سەرەکی » راپۆرت » پارە هۆكارێكە بۆ سەركەوتن ‌و كەوتنی مرۆڤ؟

پارە هۆكارێكە بۆ سەركەوتن ‌و كەوتنی مرۆڤ؟

هێمن ئەحمەد

هەر لەسەرەتای در‌وستبوونی مرۆڤایەت‌و پێشكەوتنەكانی دونیا، پارە بووەتە هۆكاری سەركەوتن‌و پێشكەوتنی ئەو قۆناغانە، بەڵام لێرەدا پرسیار ئەوەیە ئایا پارە هەموو شتێكە؟ یاخود تەواوكەری شتەكانی تری ژیانی مرۆڤە؟ ئەگەرچی لەسەردەمی فیرعەونیەكان دراویان حەلقەی مس‌و زێر بووەو پێداویستیەكانی ژیانیان پێدابینكردووەو سەرچاوەی ئابورییان بووە، لەئێستادا چەندین جۆر دراو هەیەو پشتگیری لێدەكرێت‌و هەوڵی پەیداكردنی زیاتری دەدرێت.

مێژوونووسێك رایدەگەیەنێت: ئێمپراتۆرو حكومەتە یەك لەدوای یەكەكانی رابردوو رۆڵیان بینی لەبەكارهێنانی زێرو زیو بۆ ئاڵووێرە بازرگانیەكان، بۆیە لە گەلێك لەشەڕو هێرشەكاندا بەتاڵن بردنی زێرو زیو بووە بنەمایەكی گرنگ بۆ ئابووری ئەو ئیمبراتۆرانە.

توێژەرێكی كۆمەڵایەتیش ئاماژەی بەوە دەكات؛ ئەو پارچە كاغەزە زۆربەی گرفتەكانی پێ چارەسەر دەكرێت، بەڵام خۆشبەختیت بۆ ناهێنێ.

هەندێك لەمرۆڤەكان پارەیان كردووتە ئامانج
سەردار عەلی، فەرمانبەرە لەیەكێك لەفەرمانگەكانی شاربەكوردستانی نوێی وت: بەبڕوای من پارە هەموو شتێك نییەو تەنیا ئەمرازێكە نەك ئامانج، مەبەستم ئەوەیە مرۆڤی ژیر هەموو ژیانی بۆ پارە پەیداكردن تەرخان ناكات، بەڵكو دەیكات بە بەشێك لەئامرازە پێویستییەكانی ژیان. لەم سەردەمەدا رەوشت لای مرۆڤەكان‌و لەناو كۆمەڵگەی ئێمەدا گۆڕاوە، بۆ نموونە كەسێكی پارەدارو دەوڵەمەند لای هەندێك كەس بەچاوێكی گەورەوە سەیری دەكرێت، بەڵام لە كروكدا وا نییە، رەنگە ئەو كەسەی بێ پارە بێت بەچاوێكی ترەوە سەیری بكرێت، بەڵام هەندێك لەمرۆڤەكان پارەیان كردۆتە ئامانجی سەرەكی ژیانی خۆیان، بەڵام لای من وا نییە، كەسی حەكیم‌و دانا دەوڵەمەندترین كەسی دونیایە لەبەر ئەوەی كۆمەڵگە سودی لێدەبینێت.

هەمووی بووەتە چاولێكەری
هاوكات سامان محەمەد، گەنجێكی شارەكەیە وتی: پەندێكی كوردی هەیە دەڵێت: ئەوەی دینارێكی نەبێت دینارێك ناهێنێت، واتا تۆ چەند پارەت پێبێت نرخەكەت ئەوەندەیە دەتوانرێت چەندین پێناسەی دیكەی بۆ بكرێت، لەم سەردەمەدا زۆرێك لەپارەدارەكان‌و پارە بەدەستەكان، پارەیان لەتەواوكارییەوە گۆڕیوە بۆ ئامانج، كەئەمەش كۆمەڵگە تووشی چەندین نەخۆشی كۆمەڵایەتی دەكات گەر تەماشا بكەین كاتێك خەڵك پارەی لێبشارێتەوەو رێگەی پارە پەیداكردنی بەهەموو شێوەیەك لێبگیرێت یاخود پارەدارەكانی دەوروبەرت بەئارەزووی خۆیان ژیان بكەن ئەو كاتە تۆ هەست بەچی دەكەیت؟ ئەو وڵاتانەی كەپارەی تێدا قۆرخ دەكرێت تووشی دەیان كێشەو گرفتی كۆمەڵایەتی دەبنەوە، مرۆڤە خراپەكانیش ئەو رۆڵە سەرەكیە دەگێڕن.

چاوەڕێی مووچەكەم دەكەم
خاتوو لەیلا فایەق، فەرمانبەرە لەفەرمانگەی تەندروستی كەركوك، سەرسوڕمانی خۆی نیشاندا لەبەرانبەر ئەوەی مرۆڤەكانی ئەم كۆمەڵگەیە لەپێشتر چۆن ژیاون‌و ئێستاش چۆن دەژین، بۆ كوردستانی نوێ وتی: من مانگێك چاوەڕێی مووچەكەم دەكەم بۆ ئەوەی پێداویستیەكانم بەو بڕە پارەیە دابین بكەم كەمانگانە وەری دەگرم، لەم رۆژەشدا پێداویستی ژیان ئەوەندە زۆر بووە نازانیت فریای چ شتێك بكەویت، كەئەمەش وات لێدەكات بەردەوام بیر لەپارەیەكی زیاتر بكەیتەوە بۆ دابینكردنی پێداویستیەكانت، كەواتا لەم ساتەدا پارە دەبێتە هەموو شتێك.

پارە هۆكارێكە بۆ سەركەوتن؟
لەوبارەوەی مێژوونووس سمكۆ بەهرۆز بەكوردستانی نوێ-ی راگەیاند: لەگەڵ گۆڕانكارییەكانی رێچكەی ژیانی مرۆڤایەتی هەموو قۆناغ‌و سەردەمێك پێشكەوتنی خۆی بەدیهێناوە لەبوارەكانی ئابووری‌و بازرگانیدا.

وتیشی: لەكاتی زۆربوونی ژمارەی دانیشتوان‌و پێویستیەكانی مرۆڤ بۆ بەرهەمە ئابوورییەكان پێویستی بەگۆڕانكاریی هەبوو لەبنەما ئابووری‌و بازرگانییەكان بۆ ئەوەی بتوانێت بەشێوەیەكی گۆنجاو بەرهەمەكان دابڕێژێتەوە لەسەر بنەڕەتی پێویستیەكانی مرۆڤایەتی.

باسی لەوەشكرد پێشكەوتنی بازرگانی‌و ئاڵووێرو كەل‌و پەلەكان لەو چوار چێوەیە دەرچوو كەتەنیا ئاڵووگۆڕی بەرهەمەكان یەكترین بكرێت بۆیە دەزگاو كاری گەورە كرا بۆ رێكخستنی بەئاڵووێریكردنی بەزێرو زیوو مس.
ئەو كەرەستە كانزایانە توانی رۆڵی پارە ببینێت لەهەڵسەنگاندنی بەرو بوومەكان بۆ پێویستی ژیانی مرۆڤ.

راشیگەیاند: ئێمپراتۆرو حكومەتە یەك لەدوای یەكەكانی رابردوو رۆڵیان بینی لەبەكارهێنانی زێرو زیو بۆ ئاڵووێرە بازرگانیەكان، بۆیە لە گەلێك لەشەڕو هێرشەكاندا بەتاڵ بردنی زێرو زیو بووە بنەمایەكی گرنگ بۆ ئابووری ئەو ئینبراتۆرانە. ئەم بارە بەردەوام بوو تا ناوەڕاستی سەدەی بیستەم كە لەپاڵ زێرو زیودا پارەی كاغەزیش هەڵسەنگاندنە ئابوورییەكانی پێدەكرا كەبوو بەچوارچوارچێوەیەكی ئابووری گونجاو هەموو دەوڵەتەكان بوودجەو بەرنامە ئابوورییەكانیان لەسەر بنەمای زێر بەرامبەر پارە دەدەرێژن‌و گەشە ئابوورییەكانیان تێدا رەنگ دەداتەوە.

ئاماژەی بەوەشكرد لەئێستادا پارە هۆكارێكە بۆ سەركەوتن‌و داكەوتنی مرۆڤ لەبوارەكانی كۆمەڵایەتی‌و رۆشنبیری‌و ئابووریدا.

پارە خۆشبەختی ناهێنێت
خاتوو تیشك حەمید، توێژەی كۆمەڵایەتی بەكوردستانی نوێ-ی راگەیاند: پارە دراوێكی پێویستەو بۆتە سەرچاوەیەكی گرنگی ژیان لەبواری جۆراو جۆرو پرنسدا شەڕی ئەم جیهانەو دەوڵەتە زلهێزەكان لەبواری سەرمایەدا ئەوەند قوول بۆتەوە كەسەرچاوەكەی بۆ ئەم پارەیە دەگەڕێتەوەو هەزارەها كێشەو گرفتی ئەم سەردەمە لەسەر پارەیە تەنانەت وا لەمرۆڤەكان دەكات زۆربەی جار پەنا بەرنەبەر تاوان دەرحەق بەخۆیان‌و كۆمەڵگەو چواردەورەكەیان، بۆیە گرنگە مرۆڤ قەناعەتی بەوە هەبێ كەهەیەتی.

 172 جار بینراوە