سەرەکی » زانست (پەڕە 16)

زانست

چین به‌ره‌و ده‌سه‌ڵاتێكی ره‌ها!

د. مه‌دیحه‌ سۆفی* به‌شی یه‌كه‌م له‌كۆتایی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌مدا، ناپلیۆن ئیمپڕاتۆری فه‌ڕه‌نسا، له‌سه‌رده‌می حوكمڕانی خۆیدا وتوویه‌تی : لێگه‌ڕین با چین هه‌ر بنوێ، گه‌ر خه‌به‌ری بێته‌وه‌… جیهان داگیر ده‌كات و پاشان ده‌یشێوێنێ، چین به‌خه‌به‌ر هات و جیهانی خسته‌ جوڵه‌ و ترس و دڵه‌ڕاوكێی خسته‌ دڵ وڵاته‌كانی ڕۆژئاواوه‌‌‌ و جیهانی له‌ ڕه‌هه‌ندی یه‌ك جه‌مسه‌ری ئه‌مریكاوه‌ كرده‌ فره‌جه‌مسه‌ری. ئه‌مڕۆ چین له‌ پێگه‌یه‌كدایه‌، به‌جۆرێك كه‌ ...

زیاتر »

به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی باخچه‌كانی سلێمانی دامه‌زراوه‌یه‌ك بۆ دابینكردنی هه‌وای سازگار و دیمه‌نی جوان و دڵڕفێن

ئاماده‌کردنی: سه‌ربه‌ست عه‌بدولره‌حمان به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی باخچه‌كان یه‌كێكه‌ له‌و دامه‌زراوانه‌ی كه‌له‌ دوای ڕاپه‌ڕین درووست بووه‌ ، ئه‌گه‌رچی مێژووی درووست كردنی باخ وباخچه‌ له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ ، وه‌ك ژینگه‌یه‌كی له‌بار بۆ حه‌وانه‌وه‌ ، له‌ سلێمانیدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 1937 كه درووست‌كردنی باخی گشتی بووه‌ ، به‌ڵام له‌ سنوری شاره‌وانیدا تا كۆتایی ساڵی 2007 ژماره‌ی دره‌خته‌كان نزیكه‌ی 175000دار بووه‌و ڕوبه‌ری گشتی باخچه‌كان 87500 م2 ...

زیاتر »

زاناكان كات پێچه‌وانه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌

له‌ پێشكه‌وتنێكی نوێی زانستیدا و بۆ یه‌كه‌م جار له‌ مێژوودا زاناكان توانیان ڕێڕه‌وی كات پێچه‌وانه‌ بكه‌نه‌وه‌. تیمێك له‌توێژه‌ره‌وانی په‌یمانگای مۆسكۆ بۆ فیزیا و ته‌كنه‌لۆژیا‌و تیمێكی زانایانی سویسرا‌و ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ئه‌زموونێكی نوێیان ئه‌نجامدا كه‌ مانایه‌كی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ تێگه‌یشتنه‌كانمان ده‌رباره‌ی فیزیای كوانته‌م و یاسا گه‌ردوونییه‌كان به‌وه‌ی توانیویانه‌ ئامێرێكی كات تێپه‌ڕاندن دروست بكه‌ن كه‌ ده‌توانێت به‌پێچه‌وانه‌ی ڕێڕه‌وی كاته‌وه‌ بڕوات و ...

زیاتر »

زاناكان خۆر ده‌كوژێننه‌وه‌

توێژه‌ره‌وه‌كان پلانێكی سه‌یریان هه‌یه‌ بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی گۆڕانكاریی كه‌شوهه‌وا و قه‌تیسبوونی گه‌رمی گۆی زه‌وی كه‌ به‌ هۆییه‌وه‌ ده‌توانن خۆر به‌ شێوه‌ مه‌جازییه‌كه‌ی بكوژێننه‌وه‌. تیمێكی هاوبه‌شی زانایانی زانكۆی هارفارد و زانكۆی ماساچوتسی ئه‌مریكا پلانێكیان داناوه‌ به‌وه‌ی له‌ ڕێگه‌ی ڕشاندنی مادده‌یه‌كیی كیمیایی به‌ناو به‌رگه‌ هه‌وای زه‌ویدا بتوانن گڕو تاوی گه‌رمیی خۆر كه‌متر بكه‌نه‌وه‌ و ئێستا سه‌رقاڵی ئه‌وه‌ن كه‌ پێی ده‌وترێت ( ئه‌ندازه‌ی جیۆلۆجیی ...

زیاتر »

رۆژی جیهانی ئاو 22ی ئازار

رێباز خه‌سره‌و له‌ 22ی ئازاری ساڵی 1992، نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ شاری ریۆ دی جانیرۆی به‌رازیل كۆنگره‌ی ژینگه‌ و گه‌شه‌پێدانیان سازكرد. كۆنگره‌كه‌ رێنمایی پێشكه‌شی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كرد بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م به‌رواره‌ بكرێته‌ رۆژێكی جیهانیی ئاو و ئه‌نجوومه‌نی گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانیش پرۆژه‌ی بۆ داڕشت و مادده‌ی 18مینی یاسای ژینگه‌پارێزیی بۆ ته‌رخانكردو به‌بڕیاری ژماره‌ A/RES/47/193 ئه‌و ڕۆژه‌ی وه‌كو ڕۆژی جیهانی ئاو ناساند . ...

زیاتر »

جۆ كوردستان ژینگه‌یه‌كی له‌بار بۆ به‌روبوومه‌ زێڕینه‌كه‌

ئاماده‌کردنی: سه‌ربه‌ست عه‌بدولره‌حمان ماوه‌یه‌كه‌ خواست له‌ سه‌رنانی جۆ له‌ زیاد بوندایه‌ ، وه‌ك زانراوه‌ جۆ پێكهاتووه‌ له‌ (پرۆتین ، نیشاسته‌ ، خوێی كانزایی وه‌ك ئاسن ، فوسفۆر ، كالیسیۆم ، پۆتاسیۆم و ڤیتامینه‌كان) وه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به‌ هۆردنین و مالتین ، كه‌ به‌سووده‌ بۆ چالاك بونی جگه‌ر و پاڵه‌په‌ستۆی خوێن داده‌به‌زێنێت ، وه‌ ڕێژه‌ی كۆلسترۆڵ له‌ خوێندا كه‌م ده‌كاته‌وه‌ ، وه‌ ...

زیاتر »

كنگر،خواردنێكی به‌تام و ته‌ندروست

گوندستانی‌ نوێ _ ڕه‌وا محه‌مه‌د كه‌م كه‌س هه‌یه‌ ناوی‌ «كنگر _ قنگر» ی نه‌بیستبێت یان بۆ ژه‌مێك و دوان نه‌یخواردبێت. كنگر ؛ یه‌كێكه‌ له‌ گیا به‌هارییه‌كان و په‌لێكی دڕكاوی‌ هه‌یه‌ و له‌و ناوچانه‌دا زۆره‌ كه‌ خاكێكی نه‌رم و باشی هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ زیاتر گه‌وره‌ و ئه‌ستور بێت. قه‌دی كنگر له‌خاكدا ده‌مێنێته‌وه‌ و ته‌نها به‌شی په‌له‌ دڕكاوییه‌كه‌ی‌ ده‌چێته‌سه‌ره‌وه‌ی زه‌وی. كنگر یه‌كێكه‌ ...

زیاتر »

به‌كتریایه‌ك به‌رهه‌مهێن و دۆستی ژینگه‌یه‌

زانایانی ئه‌مریكا جۆره‌ به‌كتریایه‌كیان دۆزیوه‌ته‌وه‌ كه‌ كاره‌با به‌رهه‌مده‌هێنێت و پیسبوونی ژینگه‌ش قه‌لاچۆ ده‌كات. بۆ یه‌كه‌مین جار زانایانی ئه‌مریكا ژماره‌یه‌ك زینده‌وه‌ریی ئه‌ندامییان دۆزییه‌وه‌ كه‌ پیسبونی ژینگه‌ قه‌لاچۆ ده‌كات و كاره‌با به‌رهه‌مده‌هێنێت، به‌ هیواشن له‌ ئاینده‌دا بتوانن ئه‌و وزه‌یه‌ی به‌كتریاكه‌ به‌رهه‌می ده‌هێنێت بیقۆزنه‌وه‌ بۆ كارپێكردنی هه‌ندێك سیسته‌م. ئه‌و زانایانه‌ له‌ قوڵایی ناوچه‌ی پارێزراوی سروشتی (یلوستۆن)ی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا گه‌ڕان بۆ ده‌رهێنانی ئه‌و ...

زیاتر »

چای مه‌عده‌نووس به‌م شێوه‌یه‌ كێش داده‌به‌زێنێت

كێشی زیاده‌ی هه‌ندێك كه‌س به‌هۆی زۆر كۆبوونه‌وه‌ی ئاوه‌ له‌جه‌سته‌دا و له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كالۆرییه‌كی زۆری ناته‌ندروست له‌ڕێگای خۆراكه‌وه‌ ده‌چێته‌ ناو جه‌سته‌وه‌ و ناهێڵێت كه‌سه‌كه‌ كێشی دابه‌زێت. ڕێگا زۆره‌ بۆ كێش دابه‌زاندن وه‌ك ڕێجیم و وه‌رزش كردن، به‌ڵام ئاماده‌كردنی چای مه‌عده‌نووس و خواردنه‌وه‌ی ڕۆژانه‌ یارمه‌تی كێش دابه‌زاندن ده‌دات به‌شێوه‌یه‌كی زۆر باش. بۆچی چای مه‌عده‌نووس؟ مه‌عده‌نووس ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به‌مادده‌ خۆراكییه‌كان‌و ڤیتامینه‌كانی A, B, C, ...

زیاتر »

گه‌شه‌پێدانی ئامێرێك بۆ پاراستنی جگه‌ر

زاناكان گه‌شه‌ به‌ ئامێرێك ده‌ده‌ن كه‌ وا له‌ جگه‌ر ده‌كات له‌ ده‌ره‌وه‌ی جه‌سته‌ش كاره‌كانی خۆی بكات. تیمێكی پزیشكیی به‌ریتانیی توانیان له‌ڕێگه‌ی گه‌شه‌پێدانی ئامێرێكه‌وه‌ وا له‌ جگه‌ر بكه‌ن هه‌مان كارو ئه‌و ئه‌ركانه‌ی خۆی به‌جێ بهێنێت كه‌ له‌ ناو هه‌ناوی مرۆڤدا ئه‌نجامی ده‌دات و ئه‌م ده‌ستكه‌وته‌ش ئاسانكاریی ده‌كات له‌ كاتی پرۆسه‌ی گواستنه‌وه‌ی جگه‌ر و چاندنه‌وه‌ی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی پێویستیان به‌ چاندنی جگه‌ر ...

زیاتر »