سەرەکی » ئەدەب و هونەر (پەڕە 4)

ئەدەب و هونەر

ددان

بەنیگەرانییەكی سەیرەوە لەبەردەرگای ژووری فریاكەوتنی خێرا راوێچكە دەكەم. ناتوانم بوەستم و چاو لە دەرگاكە ببڕم، بەڵكو ئەو دكتۆرەی لەم ساتەوەختەدا بە فریشتەی دەزانم، دەرگاكە بكاتەوە و مژدەم بداتێ كە ژنەتیو هیچی نییە، دەتوانم هەر ئێستا بیبەمەوە. ئەگەر ئەم مژدەیەم بداتێ، ئەوا هەزار فریشتە تاڵێك لە مووی سمێڵە تاشراوەكەی ناهێنن، ئەگەر نا… ئاخر دكتۆرەكە لە كوێ بزانێت ئەم سەڵیتەیە مێردێكی مل ...

زیاتر »

ساراماگۆ: ره‌شبینم به‌ڵام نه‌ك ئه‌وه‌نده‌ كه‌ گولله‌یه‌ك بنێم به‌سه‌ری خۆمه‌وه‌

خۆسێ ساراماگۆ له‌ ساڵی 1922 له‌ لیشبۆنه‌ی پرتوگال هاتۆته‌ دنیاوه‌. راسته‌ دره‌نگ ده‌ستی به‌ نووسین كردووه‌، به‌ڵام به‌خێرایی له‌ناو رۆماننووسه‌ گه‌وره‌كانی دنیادا توانیویه‌تی خۆی بناسێنێت، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ سه‌ره‌نجام له‌ ساڵی 1998دا توانی خه‌ڵاتی نۆبڵی ئه‌ده‌بی وه‌ربگرێت. ئه‌م نووسه‌ره‌ ناوداره‌ به‌ درێژایی ژیانی به‌ نووسه‌رێكی سه‌رقاڵ و قه‌ره‌باڵغ له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درا و هه‌تا كۆتایی ژیانی له‌ ساڵی 2010دا هه‌روا بوو. ...

زیاتر »

ده‌وه‌ن مه‌عروف، بانگه‌وازێك بۆ ئینسانی باڵا!

به‌كر حه‌سه‌ن 2-2 ئینسانی باڵا له‌ شانۆ و رۆمانه‌وه‌ بۆ ناو فه‌لسه‌فه‌ی نیتشه‌ نیتشه‌ ده‌سته‌واژه‌ی (ئینسانی باڵا/Ubermensch ) ی بۆ یه‌كه‌م جار له‌ فه‌یله‌سوفی فه‌ره‌نسی (هیلفیتوس/ Claude Adrien Helvetius / 1715-1771) وه‌رگرتوه‌، كه‌ خاوه‌نی كتێبی (ده‌رباره‌ی رۆح/ De l›esprit ) كتێبه‌كه‌ش له‌ لایه‌ن كه‌نیسه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌وه‌ به‌ كوفر دانرا و له‌ شه‌قامێكی پاریسدا سووتێنراوه‌، یه‌كێك له‌ قسه‌ به‌ناوبانگه‌كانی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ...

زیاتر »

به‌بێ گرێچن، چی وامان لێ ده‌كات ده‌قێكی ئه‌ده‌بی بخوێنینه‌وه؟‌

كریستیان لۆرنتزن ئا: تارا شێخ عوسمان به‌ درێژایی هه‌زاران ساڵی رابردوو ئه‌ده‌ب گه‌شه‌ی كردووه‌، تا گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌و شێوه‌یه‌ی ئه‌مڕۆ ئێمه‌ پێی ئاشناین، هه‌ر له‌ رۆمان و چیرۆك و شیعر و په‌خشانه‌وه‌ تا ژانره‌كانی دیكه‌. له‌ سه‌ده‌ی رابردوودا، چه‌ند هه‌وڵێكی شكستخواردوو هه‌بوون بۆ رزگاربوون له‌ گرنگترین ره‌گه‌زی ده‌ق، كه‌ ئه‌ویش (گرێچن) یان (پلۆت)ه‌. لێره‌دا باسی پێكهاته‌كانی گرێچن ده‌كه‌ین و باسی روانینه‌ ...

زیاتر »

رینیه‌ زیلۆیگه‌ر

یه‌كێك له‌ ئه‌كته‌ره‌ چالاكه‌كانی دنیای سینه‌ما، به‌تایبه‌ت سینه‌مای ئه‌مریكی، رینیه‌ زیلۆیگه‌ره‌ « Rene Zellweger « ئه‌م خانمه‌ ناوداره‌ی جیهانی سینه‌ما له‌ ساڵی 1969 له‌ كاتی، كه‌ شارێكی بچووكی ویلایه‌تی ته‌كساسه‌ له‌ دایكبووه‌. یه‌كێكه‌ له‌ ئه‌كته‌ره‌ به‌ناوبانگه‌كانی سینه‌مای ئه‌مریكی، له‌ چه‌ندین فیلمدا رۆڵی بینیوه‌ و توانیوێتی سه‌ركه‌وتنی مه‌زن بۆ خۆی‌ تۆمار بكات و رۆڵه‌كانی ئه‌ویان گه‌یاندووه‌ به‌ خه‌ڵاتی ئۆسكار و گۆڵدن ...

زیاتر »

گه‌رمه‌كوڵ

له‌ توركییه‌وه‌: فه‌رهاد چۆمانی منداڵه‌كه‌ «دایكه‌،» وای گوت، «دایكه‌، سبه‌ی به‌ر له‌خۆرهه‌ڵاتن بانگم بكه‌ هه‌ستم.» «ئه‌گه‌ر خه‌به‌رت نه‌بووه‌وه‌؟» «ئه‌گه‌ر وه‌خه‌به‌ر نه‌هاتم ده‌رزیم لێ بچه‌قێنه‌. قژم راكێشه‌. لێم بده‌.» چاوه‌ ره‌شه‌كانی ژنه‌ باریكه‌له‌ و ره‌نگ زه‌رده‌كه‌ تروسكاییه‌كی خۆشییان تێگه‌ڕا. «ئه‌ی ئه‌گه‌ر هه‌ر خه‌به‌رت نه‌بووه‌وه‌؟» «بمكوژه‌.» ژنه‌كه‌ به‌هه‌موو ئه‌و تینه‌ی تێیدا بوو كوڕه‌كه‌ی له‌ئامێز گرت و به‌سنگی خۆیه‌وه‌ نووساند. «جانننن!» «ئه‌گه‌ر وه‌ئاگا ...

زیاتر »

میرزا

دەچمە پشت مێزەكەمەوە، میرزاكەم وتارەكەی لەسەر داناوە. هەروا بە پێوە، چاوێكی پێدا دەخشێنم، چاوم دەپەڕێتە پشتی سەرم. دەمەوێ زەنگ لێبدەم، بێتە بەردەمم، پۆرتی بشكێنم، بیكەم بە سانتی بێنوێژ. كەچی وەك ئەوەی كارەبا گرتبمی دەستم بەسەر زەنگەكەوە وشك دەبێت و جوقەی لێوە نایەت. «ئەرێ ئەم كەرە بەغاییە چی نووسیوە؟ دەگ داوەشێی بۆچی میرزایەكی. ئاخر من وام وت؟ یاخوا ئەو پارە مۆڵەت ...

زیاتر »

رێنماییه‌كانی ستیڤن كینگ بۆ نووسینی چیرۆك و رۆمان

ستیڤن كینگ نووسه‌رێكی به‌ناوبانگه‌ كه‌ به‌ چیرۆك و رۆمانه‌كانی ملیۆنه‌ها كه‌سی له‌ سه‌راپای جیهاندا سه‌رسام كردووه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی مامناوه‌ندی ساڵانه‌ له‌ رێگای چیرۆك و رۆمانه‌كانییه‌وه‌ حه‌ڤده‌ ملیۆن دۆلاری ده‌ستده‌كه‌وێت. زیاتر له‌ دووسه‌د ده‌قی ئه‌ده‌بی ترسناك و خه‌یاڵیی نووسیوه‌. گه‌لێ ده‌رهێنه‌ری دیار به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ رۆمانه‌كانی زۆر فیلمیان دروستكردووه‌ ( The Green Mile-میلی سه‌وز)، (The Shawshank Redemption-رزگابوون له‌ شاوشنه‌ك)، ...

زیاتر »

ده‌وه‌ن مه‌عروف، بانگه‌وازێك بۆ ئینسانی باڵا!

به‌كر حه‌سه‌ن 1-2 ئینسانی باڵا له‌ شانۆ و رۆمانه‌وه‌ بۆ ناو فه‌لسه‌فه‌ی نیتشه‌ نیتشه‌ ده‌سته‌واژه‌ی (ئینسانی باڵا/bermensch) ی بۆ یه‌كه‌م جار له‌ فه‌یله‌سوفی فه‌ره‌نسی (هیلفیتوس/ Claude Adrien Helvtius / 1715-1771 ) وه‌رگرتووه‌، كه‌ خاوه‌نی كتێبی (ده‌رباره‌ی رۆح De l›esprit) كتێبه‌كه‌ش له‌لایه‌ن كه‌نیسه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌وه‌ به‌ كوفر دانرا و له‌ شه‌قامێكی پاریسدا سووتێنراوه‌، یه‌كێك له‌ قسه‌ به‌ناوبانگه‌كانی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت (ئینسان ...

زیاتر »

نیكۆڵا پاگانینی، ئه‌فسانەی كه‌مانچه‌

له‌ دنیای موزیكدا جیهان خاوه‌نی مۆزیكژه‌نی وه‌كو بتهۆڤن و فراز لیست و… چه‌ندین ناوی دیكه‌یه‌. یه‌كێك له‌و ناوه‌ دره‌وشاوانه‌ی جیهانی موزیك نیكۆلا پاگانینییه‌. ئه‌م كه‌مانچه‌ژه‌نه‌ ناوازه‌ و سیحربازه‌ی موزیكی جیهانی ئه‌فسانه‌یه‌كه‌ له‌ جیهانی موزیكدا هه‌ڵكه‌وتووه‌ و ناو و ناوبانگی به‌ هه‌موو كون و قوژبنێكی جیهاندا بڵاوبۆته‌وه‌. هه‌ر كه‌سێك گوێی موزیكی هه‌بێ و خولیای گوێگرتنی له‌و هونه‌ره‌ هه‌بێ ناوی ئه‌م ئه‌فسانه‌یه‌ی ...

زیاتر »