سەرەکی » دۆسێ » یاسا كارپێكراوەكانی سەردەمی بەعس

بۆ كپكردنەوەی رەخنەگرانە

یاسا كارپێكراوەكانی سەردەمی بەعس

دەستگیركردنی شرۆڤەكارێكی سیاسی لەم ماوەیەی دوایی، بووە مایەی سەرهەڵدانەوەی مشتومڕێكی كۆن لە عیراق، لە پاش 18 ساڵ لە روخانی رژێمەكەی سەدام حسێن، بەو پێیەی هەندێك لە یاساكانی ئەو سەردە، تائێستاش بۆ كپكردنی دەنگی رەخنەگران بەكاردەهێنرێن.

لە 18ی ئاداری رابردوو، ئیبراهیم سومەیدەعی شرۆڤەكاریی سیاسی لەنێو ماڵەكەی خۆی دەستگیركرا، ئەمەش دوای ئەوەی لێدوانەكانی و بڵاوكرادنەوەیان لەسەر تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان مشتومڕییان دروستكرد كە تێیدا رەخنە لە پێداچوونەوەی ئەم دواییەی یاسای دادگای باڵا دەگرێت.

سومەیدەعی دوای ماوەیەك لە دەستگیركردنی ئازادكرا، پاش ئەوەی دادگای كەرخ لە خۆرئاوای بەغدا گوێی لە وتەكانی گرت، بەڵام تائێستاش بە تۆمەتی «ناوزڕاندن» و «سوكایەتی بە دامەزراوەكان» و بڵاوكردنەوەی «زانیاری درۆ»، هەڕەشەی دەستگیركردنی لەسەرە.

ئەم تۆمەتانە لە یاسای سزاكانی ساڵی 1969دا هاتووە كە پاش ماوەیەكی كەم لە كودەتاكەی حزبی بەعس بەسەركردایەتی سەدام حسێن و دەستگرتنی بەسەر دەسەڵاتدا داڕێژرابوون، ئەو یاسایانە بەبێ‌ گۆڕانكاریی لە ساڵی 2003و لە دوای نوسینەوەی دەستوری هەمیشەیی بە سەرپەرشتی ئەمریكاییەكان بۆ مەبەستی پتەوكردنی ئازادی و دیموكراتی لە وڵاتدا وەك لەكاتنی خۆیدا باسكرا، هێشتا كارییان پێدەكرێت.

یاسا بۆماوەكان
روانگەی ئازادییە رۆژنامەگەرییەكان لە عیراق دەڵێت»یاداشتەكانی دەستگیركردن دژ بە رۆژنامەوانان و چالاكوانان و خاوەن بۆچوونەكان لە عیراق، تائێستاش پشت بەو مادە یاساییانە دەبەستن كە زیاتر لە پەنجا ساڵ بەسەر دەرچونیاندا تێپەڕیوە، ئیدانەكردن لە هەندێكیاندا سزاكەی دەگاتە ئاستی زیندانی تاهەتایی یان لەسێدارەدان».

زیاد عجێلی، سەرۆكی روانگەی ئازادییە رۆژنامەگەرییەكان لە عیراق لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندووە»پێویستە سنورێك بۆ یاسا بۆماوەكانی سیستمی حوكمی تۆتالیتاری پێشوو دابنرێت كە لەگەڵ دەستوری عیراقی دوای ساڵی 2003دا یەكناگرنەوە».

هەرچەندە سكاڵا یاساییەكان لەسەر بنەمای ئەو یاسایانە بوونەتە مایەی نیگەرانی چالاكوانان، بەڵام هەڕەشەكان لە دژیان لە ژماردن نایەن. لە سەرەتای راپەڕینە میللییە بێپێشینەكەی تشرینی 2019، دەیان چالاكوان كوژران و رفێنران، هەندێك لە رفێنراوان بۆ چەند رۆژێك دەستبەسەركران و هەندێكی ترییان بۆ زیاتر لە ساڵێك دەچێت بێسەروشوێنن، بەبێ‌ ئەوەی حكومەت هیچ رێوشوێنێك دژ بە تاوانباران بگرێتەبەر.

عەممار حەكیم، سەرۆكی رەوتی حیكمە كە بە نوێنەری رەوتی میانڕەوی بەرەی شیعەكان دادەنرێت، لە تویتێكیدا لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی (تویتەر) نوسیبوی»لەدوای دەمبەستنییان، خاوەن راوبۆچوونەكان رووبەڕووی تیرۆر و دەستگیركردن و رفاندن بوونەوە، پێویستە رەخنەكان لە چوارچێوە یاساییەكاندابن، تا هەموان پارێزگاریی لە مافە زەرورەكان بكەن بۆ ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی»، وەك ئاماژەكردنێكی روون بۆ ئەو رێشوێنانەی لەدژی سومەیدەعی گیرانەبەر.

دادگای كەرخ رایگەیاندبوو، سومەیدەعی «داوای لێبوردنی كردووە» لەبەرانبەر تۆمەتی «سوكایەتیكردن بە دامەزراوەكان».

لەگەڵ ئەمەشدا و بەپێی مادەی 226ی یاسای سزاكان، تائێستاش رووبەڕووی سزای زیندانی دەبێتەوە كە ماوەكەی دەگاتە حەوت ساڵ، وەك هەموو ئەو كەسانەی «بە ئاشكرا سوكایەتی بە پەرلەمان یان حكومەت یان دادگاكان یان هێزە چەكدارەكان یان هەر دامەزراوەیەكی دەستوری دەكەن».

گفتووگۆی تایبەت
لە چوارچێوەی گفتووگۆ تایبەتەكاندا، سومەیدەعی رەخنەی لە زۆرێك لە سەركردە سیاسی و دادوەرییەكان گرتبوو، بە تایبەت ئەوەی پەیوەندی بە یاسای دادگای باڵاوە هەیە، لەو بارەیەوە ئەنجومەنی باڵای دادوەریی سكاڵای لەدژ بەرزكردەوە.

سكاڵای دووەم لەلایەن وەزارەتی بەرگرییەوە بوو بەپێی مادەی 433ی تایبەت بە ناوزڕاندن كە ئاماژە بە «سزای زیندانی یان غەرامەكردن» دەكات كە «بڵاوكردنەوەی لێدوانە رۆژنامەوانییەكان» وەك بڵاوكردنەوەیان لە «رەوشێكی نالەباردا» لەقەڵەم دەدات، هەروەها ئەنجومەنی باڵای دادوەریی سكاڵای سێیەمی لەدژ بەرزكردۆتەوە كە ئەمەیان دەچێتە خانەی مادەی 210وە سەبارەت بە «زانیارییە درۆكان».

لە مانگی شوباتی 2020 و لەو دەمەی وڵات نغرۆی راپەڕینێكی میللی بوو كە هەوڵدەدرا حكومەتێك پێكبهێنرێت و جێگەی حكومەتە دەستلەكاركێشانەوەكەی عادل عەبدولمەهدی بگرێتەوە، سومەیدەعی لە تویتێكیدا ئاماژەی بە پێشنیاركردنی بڕی 30 ملیۆن دۆلار كردبوو، لەپێناو تەرخانكردنی وەزارەتێك بۆ «لایەنێكی دیاریكراو».

گروپێك لە بژاردە سیاسی و فكری و رۆشنبیری و رۆژنامەوانییەكان بەیاننامەیەكیان دەركرد و داوای ئازادكردنی سومەیدەعی و وازهێنان لە بەكارهێنانی مادە یاساییەكانیان كرد بۆ مەبەستی سیاسی و تۆڵەكردنەوە.

لە بەیاننامەكەدا كە لەلایەن زیاتر لە سەد كەسێتییەوە ئیمزای لەسەر كرابوو، هاتووە»وەبیری دادوەریی و حكومەتی دەخەینەوە كە سەردەمی دیكتاتۆری بەسەرچووە و ناگەڕێتەوە، گەلی عیراق بە هیچ شێوەیەك لە شێوەكان رازیی نابێت بە بەرتەسككردنەوەی ئازادییەكان و ئازادی رادەربڕین».

 150 جار بینراوە