شوخت

لە دوای بودجە

بەشی هەرێم لە بودجەی عیراق دەنگی لەسەردرا، ئەگەر هیچ گرێ و گارێك دروست نەبێت، مانگانە هەرێم بڕێكی دیاریكرا و پارەی لە بەغداوە بۆ دەنێردرێت. ئەگەر ئەو بڕە لە بەغداوە بنێردرێت، لەگەڵ داهاتی خەمڵێنراوی ناوخۆ، دەكرێت بڵێین داهاتی كوردستان بەنزیككراوەیی بۆمان دەردەكەوێت.

بودجەی ساڵانە لە دوو بەشی سەرەكی پێكدێت، بەشێكیان خەرجی بەردەوام و كارپێكردنە كە بریتییە لە مووچە و دەرماڵەی فەرمانبەران و هەندێك خەرجی دیكە. بەشەكەی دیكەیان بریتییە لە بودجەی وەبەرهێنان، ئەویش ئەو بڕە پارەیەیە كە حكومەت بەپێی پلانی ساڵانە بۆ پڕۆژەكانی ئاوەدانكردنەوە و پەرەپێدان تەرخانی دەكات.

لەدوای دابینكردنی خەرجی بەردەوام و كارپێكردن (مووچە) پرسی خەرجی پەرەپێدان و وەبەرهێنان گەرموگوڕتر دێتەوە گۆڕێ، چونكە پرسی ناڕێكی لە دابەشكردن و خەرجكردنی پارە بۆ پڕۆژەكانی ئاوەدانیی و پەرەپێدانی ناوچە جیاوازەكان، باسێكی جددیە و لەدوای مووچە، دەبێتە ئەولەویەتی كاركردن لەسەری و پێویست دەكات میكانزمێك بۆ چارەسەری ئەو كێشەیە بدۆزرێتەوە.

دابەشكردنی خەرجی وەبەرهێنان و پەرەپێدانی پارێزگا و ناوچەكان، تەنها پرسێكی ئیداریی نییە، بەڵكو تێكەڵ بە باری سیاسی و دابەشكردن و پێدانی دەسەڵاتی دارایی و ئیدارییە، پێدەچێت مشتومڕی زۆر هەڵبگرێت.

ماوەیەكە لێرە و لەوێ‌ باس لە دانانی بودجەی هەرێمی كوردستان بۆ 2021 دەكرێت، لەنێو ئەو یاسای بودجەیەدا پرسی دابەشكردنی پارە و خەرجی وەبەرهێنان و دەسەڵاتی خەرجكردن و وردەكارییە ئیدارییەكان جێبكرێتەوە. لەوانەیە ئەمە هەوڵێك بێت بۆ رەواندنەوەی ئەو داوا و خواست و گوشارەی لەبارەی نادادپەروەریی و ناڕێكی لە دابەشكردنی پارەی وەبەرهێنانەوە دەكرێت، بەڵام پێناچێت ئەم هەوڵە زۆر سەركەوتوو بێت، بەڵكو وەك هەوڵێك بۆ لەباربردنی خواستی حزب و لایەنە سیاسییەكانی سنووری سلێمانی و گەرمیان و هەڵەبجە بۆ پرسی لامەركەزییەت تەماشا دەكرێت.

ئەزموونی چەند ساڵەی رابردوو دەریخست كە گرفتی گەورە لە مەركەزییەتی دەسەڵات و خراپی ئیدارەدان هەیە، جگە لە ناشەفافیەت و ناڕۆشنی داهات و خەرجی، کە نادادپەروەریی گەورەی لە دابەشكردنی داهات دروستكردووە، بەجۆرێك هەندێك ناوچە وەك وشكە ساڵی وایە و هەندێ ناوچەش ئاوەدانتر و باشترە. ئەم گرفتە، بەتەنها لایەنێكی سیاسی لێی بەرپرس نییە كە گوایە هەژموونی بەسەر حوكمڕانیدا هەیە، بەڵكو هەموو ئەو لایەنانەی بەشدارییان لە حكومەتدا كردووە پشکیان بەردەکەوێت.

ئەگەر گرفتی مووچەی فەرمانبەران نەمێنێت كە كێشەیەكی جددی و چەند ساڵەی حكومەت بوو، ئەوا پرسی دابەشكردنی دەسەڵات دەبێتە ئەولەویەت، بەڵام بۆ گفتوگۆی ئەم باسە، زەمینەی گفتوگۆی سیاسی نێوان لایەنەكان بەتایبەتی یەكێتی و پارتی پێویستە، بۆ گفتوگۆی ئەم بابەتە یان دەبێ‌ بگەڕێنەوە سەر ئەو رێكەوتنەی كە بۆ پێكهێنانی حكومەت كراوە، یاخود رێكەوتنێكی دیكە بكرێت و دەریچەیەكی قانونیی بۆ شۆڕكردنەوە و پێدانی دەسەڵات بە ئیدارە خۆجێییەكان بدۆزرێتەوە، ئەگەر نەتوانرێت ئەم رێككەوتنە بكرێت، ئەوا گرژییەكان وەك خۆی بەردەوام دەبێت كە بەدڵنیاییەوە كاریگەریی لەسەر كۆی دۆخی حوكمڕانی دەبێت.

 164 جار بینراوە