەنگ و رووناکبیری دوور بکەوێتەوە، بگرە بە پێچەوانەوە لە رێگەی کۆمەڵێک بەرهەمەوە، خزمەتی گەورەی کەلتووری کوردی کردووە.

هەمیشە کارو بەرهەمەکانی مامۆستا خاڵ، مایەی گرنگی پێدان بووە لە لای کوردستانی نوێ. هەربۆیە ئەم دۆسێ تایبەتەمان بۆ تەرخانکردووە، کە لەلایەن د.ئاراس محەمەد ساڵحەوە ئامادەکراوە، تێیدا بەشێک لە وتاری مامۆستا (محەمەدی مەلا کەریم) لە کۆڕی چلەی (مامۆستا شێخ محەمەدی خاڵ) لە سلێمانی خوێندراوەتەوە لەلایەن د. ئاراسەوە ئامادەکراوە. هەروەها دیدارێک لەگەڵ ئەختەر خانی کچی مامۆستا خاڵ.

پارچە شیعرێکی شاعیری ناسراو حەسیب قەرەداغی کە بۆ شێخ محەمەدی خاڵی نووسیوە. هەروەها وتارێکی خەلیل عەبدوڵڵاش .

کوردستانی نوێ

خەلیل عەبدوڵا

شێخ محه‌مه‌د كوڕی شێخ عه‌لی كوڕی شێخ ئه‌مینی خاڵ ناسراو به‌شێخ محه‌مه‌دی خاڵ، كه‌سایه‌تییه‌كی مەزن و دیاری ئاینی‌و روناكبیری كوردستان بوو‌. ساڵی 1904 له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی ئاینپه‌روه‌ری شاری سلێمانی له‌دایك بووه‌. هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ خراوه‌ته‌ به‌ر خوێندنی ئاینی‌و لای مامۆستا‌و زانا ئاینییه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ خوێندویه‌تی‌و ئیجازه‌ی مه‌لایه‌تی وه‌رگرتووه.‌

سه‌رباری خزمه‌تی ئاینی‌و دادپه‌روه‌ری، شێخی خاڵ خولیای ئه‌ده‌ب‌و فه‌رهه‌نگ بووه‌، خزمه‌تێكی گه‌وره‌ی به‌بواری رۆشنبیری ‌و رێزمانی كوردی كردووه‌. فه‌رهه‌نگی خاڵ یه‌كێكه‌ له‌و شاكارانه‌ی مامۆستا خاڵ كه‌ كتێبخانه‌ی كوردی ده‌وڵه‌مه‌ند كردووه‌. سه‌رباری خزمه‌ته‌كانی له‌ بواری ئاینی‌ و رۆشنبیریدا، مامۆستا شێخ محه‌مه‌دی خاڵ له‌بواری دادوه‌ریشدا خزمه‌تی كردووه ‌‌و ماوه‌ی 28 ساڵ له‌ناوچه‌ جیا جیاكانی كوردستان ‌و عیراق دادوه‌ر بووه.

مامۆستا خاڵ به‌هۆی توانای روناكبیرییه‌وه‌، ماوه‌یه‌كی دورو درێژ ئه‌ندامی كۆڕی زانیاری عیراق ‌و جێگری سه‌رۆكی كۆڕی زانیاری كورد بوو. مامۆستا خاڵ خاوه‌نی خه‌رمانێك به‌رهه‌می چاپكراوه‌ كه‌ خۆی له‌ 40 كتێبی تایبه‌ت به‌رشته‌كانی ئه‌ده‌بی ‌و زمانه‌وانی‌و ئاینی ده‌بینێته‌وه‌. شێخی خاڵ كوردپه‌روه‌رێكی پاك‌و دڵسۆز بوو رای وابوو كه‌ كوردایه‌تی خواپه‌رستییه‌‌ و یه‌كه‌م وتاریشی به ‌ناونیشانی (خۆشه‌ویستی نیشتمان) له‌كانونی دووه‌می 1940 له‌گۆڤاری گه‌لاوێژدا بڵاوكردۆته‌وه‌. 31ساڵ له‌مه‌وبه‌ر‌و له‌15ی ته‌موزی 1989 له‌ته‌مه‌نی 85 ساڵی مامۆستا شێخ محه‌مه‌دی خاڵ بۆ دواجار ماڵئاوایی كرد، به‌ڵام ناو ناوبانگی‌و به‌رهه‌مه‌كانی به‌زیندوویی ئه‌مێننه‌وه ‌‌و چرای رێ‌ رۆشنكه‌ره‌وه‌ی گەنجان و نه‌وه‌ی تازە ئەبن.

print

 119 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*