سەرەکی » ئەدەب – سێبەر و سایە (پەڕە 90)

ئەدەب – سێبەر و سایە

مۆناكۆ:چه‌ند جوانه‌ خوێنه‌ر بی،مۆسیقاربی،مێینه‌ بی!

مۆناكۆ ئیبراهیم شاعیر و مۆسیقارێكی لاوی به‌هره‌مه‌نده‌، پێم باشبوو بۆ ئه‌ده‌ب و هونه‌ر له‌سه‌ر شیعر بیدوێنم، كه‌چی له‌ كورته‌ی ژیاننامه‌كه‌ی خۆیدا به‌هره‌ی تری خۆی بۆ ئاشكرا كردم، نه‌ك هه‌ر ئه‌مه‌ به‌ڵكو هه‌ستم كرد وه‌كو لاوێكی بیست ساڵه‌ زۆر جوان قسه‌ ده‌كات كه‌ پێویسته‌ به‌ دیقه‌ته‌وه‌ قسه‌كانی بخوێنینه‌وه‌، لام وایه‌ ئه‌گه‌ر گوێی لێبگرین گۆران وته‌نی لێی تێرنابین به‌ دوو گوێ، چه‌ند ...

زیاتر »

شیعری مه‌حمود ده‌روێش و محه‌مه‌د ماغوت به‌ نموونه‌

عه‌بدوڵڵا تاهیر به‌رزنجی 2-2 راستكردنه‌وه‌: له‌ به‌شی یه‌كه‌می ئه‌م بابەتە دا هه‌ڵه‌یه‌كی هونه‌ری روویداوه‌ و له‌ كاتی كۆپی پێستی ناونیشانی ئه‌م بابه‌ته‌ له‌سه‌ر ناونیشانی بابه‌تی حه‌فته‌ی پێشووتر وشه‌ی (ئه‌مڕۆدا) چۆته‌ سه‌ر ئه‌م ناونیشانه‌، بۆیه‌ له‌م به‌شه‌دا ناونیشانه‌كه‌مان راستكرده‌وه‌، له‌گه‌ڵ داوای لێبووردن له‌ نووسه‌ری بابه‌ته‌كه‌ و خوێنه‌رانی به‌ڕێز.. ئه‌ده‌ب و هونه‌ر. پێشوازیكردن له‌ شاعیری سوور محه‌مه‌د ماغوت وه‌ك له‌ پێشدا باسمانكرد، ...

زیاتر »

ده‌مامكه‌كان هه‌ڵبده‌نه‌وه‌، ئه‌م شانۆیه‌ هه‌ره‌س دێنێ

كۆیار شێركۆ سێبه‌ره‌كه‌ی كارل گوستاڤ یۆنگ … ده‌مامكه‌ ئه‌خلاقییه‌كانمان و دیوه‌ تاریكه‌ حه‌قیقییه‌كه‌مان. سێبه‌ره‌كه‌ی یۆنگ، یه‌كێكه‌ له‌ به‌ناوبانگترین چه‌مكه‌كان له‌ مێژووی زانستی ده‌رونزانی و ده‌روونشیكارییدا و لێكدانه‌وه‌یه‌كی ورد و بێ پێچ و په‌نای ئه‌و دیوه‌ تاریكه‌ی ئینسانه‌ كه‌ له‌ «نائاگا- Unconscious»یدایه‌. تیۆره‌كه‌ ده‌ڵێت له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا، مرۆڤ فێری كۆمه‌ڵێك شێوازی ڕه‌فتار و چاكه‌ و خراپه‌ ده‌كرێت، كه‌ ده‌توانێت له‌ ڕێیانه‌وه‌ ...

زیاتر »

دەزوولەی خەیاڵ

مه‌حمود نه‌جمه‌دین میزه‌ڵانه‌كه‌ به‌ره‌و ئاسمان بڵند بووه‌وه‌، كابرا ده‌ستی‌ به‌ ده‌زووله‌كه‌وه‌ گرتبوو، له‌ خواره‌وه‌یش ژنه‌كه‌ی‌ به‌هه‌ردوو ده‌ستی‌ قاچی‌ راستی‌ توند گرتبوو، هاواری‌ له‌مێرده‌كه‌ی‌ ده‌كرد «ده‌ستی‌ لێبه‌رده‌، پیاوه‌كه‌ مه‌ترسه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌رز نه‌بووه‌ته‌وه‌ تاوه‌كو له‌كه‌وتن بترسی‌.» كابرا حه‌په‌سابوو، نه‌یده‌وێرا ده‌ستی‌ لێ‌ به‌ردا وه‌كی‌ بڵێی‌ له‌حه‌لحه‌له‌ی‌ ئاسماندا بێ‌ و ئه‌وه‌یش كه‌ ده‌ستی‌ پێوه‌گرتبێ‌ په‌ڕه‌شووت بێت نه‌ك میزه‌ڵان، ده‌زووله‌ی‌ باریكی‌ لێ‌ ببوو به‌سیمی‌ ترومبێل ...

زیاتر »

رازی نه‌مریی تۆڵستۆی لە چیدایە؟

رسته‌كانی تۆڵستۆی وه‌كو ره‌گ و ریشه‌ی كۆنه‌ دارێك چوون به‌ ناخی زه‌ویدا، ئه‌و رستانه‌ی كه‌ ته‌نیا په‌یوه‌ندییان به‌ ئێمه‌وه‌ نییه‌ به‌ڵكو په‌یوه‌ندییان به‌ نه‌وه‌كانی ئاینده‌شه‌وه‌ هه‌یه‌. سه‌د و حه‌وت ساڵ به‌رله‌ ئێستا له‌ (20-11-1910) دا لیۆ تۆڵستۆی ماڵئاوایی له‌ ژیان كرد، به‌ڵام چۆنچۆنی ناوی بووه‌ هاوتای گه‌وره‌یی ئه‌ده‌بی روسی؟ له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم رسته‌كانی تۆڵستۆی وه‌كو ره‌گ و ریشه‌ی كۆنه‌ ...

زیاتر »

شیعری مه‌حمود ده‌روێش و محه‌مه‌د ماغوت به‌ نموونه‌

عه‌بدوڵڵا تاهیر به‌رزنجی 1-2 پێشه‌كی سه‌ره‌تا له‌م لێكۆڵینه‌وه‌دا، به‌كورتی باسی كولتوورویستی ده‌كه‌ین، چونكه‌ به‌شێكی سه‌ره‌كی ناونیشانی بابه‌ته‌كه‌مانه‌ و ڕه‌وتی گشتی وسرووشتی سه‌رجه‌م به‌شه‌كانی دیاریده‌كات. پاشان دێینه‌ سه‌ر ڕوونكه‌وته‌ی كلتوورویستی له‌ شیعری كوردیدا، مه‌حمود ده‌روێش و محەمه‌د ماغوتیش ده‌كه‌ین به‌ دوو نموونه‌، كه‌ دوو ئه‌زموونی جیاوازن، یه‌كه‌میان لكابوو به‌نیشتیمانه‌وه‌ و دووه‌میشیان گوتاری گله‌یی ئاراسته‌ی نیشتیمان ده‌كرد. له‌م لێكۆلینه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ییه‌دا مه‌به‌ستمانه‌ ئه‌و ...

زیاتر »

ژماره‌ چل و یه‌ك

كاروان عومه‌ر ئێوارانی هەموو ڕۆژێك بە دەم گوڵەبەڕۆژە تروكاندنەوە، پیاسەیەك بە شەقامی سالمدا دەكەین و شۆڕدەبینەوە بۆ ئەو جێگایەی، كە لەمێژە بە شاقەمی سەهۆڵەكە ناسراوە. جار ناجارێك بە تۆنێكی نزم و هێواش گۆرانیت بۆ دەڵێم، تۆش هەر بە دەم ئاوازم بۆ لبێدە، تا دەگەینە بەردەم چایخانە و لەفە فرۆشەكان. ئەو كەسانەی لەو ناوەدا سەرقاڵی بێكاری خۆیانن، بە دەوری خۆماندا كۆیاندەكەینەوە، ...

زیاتر »

تنۆك تنۆك ده‌بم به ‌ته‌م

نامۆ پێنجوێنی‌ چه‌ند په‌پووله‌یه‌كی‌ شه‌رمنی‌ له‌م پاركه‌ به‌هه‌شت ئاسادا كز دانیشتوویت به‌ ته‌نیشت ترپه‌ی‌ دڵته‌وه‌ چركه‌ چركه‌ گوێبیستی‌ خه‌مه‌كانتم به‌ دڵت بفه‌رموو دووچاو له‌ كه‌ناری‌ هه‌ڵوه‌ریندان به‌ چاوه‌كانت بڵێ‌ دڵی‌ شاعیرێك تنۆك تنۆك ده‌ڕژێته‌ مه‌رگه‌وه‌ ئه‌ی‌ به‌خشنده‌ترین مرۆڤ به‌و دڵه‌ بلورینه‌وه‌ كوا به‌رگه‌ی‌ كێوی‌ سه‌ختی‌ دابڕان ئه‌گرێت دوانزه‌ مانگ و چه‌ند رۆژێكه‌ دڵم سپاردووه‌ به‌ ژوره‌كه‌ت به‌ ئه‌سپایی‌ بیدوێنه‌ با ...

زیاتر »

ژنان به‌ دوای‌ لانه‌یه‌كی‌ ئارامدا ده‌گه‌ڕێن…

لانه‌ عەلی‌ هه‌موو مرۆڤێك مافێكی‌ سه‌ره‌تایی و بنچینه‌ی‌ هه‌یه‌ ، ئه‌ویش مافه‌ (ئازادی‌ و خۆش گوزه‌رانی‌ گه‌ران به‌ دوای‌ لانه‌یه‌كی‌ ئارام و ژیانێكی‌ باشتر)ه‌. به‌ڵام كاتێك مرۆڤ ئازادیه‌كانی‌ به‌رجه‌سته‌ ناكات و خۆری‌ خۆری‌ خۆشگوزه‌رانی‌ هه‌ڵنایه‌ت ، ئیدی‌ مرۆڤ له‌ كوێدا ئارامی‌ به‌دی‌ بكات به‌ره‌و ئه‌وێ‌ به‌رێ ده‌كه‌وێت. رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌گرتووه‌كان له‌ ساڵی‌ (1999) دا بریاریدا هه‌مووساڵێك هه‌ڵمه‌تێكی‌ جیهانی‌ تایبه‌ت به‌ ...

زیاتر »

به‌شداریپێكردن یان به‌شداریكردنی ژنان له ‌ئه‌نجومه‌نه‌ هه‌ڵبژێردراوه‌كانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستاندا

ئا: حه‌مه‌شوان كه‌مال «به‌ر له‌ساڵانی‌ 1970، ته‌نها پێنج وڵات كاریان به‌ سیستمی كۆتای‌ ژنان ده‌كرد به‌ڵام ئه‌مڕۆ به‌ ده‌یان وڵات كار به‌م سیستمه‌ده‌كه‌ن» ساڵی‌ 1995 كۆنگره‌ی‌ په‌كین له‌وڵاتی‌ چین به‌ستراو جه‌ختی‌ له‌وه‌كرده‌وه‌، كه‌ پێویسته‌ رێژه‌ی‌ به‌شداری‌ ژنان له‌ناو په‌رله‌مانه‌كانی‌ دنیادا له‌ (30%) كه‌مترنه‌بێت، چونكه‌ ئه‌گه‌ر به‌شداری‌ ژنان له‌و رێژه‌یه‌ كه‌متر بێت ئه‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ په‌رله‌مانه‌كان ته‌نها له‌سه‌ر پیاوان قۆرغكرابن. ...

زیاتر »