سەرەکی » ئەدەب – سێبەر و سایە (پەڕە 82)

ئەدەب – سێبەر و سایە

دەزوولەی خەیاڵ

مه‌حمود نه‌جمه‌دین میزه‌ڵانه‌كه‌ به‌ره‌و ئاسمان بڵند بووه‌وه‌، كابرا ده‌ستی‌ به‌ ده‌زووله‌كه‌وه‌ گرتبوو، له‌ خواره‌وه‌یش ژنه‌كه‌ی‌ به‌هه‌ردوو ده‌ستی‌ قاچی‌ راستی‌ توند گرتبوو، هاواری‌ له‌مێرده‌كه‌ی‌ ده‌كرد «ده‌ستی‌ لێبه‌رده‌، پیاوه‌كه‌ مه‌ترسه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌رز نه‌بووه‌ته‌وه‌ تاوه‌كو له‌كه‌وتن بترسی‌.» كابرا حه‌په‌سابوو، نه‌یده‌وێرا ده‌ستی‌ لێ‌ به‌ردا وه‌كی‌ بڵێی‌ له‌حه‌لحه‌له‌ی‌ ئاسماندا بێ‌ و ئه‌وه‌یش كه‌ ده‌ستی‌ پێوه‌گرتبێ‌ په‌ڕه‌شووت بێت نه‌ك میزه‌ڵان، ده‌زووله‌ی‌ باریكی‌ لێ‌ ببوو به‌سیمی‌ ترومبێل ...

زیاتر »

رازی نه‌مریی تۆڵستۆی لە چیدایە؟

رسته‌كانی تۆڵستۆی وه‌كو ره‌گ و ریشه‌ی كۆنه‌ دارێك چوون به‌ ناخی زه‌ویدا، ئه‌و رستانه‌ی كه‌ ته‌نیا په‌یوه‌ندییان به‌ ئێمه‌وه‌ نییه‌ به‌ڵكو په‌یوه‌ندییان به‌ نه‌وه‌كانی ئاینده‌شه‌وه‌ هه‌یه‌. سه‌د و حه‌وت ساڵ به‌رله‌ ئێستا له‌ (20-11-1910) دا لیۆ تۆڵستۆی ماڵئاوایی له‌ ژیان كرد، به‌ڵام چۆنچۆنی ناوی بووه‌ هاوتای گه‌وره‌یی ئه‌ده‌بی روسی؟ له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم رسته‌كانی تۆڵستۆی وه‌كو ره‌گ و ریشه‌ی كۆنه‌ ...

زیاتر »

شیعری مه‌حمود ده‌روێش و محه‌مه‌د ماغوت به‌ نموونه‌

عه‌بدوڵڵا تاهیر به‌رزنجی 1-2 پێشه‌كی سه‌ره‌تا له‌م لێكۆڵینه‌وه‌دا، به‌كورتی باسی كولتوورویستی ده‌كه‌ین، چونكه‌ به‌شێكی سه‌ره‌كی ناونیشانی بابه‌ته‌كه‌مانه‌ و ڕه‌وتی گشتی وسرووشتی سه‌رجه‌م به‌شه‌كانی دیاریده‌كات. پاشان دێینه‌ سه‌ر ڕوونكه‌وته‌ی كلتوورویستی له‌ شیعری كوردیدا، مه‌حمود ده‌روێش و محەمه‌د ماغوتیش ده‌كه‌ین به‌ دوو نموونه‌، كه‌ دوو ئه‌زموونی جیاوازن، یه‌كه‌میان لكابوو به‌نیشتیمانه‌وه‌ و دووه‌میشیان گوتاری گله‌یی ئاراسته‌ی نیشتیمان ده‌كرد. له‌م لێكۆلینه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ییه‌دا مه‌به‌ستمانه‌ ئه‌و ...

زیاتر »

ژماره‌ چل و یه‌ك

كاروان عومه‌ر ئێوارانی هەموو ڕۆژێك بە دەم گوڵەبەڕۆژە تروكاندنەوە، پیاسەیەك بە شەقامی سالمدا دەكەین و شۆڕدەبینەوە بۆ ئەو جێگایەی، كە لەمێژە بە شاقەمی سەهۆڵەكە ناسراوە. جار ناجارێك بە تۆنێكی نزم و هێواش گۆرانیت بۆ دەڵێم، تۆش هەر بە دەم ئاوازم بۆ لبێدە، تا دەگەینە بەردەم چایخانە و لەفە فرۆشەكان. ئەو كەسانەی لەو ناوەدا سەرقاڵی بێكاری خۆیانن، بە دەوری خۆماندا كۆیاندەكەینەوە، ...

زیاتر »

تنۆك تنۆك ده‌بم به ‌ته‌م

نامۆ پێنجوێنی‌ چه‌ند په‌پووله‌یه‌كی‌ شه‌رمنی‌ له‌م پاركه‌ به‌هه‌شت ئاسادا كز دانیشتوویت به‌ ته‌نیشت ترپه‌ی‌ دڵته‌وه‌ چركه‌ چركه‌ گوێبیستی‌ خه‌مه‌كانتم به‌ دڵت بفه‌رموو دووچاو له‌ كه‌ناری‌ هه‌ڵوه‌ریندان به‌ چاوه‌كانت بڵێ‌ دڵی‌ شاعیرێك تنۆك تنۆك ده‌ڕژێته‌ مه‌رگه‌وه‌ ئه‌ی‌ به‌خشنده‌ترین مرۆڤ به‌و دڵه‌ بلورینه‌وه‌ كوا به‌رگه‌ی‌ كێوی‌ سه‌ختی‌ دابڕان ئه‌گرێت دوانزه‌ مانگ و چه‌ند رۆژێكه‌ دڵم سپاردووه‌ به‌ ژوره‌كه‌ت به‌ ئه‌سپایی‌ بیدوێنه‌ با ...

زیاتر »

ژنان به‌ دوای‌ لانه‌یه‌كی‌ ئارامدا ده‌گه‌ڕێن…

لانه‌ عەلی‌ هه‌موو مرۆڤێك مافێكی‌ سه‌ره‌تایی و بنچینه‌ی‌ هه‌یه‌ ، ئه‌ویش مافه‌ (ئازادی‌ و خۆش گوزه‌رانی‌ گه‌ران به‌ دوای‌ لانه‌یه‌كی‌ ئارام و ژیانێكی‌ باشتر)ه‌. به‌ڵام كاتێك مرۆڤ ئازادیه‌كانی‌ به‌رجه‌سته‌ ناكات و خۆری‌ خۆری‌ خۆشگوزه‌رانی‌ هه‌ڵنایه‌ت ، ئیدی‌ مرۆڤ له‌ كوێدا ئارامی‌ به‌دی‌ بكات به‌ره‌و ئه‌وێ‌ به‌رێ ده‌كه‌وێت. رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌گرتووه‌كان له‌ ساڵی‌ (1999) دا بریاریدا هه‌مووساڵێك هه‌ڵمه‌تێكی‌ جیهانی‌ تایبه‌ت به‌ ...

زیاتر »

به‌شداریپێكردن یان به‌شداریكردنی ژنان له ‌ئه‌نجومه‌نه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا

ئا: حه‌مه‌شوان كه‌مال «به‌ر له‌ساڵانی‌ 1970، ته‌نها پێنج وڵات كاریان به‌ سیستمی كۆتای‌ ژنان ده‌كرد به‌ڵام ئه‌مڕۆ به‌ ده‌یان وڵات كار به‌م سیستمه‌ده‌كه‌ن» ساڵی‌ 1995 كۆنگره‌ی‌ په‌كین له‌وڵاتی‌ چین به‌ستراو جه‌ختی‌ له‌وه‌كرده‌وه‌، كه‌ پێویسته‌ رێژه‌ی‌ به‌شداری‌ ژنان له‌ناو په‌رله‌مانه‌كانی‌ دنیادا له‌ (30%) كه‌مترنه‌بێت، چونكه‌ ئه‌گه‌ر به‌شداری‌ ژنان له‌و رێژه‌یه‌ كه‌متر بێت ئه‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ په‌رله‌مانه‌كان ته‌نها له‌سه‌ر پیاوان قۆرغكرابن. ...

زیاتر »

تێڕوانینی ماركسییانه‌ بۆ ئه‌ده‌ب باشترین فریادڕه‌سم بووه‌، ئه‌مه‌ فێری كردم و منی كرده‌ ره‌خنه‌گر

ژینۆ عه‌بدولڵا* زۆرن ئه‌وانه‌ی‌ له‌و كاته‌وه‌ی‌ ئه‌م سه‌رزه‌مینه‌ی‌ ناوی‌ نراوه‌ عێراق په‌یدابووه‌، خاك وخه‌ڵك و خاووخێزان وكه‌سوكار و دۆست وئازیزانیان جێهێشتووه‌ و هه‌نده‌ران تاراوگه‌نیشینیی بووه‌ته‌ په‌ناگه‌یان بۆ سه‌لامه‌تیی جه‌سته‌ به‌ڵام غوربه‌تی‌ پڕ له‌ ئازار و دوور وڵاتیی مه‌ینه‌تبار دڵ و دروون و ره‌وانی گوشیون و تاڵیی و سوێریی زۆری‌ پێ چه‌شتوون. یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌ی‌ سه‌رباری‌ ناو و ناوبانگ و به‌هره‌ ...

زیاتر »

مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس، گه‌وهه‌رێك له‌ زمانزانی‌ و سه‌لیقه‌

مامۆستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس، زانایه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ كورده‌ و ئه‌وه‌ی‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ كلاسیكی‌ خوێندبێته‌وه‌، ئه‌وه‌ی‌ پیتێكی‌ له‌ئه‌ده‌بیات و له‌ زانستی‌ ئایینی‌ خوێندبێته‌وه‌ مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی‌ موده‌ریس ده‌ناسێ‌. ئه‌م زانا بلیمه‌ته‌ی‌ گه‌لی‌ كورد له‌ماوه‌ی‌ ژیانیدا هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ تا دوا رۆژه‌كانی‌ ژیانی‌ جگه‌ له‌زانست و زانیاری‌ هیچ خولیایه‌كی‌ تری‌ نه‌بووه‌، ئه‌م پیاوه‌ مه‌زنه‌ هه‌موو ته‌مه‌نی‌ به‌دوای‌ عیلم و مه‌عریفه‌دا گه‌ڕاوه‌و ئه‌وه‌یش كه‌ له‌پاش خۆی‌ به‌جێیهێشتووه‌ ...

زیاتر »

هاوسێی مانگ مۆمی 82 ساڵه‌ی داگیرساند

ئاماده‌كردن: لوقمان محه‌مه‌د ره‌شید هاوسێی مانگ یان ئورزی لوبنان و چه‌ندین نازناوی دیكه‌ی له‌وجۆره‌، ناونیشان و پێناسه‌ی فه‌یروز-ی ژنه‌ هونه‌رمه‌ندی عه‌ره‌ب و لوبنانی-ه‌ كه‌ چه‌ند رۆژێك له‌مه‌وبه‌ر مۆمی 81 ساڵه‌ی ته‌مه‌نی پڕ له‌ به‌خششی كوژایه‌وه‌ و پێینایه‌ 82 ساڵییه‌وه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌و ته‌مه‌نه‌ درێژه‌یشیدا، هه‌ر له‌مساڵدا (2017) ئه‌لبوومێكی گۆرانیی به‌ ناوی (ببالی) خسته‌ به‌ر گوێی هه‌وادارانی و به‌مه‌ش سووربوونی خۆی دووپاتكرده‌وه‌ ...

زیاتر »