سەرەکی » ئەدەب و هونەر (پەڕە 4)

ئەدەب و هونەر

لافاوه‌كه‌ی ئیمیل زۆلا

ئاكار نه‌جم یه‌كێك له‌و شتانه‌ی زۆر گرنگه‌ له‌ نووسینی رۆمان یان چیرۆك ئه‌و سیحره‌یه‌ كه‌ خێرا بخوێنرێته‌وه‌. خوێنه‌ر له‌ خوێندنه‌وه‌دا زه‌وقی تێك نه‌چێ، یان گیرۆده‌بێت و نه‌توانێ له‌ ده‌قه‌كه‌ ده‌رباز بێت. به‌و مانایه‌ نا كه‌ حیكایه‌تی پڕوپیرێژن بێ، به‌و مانایه‌ش نا كه‌ رۆمان یان چیرۆك ئه‌وه‌نده‌ ئاڵۆز بكرێ خوێنه‌ر ته‌قه‌ی سه‌ری بێت. ده‌قی رۆمان یان چیرۆك له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ساده‌بێ، به‌ڵام ...

زیاتر »

تانوپۆ

هیوا فه‌تاح چیرۆكنووسین هونه‌رێكی تایبه‌ته‌، بۆ ئه‌وانه‌ی شاره‌زاییان لێی هه‌یه‌ و ده‌زانن چۆنی ده‌نووسن هونه‌رێكی پڕچێژه‌. به‌داخه‌وه‌ زۆرجار نووسه‌رانی ئێمه‌ چیرۆكیان كردووه‌ به‌ پردی په‌ڕینه‌وه‌ بۆ رۆمان. یا هه‌ندێ نووسه‌رمان هه‌یه‌ یه‌كسه‌ر به‌ رۆمان ده‌ستیانپێكردووه‌. به‌ڵام چیرۆك ئه‌گه‌رچی له‌گه‌ڵ رۆماندا جیاوازیان زۆره‌، لێ بناغه‌یه‌كه‌ بۆ رۆماننووسین. نووسه‌ران بۆ له‌ چیرۆك هه‌ڵدێن و رۆمان ده‌نووسن. هۆكار زۆره‌، یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كان ئه‌وه‌یه‌ ...

زیاتر »

ده‌قه‌كانی یۆن فۆسه‌ له‌ نێوان ژیان و مردندا

  دانا ره‌ئووف له‌م ماوه‌یه‌دا، هه‌ڵبژارده‌یه‌ك له‌ ده‌قه‌ شانۆییه‌كانی یۆن فۆسه‌، (له‌دایكبووی ساڵی 1959) له‌ دوو به‌رگدا له‌ ده‌زگای FAETHON له‌ سوید بڵاو كرانه‌وه‌. به‌رگی یه‌كه‌م پێنج ده‌ق له‌خۆ ده‌گرێت، كه‌ بریتین له‌: كه‌سێك هه‌ر دێ، ناوێك، پیاوی گیتاره‌كه‌، منداڵه‌كه‌، هه‌روه‌ها كوڕه‌كه‌. به‌رگی دووه‌میش پێنج ده‌ق له‌خۆده‌گرێت، كه‌ بریتین له‌: شه‌وگار گۆرانییه‌كانی خۆی ده‌ڵێ، رۆژێكی هاوین، خه‌ونێك به‌ پایزه‌وه‌، مه‌رگی ...

زیاتر »

ئۆرهان كه‌مال، حیكایه‌تخوانی چه‌رمه‌سه‌ری

فه‌رهاد چۆمانی ئۆرهان كه‌مال شاعیر و چیرۆكنووس و شانۆنووس و رۆماننووسی تورك له‌ پانزه‌ی ئه‌یلولی 1914 له‌دایكبووه‌. ناوی راسته‌قینه‌ی (محه‌مه‌د راشید ئۆغوتچو)ه‌ و له‌گه‌رمه‌ی شه‌ڕی یه‌كه‌می جیهانی و دوایین ده‌یه‌ی ئیمپراتۆریه‌تی عوسمانی له‌ شاری ئه‌ده‌نه‌ له‌دایكبووه‌. باوكی په‌رله‌مانتاری خولی یه‌كه‌می په‌رله‌مانی توركیا بووه‌ و دایكیشی مامۆستا بووه‌. به‌هۆی كاره‌كه‌ی باوكییه‌وه‌ ناچار بوونه‌ به‌رده‌وام له‌ كۆچ و باردابن. له‌ ساڵی 1930 ...

زیاتر »

خوێندنه‌وه‌ی چیرۆكی ״چه‌تره‌ وشكه‌كان״ی سیامه‌ند هادی

به‌ختیار حه‌مه‌سوور «چه‌تره‌ وشكه‌كان» ناوی چیرۆكێكی»سیامه‌ند هادی»یه‌، له‌پاڵ حه‌وت چیرۆكی تردا، كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی»یاده‌وه‌رییه‌كانی كۆڵانێكی خاپووركراو»یان پێكهێناوه‌ و ساڵی 2006 له‌ یانه‌ی قه‌ڵه‌م چاپی یه‌كه‌می بڵاوبۆته‌وه‌ و پاشتر له‌ ساڵی 2019دا ناوه‌ندی سارا بۆ جاری دووه‌م چاپ و بڵاوی كردووه‌ته‌وه‌. له‌م نووسینه‌دا، له‌ڕێی چه‌ند «كۆد» و «لێكدژ»ییه‌كه‌وه‌، هه‌وڵی خوێندنه‌وه‌ی چیرۆكه‌كه‌ ده‌ده‌ین. له‌به‌رده‌م پرسیار و گومانگه‌لێكدا رامانده‌گرێت هه‌ر چیرۆكێك سه‌باره‌ت به‌نهێنی و رازێكه‌، ...

زیاتر »

خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ رۆمانی سه‌لارخان

به‌كر ده‌روێش جاری واهه‌یه‌ رۆمانێك ته‌نیا چه‌ند كه‌سێك ده‌یخوێننه‌وه‌، هی واش هه‌یه‌ به‌ سه‌دان و هه‌زاران ده‌یخوێننه‌وه‌ و پێی سه‌رسام ده‌بن، ئه‌و شته‌ چییه‌ وا ده‌كات پێی سه‌رسامبن، خاڵی هاوبه‌ش چییه‌ كه‌ ئه‌و هه‌موو خوێنه‌ره‌ له‌ ده‌وری خۆی كۆده‌كاته‌وه‌؟ دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م خاڵه‌ زۆر گرنگه‌، چونكه‌ ئه‌وه‌ خاڵی به‌هێزی ئه‌و رۆمانه‌یه‌، هه‌ڵبه‌ت هه‌ر رۆمانه‌ و خاڵێك یان چه‌ند خاڵێكی به‌هێز و ...

زیاتر »

دوا سه‌ردانی دارستانه‌كه‌

كاوه‌ حاجی عه‌زیز 1 بڕستم لێبڕابوو، كه‌ هه‌واڵه‌كه‌م بیست خۆم پێنه‌گیرا، خۆم گه‌یانده‌ كتێبخانه‌یه‌كی شار تا بزانم رۆژنامه‌كان چی ده‌رباره‌ی ئه‌م هه‌واڵه‌ ده‌ڵێن، چێشته‌نگاوێكی به‌هاربوو، هه‌رچه‌نده‌ ده‌وامم هه‌بوو، لێ ئه‌و هه‌واڵه‌ وا بڕستی لێ بڕیبووم كه‌ نه‌متوانی بچم بۆ په‌یمانگه‌ به‌په‌له‌ خۆم گه‌یانده‌ كتێبخانه‌ی سلێمانی، كه‌وتمه‌ گه‌ڕان به‌ناو رۆژنامه‌كاندا به‌تایبه‌ت ئه‌و رۆژنامانه‌ی كه‌ به‌ناو ئازادن و له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌و جۆره‌ ...

زیاتر »

وێنه‌ی گێڕه‌ره‌وه‌ی متمانه‌پێنه‌كراو له‌ گێڕانه‌وه‌ی ״له‌وانه‌یه‌ ون بووبێتم״دا

كرم نایب پور، نغمه‌ ورقائیان (پێنج و کۆتایی)   پوختە: لەم نووسینەدا هەوڵمانداوە لە هۆكارەكانی متمانەپێنەكراویی گێڕەرەوەی رۆمانی «لەوانەیە ون بووبێتم»ی سارا سالار، بەپێی تیۆری شلومیس ریمۆن-كینان بكۆڵینەوە. بەپێی ئەو تیۆرە، زانیاری سنوورداری گێڕەرەوە، وجودی خودی گێڕرەوە لەناو رۆمانەكەدا لەگەڵ پێوەرە ناكۆكەكانی بەهای بەدرێژایی رۆمانەكە دەتوانرێت بەو هۆكارە سەرەكیانە لە قەڵەم بدرێت كە گێڕەرەوە متمانەپێكراو نییە. لەم رووەوە لەم خوێندنەوەیەدا ...

زیاتر »

جۆرێكی تری گێڕانه‌وه‌ی تراژیدیا

مه‌حموود نه‌جمه‌دین ئیشكردن له‌سه‌ر تراژیدیا و به‌سه‌رهاتی گه‌لانی سته‌ملێكراو و ته‌وزیف كردنه‌وه‌ی له‌ ژانری ئه‌ده‌بیدا كارێكی ئاسان نییه‌، چۆن ده‌توانی تراژیدیایه‌ك له‌ ده‌قێكی ئه‌ده‌بیدا ته‌وزیف بكه‌یت، یان ته‌حویلی بكه‌یت بۆ دنیای هونه‌ری موزیك یاخود شێوه‌كاری. ئه‌وه‌ زۆر گرنگه‌ وه‌ك ده‌قێكی ئه‌ده‌بی یان پارچه‌یه‌كی هونه‌ری بتوانی ئه‌و ته‌وزیفكردنه‌ له‌ چوارچێوه‌ی رێسا و یاساكانی ئه‌و ژانره‌دابێ نه‌ك وه‌ك خۆی نه‌قڵی تراژیدیا بكه‌یت. ...

زیاتر »

شیعر و ساده‌یی وێنه‌

سه‌دیق سه‌عید رواندزی ساده‌یی زمان له‌ ئاستی ده‌ربڕین و وێنه‌ی هونه‌ریی و ره‌وانیدا، رووبه‌رێكی گه‌وره‌ له‌ شیعری كوردی، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ تاكو قۆناغی نیوه‌ی دووه‌می هه‌فتاكان و سه‌ره‌تای هه‌شتاكان پێكدێنێك. به‌ جۆرێك كه‌ شیعری ئه‌و قۆناغانه‌، شیعرێكه‌ له‌ڕووی زمانی ده‌ربڕین و وێنه‌ی شیعریی و ماناوه‌، هه‌ڵگری زمانێكی ساده‌یه‌ و ده‌شێ هه‌موو خوێنه‌رێك له‌ شیعره‌كان بگات، به‌ پێچه‌وانه‌ی شیعری ...

زیاتر »