سەرەکی » ئەدەب و هونەر » رۆجه‌ر ئه‌لیوت فرای

رۆجه‌ر ئه‌لیوت فرای

رەوەز ساماڵ

رۆجه‌ر ئه‌لیوت فرای « Roger Eliot Fry « ره‌خنه‌گری هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندی شێوه‌كاری به‌ریتانی. یه‌كێكه‌ له‌ هونه‌رمه‌ند و ره‌خنه‌گره‌ ناوداره‌كانی هونه‌ری شێوه‌كاری. به‌رهه‌مه‌كانی له‌سه‌ر ئاستی جیهانی هونه‌ری شێوه‌كاریدایه‌ و تابلۆكانی له‌ موزه‌خانه‌كاندا جێگای تایبه‌تی هه‌یه‌.

ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ له‌ 16ی دیسه‌مبه‌ری 1866 له‌ له‌نده‌ن له‌ دایكبووه‌، كوڕی ئه‌دوارد فری بووه‌ كه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌ قازییه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌. له‌ 9ی سێبته‌مبه‌ری 1934 له‌ له‌نده‌ن مردووه‌.

رۆجه‌ر له‌ قوتابخانه‌ی سلید بۆ هونه‌ره‌ جوانه‌كان ده‌ستی به‌ خوێندنی هونه‌ری كردووه‌. وێنه‌كێش و ره‌خنه‌گرێكی به‌ریتانی بووه‌ و ئه‌ندام بووه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ی بلومزبری، یه‌كێك بووه‌ له‌ هونه‌رمه‌نده‌ مه‌زنه‌كانی سه‌رده‌می خۆی و له‌ هاوشانی هونه‌رمه‌نده‌ مه‌زنه‌كانی وه‌كو پۆل سیزان و ڤانكوخ و… ئه‌و گروپه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی دنیای هونه‌ردا كه‌ ئه‌میش له‌ هاوشانی ئه‌وان پشكی له‌و گۆڕانكاری و نوێكارییه‌ی هونه‌ر به‌رده‌كه‌وێت. له‌سه‌ر ئاستی به‌ریتانیاش به‌ یه‌كێ له‌ هونه‌رمه‌نده‌ تازه‌گه‌ره‌كان ناوی رۆیشتووه‌.

رۆجه‌ر ئه‌لیوت فری هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ گرنگی به‌ هونه‌ر داوه‌ و به‌ دوای ئه‌و خولیایه‌یدا رۆیشتووه‌. پاش ته‌واوكردنی چه‌ند قۆناغێكی خوێندن و ته‌واو كردنی زانستی سروشت بۆ خوێندنی هونه‌ر رۆیشتووه‌ بۆ فه‌ره‌نسا و ئیتالیا و له‌ كۆتاییدا له‌ شێوازی تابلۆی دیمه‌نی سروشتیدا تایبه‌تمه‌ندی وه‌رگرتووه‌ و تێیدا قووڵ بووه‌ته‌وه‌.

له‌ ساڵی 1896 ژیانی خێزانی له‌گه‌ڵ خانمه‌ هونه‌رمه‌ند هێلین كۆمپ دروست كرد و دوو منداڵیان هه‌بووه‌ به‌ ناوه‌كانی بامیلا و جۆلیان. به‌ڵام هێلین دوای ئه‌وه‌ی شووی به‌ رۆجه‌ر كرد و دوو مناڵی لێ بوو، زۆر به‌خێرایی تووشی نه‌خۆشییه‌كی عه‌قڵی ترسناك بووه‌ و له‌ ساڵی 1910 به‌ ته‌واوی حاڵی خراپ بووه‌ و رۆجه‌ر به‌خێوكردنی مناڵه‌كانی له‌ ئه‌ستۆ گرتووه‌ به‌یارمه‌تی خوشكه‌كه‌ی جوان فری. هه‌مان ساڵ رۆجه‌ر په‌یوه‌ندی به‌ هونه‌رمه‌ندان فانیسا بیل و كلیف بیل كرد و له‌وێوه‌ چووه‌ نێو كۆمه‌ڵه‌ی بلومزبرییه‌وه‌. له‌ ساڵی 1911 رۆجه‌ر په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی له‌ ته‌ك فانیسا بێل ده‌ست پێكرد.

ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ مه‌زنه‌ی هونه‌ری شێوه‌كاری ژیانی به‌ خه‌م و مه‌راقه‌وه‌ به‌ڕێكردووه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی سه‌یر و باوه‌ڕپێ نه‌كراو مردووه‌. له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆی له‌ له‌نده‌ن وه‌ك ده‌توترێت خه‌م و مه‌راق هۆكاری مردنه‌كه‌ی بووه‌. شێوازی كاری هونه‌ری ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌، راسته‌وخۆ وێنه‌ كێشانه‌وه‌ی سروشت و پۆرتریتی كه‌سه‌كان بووه‌. له‌ ساڵی 1903 رۆجه‌ر به‌شداری كرد له‌ دامه‌زراندن و دانانی گۆڤاری بیرلینجتۆن كه‌ گۆڤارێك بووه‌ تایبه‌ت به‌ مێژووی هونه‌ری له‌ به‌ریتانیا. له‌ ژیانی هونه‌ری خۆیدا چه‌ندین به‌رهه‌می هونه‌ری پێشكه‌ش به‌ دنیای هونه‌ر كردووه‌ و تابلۆكانی له‌ مۆزخانه‌كانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكادا دانراوه‌. له‌ ساڵی 1913 وه‌رشه‌ی ئۆمیگای دروست كرد له‌ ساڵی 1933 له‌ كامبریج دامه‌زراوه‌. له‌ ساڵی 1926 چه‌ند وتارێكی نووسیوه‌. چه‌ند ساڵ سه‌رقاڵی وه‌رگێڕانی شیعره‌كانی مالارمێ بووه‌. ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ هاوڕێی نووشسه‌ری ناوداری به‌ریتانی ڤێرجینیا وۆڵف بووه‌ و یه‌كێ له‌ تابلۆكانی رۆجه‌ر فرای پۆرترێتی ڤێرجینیا وۆڵفه‌ كه‌ به‌رهه‌می ساڵی 1917 بووه‌. یه‌كێك له‌و رووداوانه‌ی كه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر ده‌روونی ڤێرجینیا وۆڵف هه‌بووه‌ مردنی رۆجه‌ر فرای بووه‌.

 

 155 جار بینراوە