سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » یه‌شار كه‌مال: چه‌ند مه‌ولانا نووسه‌رێكی توركه‌، منیش ئه‌وه‌نده‌ كوردم

یوسف عیزه‌دین، گفتوگۆیه‌كی تایبه‌ت به‌ یه‌شار كه‌مال

یه‌شار كه‌مال: چه‌ند مه‌ولانا نووسه‌رێكی توركه‌، منیش ئه‌وه‌نده‌ كوردم

یه‌شار كه‌مال یه‌كێكه‌ له‌و نووسه‌ره‌ جیهانییە‌ی خوێنه‌ری كورد وه‌ك زۆربه‌ی خوێنه‌رانی دنیا، به‌خوێندنه‌وه‌ی كتێبه‌كانی سه‌رسامه‌و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ كوردیشه‌ هێنده‌ی تر لای ئێمه‌ جێگه‌ی بایه‌خ و گرنگی پێدانه‌، هه‌ر بۆیه‌ ده‌بوو له‌ڕێی شاره‌زایه‌كی زمانی توركی و كه‌سێكی ئه‌دیبه‌وه‌، هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك نهێنی ئه‌و نووسه‌ره‌ بده‌ین، بۆیه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ئه‌م گفتوگۆیه‌مان له‌گه‌ڵ رۆماننووس و لێكۆڵه‌ر یوسف عزه‌دین سازكرد.

سازدانی: وریا باقر

2-2

یوسف عیزه‌دین

* پێم باشه‌ زیاتر خوێنه‌ران به‌سه‌ره‌تاكانی ئه‌و گۆشكردن و ئاڕاسته‌كردنه‌ فیكری و ئه‌ده‌بیانه‌ی یه‌شار كه‌مال ئاشنا بكه‌یت؟

حه‌تمه‌ن هه‌موو شتێك له‌باره‌ی جۆر و شێوه‌ی ئه‌و گۆشكردنه‌وه‌ نه‌زانراوه‌ و به‌شه‌ هه‌ره‌ زۆره‌كه‌ی شاراوه‌ و په‌نهانه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئاشكرایه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای ئه‌و ناسینه‌ی نێوانیانه‌وه‌، عاریف دینۆی برای عابیدین دینۆ گوێنییه‌ك كتێب ده‌داته‌ یه‌شار كه‌مال و پێی ده‌ڵێت؛ بیبه‌ و بیخوێنه‌ره‌وه‌، ئه‌ویش كاتێك ده‌گاته‌ ماڵه‌وه‌ و گوێنییه‌كه‌ هه‌ڵده‌ڕژێت، ده‌بینێت پێنج نووسخه‌ له‌ رۆمانی دۆن كیخۆته‌-ی تێدایه‌و پێده‌چێت وای زانیبێت، به‌ هه‌ڵه‌ پێنج نوسخه‌یان داوه‌تێ، یان له‌وانه‌یه‌ تاقی بكه‌نه‌وه‌!؟ ئیتر هه‌رچۆنێك بێت، چوار نوسخه‌یان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ عاریف دینۆ و پێی ده‌ڵێت: «به‌ هه‌ڵه‌ پێنج نوسخه‌تان له‌م رۆمانه‌ بۆ دانابووم!؟ ئه‌ویش له‌ وه‌ڵامدا پێی ده‌ڵێت؛ نه‌خێر به‌ هه‌ڵه‌ دامنه‌ناوه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر له‌ داهاتوودا مه‌به‌ستتان بێت، ببنه‌ نووسه‌ر، به‌رده‌وام پێویستان به‌خوێندنه‌وه‌ی دۆن كیخۆته‌ ده‌بێت! تۆ بڕوانه‌ ئه‌و كاته‌ی ئه‌وان یه‌شار كه‌مال له‌ئه‌ده‌نه‌ ده‌دۆزنه‌وه‌، ده‌بینین گه‌نجێكی شاعیر و به‌سته‌بێژه‌، وه‌ك هه‌ر شاعیرێكی میللی ئیریتجالی، توانای شه‌ڕه‌ شیعری درێژخایه‌نی له‌گه‌ڵ به‌رامبه‌ره‌كه‌یدا هه‌بووه‌، هه‌روه‌ك پێشتریش ئاماژه‌مان پێدا له‌گه‌ڵ یه‌كێك له‌ناسراوه‌كانی ناوچه‌ی یاپوزی شاری مه‌راش توانیویه‌تی تا به‌یانی بێ وه‌ستان پێكه‌وه‌ ببنه‌ ته‌واوكه‌ری یه‌كتر، واته‌ ئه‌و جۆره‌ كه‌سه‌ میللیانه‌ی كه‌ ناچارن راسته‌وخۆ به‌ به‌رچاو خه‌ڵكه‌وه‌ به‌سته‌ و داستان و رووداوه‌كان له‌ چوارچێوه‌یه‌كی شیعریی و به‌ گۆرانی بڵێنه‌وه‌، ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ توانایه‌كی بێ سنووری ئیمه‌یجنه‌یشین و داهێنانی گێڕانه‌وه‌ی نوێیان هه‌یه‌. هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ وا له‌ نووسینه‌كانی داهاتووی یه‌شار كه‌مال ده‌كات، هاوشێوه‌ی كه‌م بێت له‌توانای وه‌سفی و ئیرتیجالییه‌تی به‌دواداچوونی رووداوه‌كاندا.

* باشه‌ ئه‌و شیعره‌ ئیرتیجالی و گۆرانییه‌ میللیانه‌ی كه‌ له‌گه‌نجیدا وتوونی، به‌چ زمانێك بوون؟

ده‌توانین له‌م پرسیاره‌وه‌، بچینه‌ نێو زۆر ورده‌كاری دنیای یه‌شار كه‌مال-ه‌وه‌، له‌ئه‌سڵدا ناوی كه‌مال سادق گۆێكچه‌لی-یه‌ و دایكیشی نێوی نیگار-ه‌ و یه‌شار له‌گوندی حه‌میدی توركمه‌ن نشین، هه‌ر له‌ منداڵییه‌وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵه‌وه‌ به‌ توركی قسه‌ی كردووه‌ و له‌ ماڵیشه‌وه‌ به‌ كوردی و وه‌ك خۆشی ده‌یگێڕێته‌وه‌، كاتێك له‌ قسه‌كردنی نێو ماڵه‌وه‌یاندا یه‌ك وشه‌ی توركی له‌ده‌م ده‌رچووه‌، دایكی به‌شه‌پازله‌یه‌ك ته‌ختی عه‌رزی كردووه‌ و هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ وا له‌ یه‌شار كه‌مال ده‌كات، هه‌رگیز كوردی له‌بیر نه‌چێته‌وه‌ و پاش ساڵانێكی دوور و درێژ له‌ ئاخافتن و بیركردنه‌وه‌ و نووسین به‌ زمانی توركی، كه‌چی هه‌ر زمانی دایكی له‌بیر بمێنێت!؟

ئه‌وه‌نده‌ی ئاگاداریشین یه‌كێك له‌ شیعره‌ كۆنه‌كانی یه‌شار كه‌مال، كاتێك هه‌ڤده‌ ساڵان بووه‌، به‌ زمانی توركی نووسیویه‌تی و شیعرێكی ئه‌نتۆلۆژیی جوانیشه‌، باس له‌ بوونی ته‌نهایانه‌ی خۆی ده‌كات. دیمه‌نی كاریگه‌ری تێدایه‌، چۆن به‌چیایه‌كدا هه‌ڵده‌زنێ و ئاره‌ق ده‌كاته‌وه‌. ماندوو شه‌كه‌ت ده‌گاته‌ ئه‌و به‌رزییه‌ی هه‌وره‌كانی لێ وه‌دیارده‌كه‌وێت و له‌ كۆتایی شیعره‌كه‌شیدا داوا له‌خوا ده‌كات. ته‌نهایی له‌و چه‌شنه‌ی ئه‌و به‌كه‌س نه‌ده‌دات!؟ ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌یه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ زمانی توركی له‌نووسیندا به‌كارهێناوه‌و جا مه‌سه‌له‌یه‌كی تریش هه‌یه‌، هه‌ر خودی یه‌شار كه‌مال له‌ زۆر شوێندا ئاماژه‌ی به‌وه‌داوه‌. ئه‌مان تاكه‌ ماڵیكی كورد بوون، له‌و گونده‌ توركمه‌ن نشینه‌ی ناوچه‌ی چقوورئۆوای سه‌ر به‌ ئه‌ده‌نه‌ی پێنجه‌م شاری گه‌وره‌ی توركیا له‌ رووی ژماره‌ی دانیشتووانه‌وه‌ جێی خۆیان كردۆته‌وه‌ و ته‌نانه‌ت له‌ هه‌موو ئاخافتن و ئاماژه‌پێدانه‌كانیشدا، به‌ڕێزه‌وه‌ باسی خه‌ڵكی گونده‌كه‌ی به‌تایبه‌تی و ناوچه‌ی چقورئۆواشی به‌گشتی كردووه‌ و به‌درێژایی ته‌مه‌نیشی هێنده‌ی ده‌رفه‌تی هه‌بایه‌ ساڵانه‌ سه‌ردانی ده‌كردن و ئه‌وانیش وه‌ك كه‌سێكی ئه‌زیز و بگره‌ وه‌ك پاڵه‌وانێك پێشوازییان لێده‌كرد؟! ناشێت ئه‌و ده‌مه‌ی ده‌ستی داوه‌ته‌ به‌سته‌وتن، به‌ كوردی گۆرانی بۆ خه‌ڵكه‌ توركمه‌نه‌كه‌ی ئه‌و ناوچه‌یه‌ و ده‌وروبه‌ری وتبێت. بۆیه‌ ده‌بێت به‌دوور له‌و نه‌خشه‌ پۆله‌تیكه‌ی ده‌خرێته‌ پێش چاومان. له‌ قووڵایی قسه‌ و باسه‌كانی خودی نووسه‌ر و هاوڕێكانییه‌وه‌، كۆمه‌ڵێ شتی نوێ هه‌ڵبهێنجین!؟ له‌ زاری نووسه‌ره‌وه‌ به‌سه‌رهاتی داستان ئامێزانه‌ی كوێرئۆغڵو داستانێكی توركییه‌ و هه‌روه‌ها به‌سه‌رهاتی حه‌مه‌دۆك و زۆر بابه‌تی تریشی؟! به‌ڵام جێگه‌ی باسه‌ كاتێك له‌ مه‌راسیمی مه‌رگی، مه‌مه‌د ئوزون-دا ده‌ڵێت: به‌ ته‌ما بووین پێكه‌وه‌ داستانی كۆنی كوردی، مه‌مۆئالان بنووسینه‌وه‌، به‌ڵام مردنی رێی نه‌دا ئه‌م پڕۆژه‌یه‌مان سه‌ربگرێت؟! ئه‌م یه‌كێكه‌ له‌ ئاماژه‌ ئیجابییه‌كانی یه‌شار كه‌مال به‌بوونی كه‌لتوورییانه‌ی كورد له‌ ئه‌نادۆڵدا، به‌ڵام نه‌نووسینه‌وه‌ی دواتری ئه‌و داستانه‌ له‌لایه‌ن خودی ئه‌و نووسه‌ره‌وه‌، جێگه‌ی پرسیاره‌ و له‌وه‌ش گرنگتر ئه‌و پرسیاره‌یه‌ كه‌ لام دروست ده‌بێت: ئاخۆ ئه‌گه‌ر مه‌مه‌د ئوزون نه‌مردایه‌، یه‌شار كه‌مال ناوی خۆی ده‌خسته‌پاڵ ئه‌و و وه‌ك به‌شدارێك له‌ نووسینه‌وه‌ی هه‌مان داستاندا، كتێبێكی هاوبه‌شیان بڵاوده‌كرده‌وه‌؟! پێناچێت و به‌رای من هه‌ر بۆ ئیستیهلاكی محه‌لی و راكێشانی خوێنه‌رانی كورد، قسه‌ و باسێكی له‌و جۆره‌ی وروژاندووه‌. چونكه‌ هێنده‌ی كه‌سێكی كارێزمایی شاره‌زاو قاڵبوو له‌دنیای سیاسه‌تدا، شاره‌زا و به‌ڵه‌د بوو، له‌ رێی عابیدین دینۆ-ه‌وه‌ نه‌ك هه‌ر تێكه‌ڵ به‌دنیای ئه‌ده‌بیات و كه‌ڵچه‌ڕی جیهانی بووه‌، به‌ڵكو تێكه‌ڵ به‌فیكر و ئایدیۆلۆژیای چه‌پخوازانه‌ی سه‌رده‌مه‌كه‌شی بووه‌ و هه‌ر له‌ ده‌ستپێكیشییه‌وه‌، به‌گه‌نجی له‌ئه‌ده‌نه‌ ده‌گیرێت. له‌ڕووی رێكخستن و پێشڕه‌وێتی جه‌ماوه‌ری زه‌حمه‌تكێشه‌وه‌، كه‌سێكی كرده‌ و به‌توانا بووه‌ له‌ جووڵاندنی شه‌قامدا. هه‌میشه‌ خاوه‌ن جموجۆڵ و چالاكی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی بووه‌ و ئیتر كاروكرده‌وه‌كانی چه‌ندی هه‌ڵقووڵاوی راسته‌قینانه‌ی ناخی خۆی بوون و چه‌ندیشی گه‌مه‌ و نمایشێك بوون كردوونی، ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی تره‌ و ره‌نگه‌ لێره‌دا ساغكردنه‌وه‌ی ئاسان نه‌بێت!؟

* باشه‌ نووسه‌ران به‌گشتی، جۆرێك له‌ ته‌كتیك و سیاسه‌تیان نییه‌ بۆ راكێشانی خوێنه‌ران!؟

دروسته‌، به‌ڵام ده‌بێت بپرسین. چ جۆره‌ ته‌كتیك و سیاسه‌تێكه‌. دۆستۆیڤسكی بۆ راكێشانی خوێنه‌ر ده‌یكات، كه‌سێكه‌ ده‌برێته‌ به‌رده‌م لیژنه‌ی گولله‌بارانكردن و پاشان له‌پڕ به‌لێبووردنێك له‌ مه‌رگ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌! كه‌سێكه‌ كاتێك قه‌رزدار ده‌بوو، پێشوه‌خت بڕه‌ پاره‌یه‌كی له‌خانه‌ی چاپكردنێك وه‌رده‌گرت و به‌ڵێنی ده‌دا له‌ ماوه‌یه‌كی كه‌مدا رۆمانێكی ئه‌وه‌نده‌ لاپه‌ڕه‌ییان بخاته‌ به‌رده‌ست و به‌حه‌قیقه‌تیش به‌ چه‌شنێك كه‌ جێگه‌ی سه‌رسامییه‌، له‌و ماوه‌ دیاریكراوه‌دا، بۆ نموونه‌ توانی له‌ماوه‌ی پانزه‌ رۆژدا یه‌كێك له‌رۆمانه‌ باشه‌كانی خۆی ته‌واو بكات؟! یان چ جۆره‌ سیاسه‌تێكه‌. كافكا بۆ راكێشانی خوێنه‌ر ده‌یكات، پیاوێكه‌ به‌ بێده‌نگی ده‌ژی و به‌ گه‌نجی ده‌مرێت! گه‌وره‌ترین داهێنان له‌ بواری نووسینی نۆڤێللا و رۆماندا ده‌كات. چ جۆره‌ سیاسه‌تێكه‌. وا له‌نابیانه‌یه‌كی وه‌ك بۆرخیس ده‌كات، له‌پێناو به‌رده‌وامی له‌داهێنان و جدیه‌تی نووسیندا، ناچار بێت له‌ ته‌مه‌نێكی هه‌ڵكشاوی ژیانیدا به‌وتنه‌وه‌ی موحازه‌ره‌ و داهاتی كتێبه‌كانی بژی؟!

له‌كاتێكدا گابریل گارسیا ماركیز ده‌بێته‌ هاوڕێی چه‌ند دیكاتۆرێكی وه‌ك عومه‌ر تۆریخۆس و فیدل كاسترۆ و هه‌روه‌ها له‌به‌ردانی كۆمه‌ڵێك بارمته‌ی ئه‌مریكی له‌ لوبنان، له‌ هه‌شتاكاندا رۆڵی سه‌ره‌كی ده‌بینێت؟!
حه‌تمه‌ن نووسه‌ران دابڕاونین له‌هه‌موو ئه‌و جموجۆڵه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییانه‌ی كه‌ شه‌قام ده‌ورووژێنێت، به‌ڵام جۆری به‌شداربوون و ئامانجی سه‌ره‌كی به‌شداربوونه‌كه‌ گرنگه‌. بۆ نموونه‌ له‌ئان و ساتێكی مێژوویدا گۆنته‌ر گراس، دان به‌وه‌دا ده‌نێت به‌ گه‌نجی و له‌ ساڵانی جه‌نگی جیهانی دووه‌مدا، سه‌ر به‌هێزه‌كانی بروسكه‌یSSی نازییه‌كان بووه‌. هه‌رچه‌ند سه‌رپێی وادێته‌ پێشچاو وه‌ك كه‌سێكی ئاشق به‌شوهره‌ت و به‌ مه‌به‌ستی راكێشانی زیاتری خوێنه‌ران، ئه‌مه‌ی وتبێت!؟ به‌ڵام به‌وپێیه‌ی ئه‌م ئیعتیرافه‌ی پاش وه‌رگرتنی خه‌ڵاتی نۆبڵ و له‌ ته‌مه‌نێكی هه‌ڵكشاویدابوو، پێناچێت به‌ مه‌به‌ستی راكێشانی زیاتری خوێنه‌ران بووبێت؟!
زۆربه‌ی ئه‌م بگره‌و به‌رده‌یه‌ش كه‌ ژماره‌یه‌كی زۆری نووسه‌رانی دنیای ناشیرین كردووه‌، ده‌رئه‌نجامی ئه‌و كرده‌ی به‌ بازاڕكردنی كتێبه‌. تۆ نووسه‌رێكت هه‌یه‌ نووسین بۆته‌ پیشه‌یی و ناچاره‌ بنووسێت تا بژی!؟ كه‌واته‌ ناچاره‌ ئه‌وه‌ بنووسێت كه‌ بازاڕی كتێب لێی داوا ده‌كات؟! ناكرێت شتێكی موخالیف بنووسێت، به‌وه‌ی ته‌وژمه‌كه‌ ده‌یخوازێت، چونكه‌ بۆی بڵاوناكرێته‌وه‌. یان به‌ده‌گمه‌ن شوێنێكی ده‌ستده‌كه‌وێت، بۆی بڵاوبكاته‌وه‌. بۆیه‌ سه‌رده‌مانی پێش داهێنانی چاپكردن! كاتێك نووسین ده‌ستخه‌ت بوو، نه‌ساخه‌كان ده‌یاننووسییه‌وه‌ و وه‌ك گه‌وهه‌رێكی گرانبه‌ها نرخ و به‌ها بۆ نووسین داده‌نرا، ئه‌و ده‌مه‌ نووسین خۆی بوو، وه‌ك خۆی، ده‌ربڕی ئه‌وه‌ بوو، دانه‌ره‌كه‌ی ده‌یویست!؟

* كێن ئه‌و نووسه‌ره‌ جیهانی و توركانه‌ی كاریان كردۆته‌ سه‌ر نووسینه‌كانی یه‌شار كه‌مال؟

ئه‌م پرسیاره‌ت ئه‌و پرسیاره‌ی خانه‌ی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی گالیمار-ی فه‌ره‌نسیم بیر ده‌خاته‌وه‌! به‌ڕێوه‌به‌ری گالیمار له‌ڕێوره‌سمی خه‌ڵاتكردنی یه‌شار كه‌مال-دا، رووی تێده‌كات و پێی ده‌ڵێت: ده‌بێت منه‌تباری ئه‌و دووخانمه‌ بیت؟

ئه‌و خانمانه‌ یه‌كێكیان خاتوو منه‌وه‌ر، هاوسه‌ری پێشووی نازم حیكمه‌ت بووه‌ و وه‌رگێڕی نزیكه‌ی بیست رۆمانی یه‌شار كه‌مال-ه‌ بۆ فه‌ره‌نسی. دووه‌میشیان یه‌كه‌مین هاوسه‌ری یه‌شار كه‌مال-ه‌ خاتوو تیڵدا-ی به‌ڕه‌گه‌ز جووله‌كه‌ی زمانزان و ئه‌نته‌لكتوێل و نه‌وه‌ی یه‌كێكه‌ له‌پزیشكه‌ تایبه‌ته‌كانی سوڵتان عه‌بدولحه‌مید و ناوبراو نزیكه‌ی هه‌ڤده‌ رۆمانی یه‌شاری كردۆته‌ ئینگلیزی و جگه‌ له‌وه‌ی هه‌ر ئه‌ویشبووه‌ یه‌شار كه‌مالی له‌نووسه‌رێكی لۆكاڵییه‌وه‌ كرده‌ جیهانی!؟ جێگه‌ی باسه‌ كاتێك تیڵدا، پێش مردنی بۆ ماوه‌ی حه‌وت ساڵێك نه‌خۆش و ده‌رده‌دار ده‌بێت، یه‌شار كه‌مال به‌ پاره‌ش كه‌سی ده‌ست ناكه‌وێت، رۆمانه‌كانی بگاته‌ ئینگلیزی!؟ چونكه‌ ئه‌و هێنده‌ به‌توركییه‌كی تایبه‌ت و تاڕادده‌یه‌ك كۆن و جارجاره‌ش، داهێنراو و جیاواز ده‌نووسێت، له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو ناوه‌ نه‌بیستراوه‌ ده‌گمه‌نانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ناوهێنانی گوڵ و گوڵزار و رووه‌كه‌ كێویله‌كان به‌كاریان ده‌هێنێت، وایكردووه‌ نووسه‌رێكی وه‌ك عه‌لی پسكولئۆغڵو، فه‌رهه‌نگێكی تایبه‌تی، توركی توركی بۆ خوێندنه‌وه‌ی رۆمانه‌كانی یه‌شار دابنێت، تا خوێنه‌ری تورك له‌كاتی خوێندنه‌وه‌یاندا له‌تێنه‌گه‌یشتنی هه‌ندێك وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌ و زاراوه‌دا دۆش دانه‌مێنن. بابچینه‌وه‌ سه‌ر باسه‌كه‌مان، كاتێك به‌ڕێوه‌به‌ری گالیمار، به‌یه‌شار كه‌مال ده‌ڵێت:
(ده‌بێت منه‌تباری ئه‌و دووخانمه‌ بیت؟!) به‌شێوه‌یه‌كی چاوه‌ڕواننه‌كراو، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هه‌ردوو خانمه‌كه‌ به‌رانبه‌ری دانیشتوون، یه‌شار كه‌مال له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێت:(من مه‌منوونی هیچ كامێكیان نیم و نابێت مه‌منوونیان بم؟! چونكه‌ من مه‌منونی یونس ئیمره‌ و قه‌ره‌جه‌ئۆغڵان و چیخۆف و چاڕلی چاپڵنم…) دیاره‌ به‌مه‌ش وه‌فاداری خۆی به‌رانبه‌ر به‌و هه‌موو ماندووبوونه‌ی ئه‌و دوو خانمه‌ ده‌رده‌بڕێت و چاكه‌ی ماندوبوون و شه‌ونخوونی و شه‌كه‌تبوونی ساڵانێكیان ده‌داته‌وه‌!؟

* كه‌واته‌ یه‌شار كه‌مال، وه‌فای بۆ ئه‌و دووخانمه‌ وه‌رگێڕه‌ نه‌بووه‌، باشه‌ هه‌ر هیچ نه‌بێت هاوسه‌ره‌كه‌ی بێ هیچ به‌رانبه‌رێك و له‌خۆشه‌ویستییه‌وه‌ به‌درێژایی ته‌مه‌نی رۆمانه‌كانی وه‌رگێڕاوه‌؟

جا شتێكی تریش هه‌یه‌، خۆ ده‌كرا هه‌رهیچ نه‌بێت. له‌پاڵ ناوی یونس ئیمره‌ و قه‌ره‌جه‌ ئۆغڵاندا، ناوی ئه‌حمه‌دی خانی-یشی له‌ ریزی ئه‌و ناوانه‌دا هێنابا. له‌كاتێكدا شایانی ناو بردنه‌و مه‌م و زین-یش تێكستێكی ناسراو و وه‌رگێڕدراوه‌ بۆ زمانه‌ ئه‌وروپییه‌كان. هه‌رچه‌ند ئینكاری توانای یونس ئیمره‌ ناكرێت، وه‌ك شاعیرێكی قووڵ له‌ دنیای تێڕامان و ته‌سه‌ووفدا، ئێمه‌ وه‌ك خۆمان، ئه‌وه‌ی به‌لامانه‌وه‌ گرنگه‌ كاریگه‌ریی و جدییه‌تی ده‌قه‌، ئیتر هه‌ر كه‌سێكی سه‌ر به‌كامه‌ ره‌گه‌ز نووسیبێتی، مه‌سه‌له‌یه‌ك نییه‌. به‌ڵام ئه‌مه‌ی یه‌شار مه‌سه‌له‌یه‌كی تره‌و كۆمه‌ڵێكی مه‌حروم له‌به‌كارهێنانی زمانی خۆی، چاوه‌ڕێی ده‌می نووسه‌رێكه‌ كه‌ قه‌وله‌ كورد بێت، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ خودی ئاماژه‌دانه‌كه‌ی به‌دوو ناسراوی دنیای ئه‌ده‌بیاتی ئۆرێنتاڵی توركی، له‌كاتێكدا كه‌سێكی خاوه‌ن تێكستێكی نووسراوی وه‌ك مه‌م و زین، پشتگوێ ده‌خات. هه‌روه‌ها مه‌لای جزیری-ش یه‌كێكه‌ له‌ناوه‌دیاره‌كانی دنیای نووسین. له‌ هه‌مووشی سه‌یرتر دواتر له‌كه‌ناڵه‌ ناوخۆییه‌كانی توركیادا له‌پاڵ ئه‌ده‌بیاتی ره‌نگاوره‌نگی جوگرافیای ده‌وڵه‌تی توركیادا، له‌ژێر لێوه‌وه‌ ناوی ئه‌حمه‌دی خانی و مه‌لای جزیریش ده‌هێنێت، به‌ڵام حه‌تمه‌ن وتنی ئه‌و ناوانه‌ له‌شوێنێكی كه‌لتووری و هه‌ستیاری وه‌ك گالیماردا شتێكی تربوو، ده‌یتوانی له‌میانی كه‌مترین ئاماژه‌پێدانییه‌وه‌، دنیایه‌ك پرسیار و مه‌راقی ئاماده‌بووانی ئه‌و مه‌راسیمه‌ به‌لای كه‌لتووری كوردیدا رابكێشێت!؟

* به‌ڵام له‌میدیای كوردیدا، به‌جۆرێكی تر یه‌شار كه‌مال-مان پێ ناسێنراوه‌و زیاتریش وه‌ك داكۆكیكار له‌ كه‌لتووری میلله‌تێك ناسیومانه‌؟

له‌پرۆگرامی32gnی پێشكه‌شكاری ناوداری تورك، مه‌مه‌د عه‌لی بیراند-دا، كاتێك به‌بۆنه‌ی وه‌رگرتنی خه‌ڵاتی ئاشتی له‌ ئه‌ڵمانیا، له‌ یه‌شار كه‌مال ده‌پرسێت، ئه‌وه‌ی ئه‌م خه‌ڵاته‌ی وه‌رگرتووه‌، یه‌شار كه‌مال-ی كورده‌ یان یه‌شار كه‌مال-ی تورك؟ له‌ وه‌ڵامدا یه‌شار كه‌مال پێده‌كه‌نێت و ده‌ڵێت كوردی چی؟ من له‌ هه‌موو ژیانمدا یه‌ك رسته‌ كوردیم نه‌نووسیوه‌؟ من هه‌موو نووسینه‌كانم به‌ توركییه‌ و چه‌ند مه‌ولانا جه‌لاله‌ددینی رۆمی نووسه‌رێكی توركه‌، منیش ئه‌وه‌نده‌ كوردم. له‌ درێژه‌ی قسه‌كانیدا ده‌ڵیت، مه‌ولانا له‌ لووتكه‌ی ئه‌ده‌بیاتی فارسیدایه‌ و نووسه‌رێكی فارسه‌. مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌ مادام به‌ فارسی نووسیوویه‌تی كه‌واته‌ فارسه‌، به‌و پێیه‌ش ئه‌م به‌ توركی نووسیوویه‌تی، كه‌واته‌ توركه‌ و راسته‌ له‌ درێژه‌ی قسه‌كانیدا باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌بێت شه‌ڕ له‌گه‌ڵ كورد رابگیرێت و درێژه‌ی پێ نه‌درێت و هۆكاره‌كه‌شی ده‌باته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی نایه‌وێت به‌هیچ شێوه‌یه‌ك توركیا دابه‌ش بكرێت و هه‌وڵه‌كانی ئه‌و بۆ مانه‌وه‌ی سانترالیزمی ده‌وڵه‌تی توركییه‌؟ خۆی له‌ راستیدا یه‌كێك له‌نووسه‌ر و رۆماننووسه‌كانی تورك كه‌ناوی سه‌عید فایه‌قه‌ و یه‌شار به‌ئوستادی خۆی له‌ رۆمانووسیندا وه‌سفی ده‌كات، هه‌ر له‌سه‌ره‌تای ده‌ركه‌وتنی یه‌شار كه‌ماله‌وه‌، له‌باره‌یه‌وه‌ وتوویه‌تی:(یه‌شار كه‌مال، توركترین كورد و كوردترین توركه‌!؟)

 179 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*