سەرەکی » راپۆرت » سامانی ماسی لە كوردستان دەبوژێتەوە

سامانی ماسی لە كوردستان دەبوژێتەوە

ئامادەکردنی: بڕوا خدر

ئاشنایەتی مرۆڤ لەگەڵ ماسیدا، مێژووێكی كۆن و نەزانراوی هەیە، هەر ئەوكاتانەی كە مرۆڤ لە ئەشكەوت و پەناكاندا دەژیا، لەچەم و ڕووبارەكان راویان كردوە، بەڵام وەك ئەوەی مێژویەكی دیاری هەبێت وەك پیشە ناسێنرابێت، دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سۆمەریەكان، كە لەتاتە قوڕەكاندا گەلێك زانیاری تۆمار كراون لەوانە ناوی هەندێ ماسی تۆمار كراون كەلە گۆمەكاندا بەخێویان كردوە، هەروەها هەبوونی گۆشتی ماسی لە لیستی خواردنی پاشاكان. وەك توێژینەوەیەك لەسەر ماسی كرابێت لەساڵی پەنجاكان لە عیراق دەستی پێ كردوە، بەخێوكردنی ماسی لە عیراق، دەگەڕێتەوە كۆتایی حەفتاكان و سەرەتای هەشتاكان دەستی پێ كردوە. لەسنوری رانیە یەكەم حەوزی ماسی كە بەشێوەیەكی یاسایی دروست كرا، لەساڵی 1982 بوو كە 3 حەوز بوو، لەساڵی 1998، حەوزێكی تر لە گوندی قەمتەران درووست كرا، لە ژێر چاودێری ڕێخراوی فاودا بوو، پاشان لەساڵی 2000 لە سەروچاوە پڕۆژەیەكی تری بەخێوكردنی ماسی درووست كرا.

پڕۆژەكە ڕووبەرێكی بەرفراوان داگیر دەكات
لەم بارەیەوە، محمەد خدر خاوەنی پڕۆژەی بەخێوكردنی ماسی ، بەكوردستانی نوێ-ی ڕاگەیاند، درووست كردنی حەوزی ماسی بەشێوەیەكی زانستیانە بێت، بەپێی ڕێنمایەكانی وەزارەتی كشتوكاڵی حكومەتی هەرێمی كوردستان بێت. واباشترە پڕۆژەی پەروەردەكردنی ماسی گەورە بێت، بۆئەوەی سودی زیاتری هەبێت بۆ خاوەن پڕۆژەكە، بەپێی ڕێنمایەكان نابێت ڕووبەری پڕۆژەكە لە 3 دۆنم كەمتر بێت دەبێت پشت بە سەرچاوەی ئاوی باش ببەستێت.

تێكردنی بێچوە ماسی
بەپێی بەدواداچوونی كوردستانی نوێ، تێكردنی بێچوە ماسی بۆ ناو حەوز پێویستی بە شارەزای هەیە دەبێت بەشێوەیەكی زانستی بێت. ئەو بێچوە ماسیانەی دەكرێنە ناو حەوزەكان نابێت تەمەنیان لە 60 تا 120 ڕۆژ كەمتر بێت. بۆ هەر دۆنمێك پێویستە 600 تا 1300 بێچوە ماسی تێبكرێت، دەبێت بەشێوەیەكی رێك و پێك، ئالیك بدرێتە ماسیەكان، دەبێت بەشێوەیەكی هاوسەنگ بێت ڕێژەی پڕۆتین لە٪ 20 بۆ٪ 30 كەمتر نەبێت. دوو جۆر ئالیكی ماسی هەیە، ئالیكی سەرئاو كەوتو ئالیكی ژێر ئاو كەوتو، پێكهاتەی ئالیكەكە بریتیە لە بەروبومە دانەوێڵەیەكان، پڕۆتینی ئاژەڵی، زیادكراوەی خۆراكی، پڕۆتین، گەنمە شامی، گەنم، جۆ، دژە كەڕوو، زەیت.

بە بۆچونی شارەزایانی بوارەكە، ئەو جۆرە ماسیەی كە لەناو خۆی هەرێم بەرهەم دەهێنرێت، زۆر باشترە لەو ماسیەی لەدەرەوەی هەرێمەوە دێنە ناوەوە. دەبێتە قۆناغ بەقۆناغ چاودێری ماسییەكان بكرێت بۆئەوەی لە هەر كێشەیەك یان هەر نەخۆشیەك تووشی ماسییەكان دەبێت، بەزووترین كات چارەسەر بكرێت ئەمەش بۆ ئەوەیە زیانەكان كەم بكرێنەوە. لەكاتی نەخۆشیدا نابێت ئالیك بدرێتە ماسی دوای گەورەبوونی ماسییەكان پێویستە، بخرێنە بازاڕەكان، بۆئەوەش پێویستە رەچاوی چەند خاڵێك بكەین. نابێت ئالیك بدرێتە ماسییەكان دوو ڕۆژ پێش ئەوەی بگیرێن بۆ فرۆشتن، بە گوێزەرەوەی تایبەت دەبێ بگوازرێنەوە، ئەو گوێزەرەوەیە دەبێت ئامێری تایبەتی لەگەڵ بێت بۆ درووست كردنی ئۆكسجین.

سوودەكانی گۆشتی ماسی
لەبەدواداچونی كوردستانی نوێ-ی سوودەكانی ماسیمان دەست كەوت، گۆشتی ماسی ، لە گۆشتەكانی تر بەسوود ترە و بێ زیانە بۆمرۆڤ، ماسی تەنها سەرچاوەی پڕۆتین نییە بەڵكو سەرچاوەی ڕۆن و ڤیتامین و كانزا گرنگەكانە، وەك كالسیۆم، ئاسن، یۆرانیۆم، یۆد، ئۆمیگاست، هندێ لەكانزا دەمەنەكان.

ماسی لە ڕووی ئابووریەوە
لەو بارەیەوە، بڕوا عبداللە رەسوڵ. بەكوردستانی نوێ-ی ڕاگەیاند، سامانی ماسی یەكێكە لەسەروەتە ئاوییە زۆر گرنگەكان كەتوانای نوێبوونەوەی هەیە ساڵ لەدوای ساڵ لە رێگەی زۆربوونی سرووشتیەوە، لە رووی ئابووریەوە زۆر گرنگە، زۆربەی وڵاتان بەسەروەتێكی نیشتمانی دایدەنێن، بۆیە دەبێت حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەم كەرتە گرنگە پشت گوێ نەخات، كاری جدی بۆبكات بۆبەرەو پێش چوونی، چونكە دەبێتە هۆی ڕەخساندنی هەلی كار بۆگەنجان و تەمەنە جیاوازەكان، ئەوانەی كەوا لە پیشەسازی رستن و چنینی تۆڕەكان و درووست كردنی بەلەم و چێشخانەكانی ماسی، یان ئەوانەی لە شوێنی فررۆشتنی ماسیەكان كاردەكەن. دەبێتە هۆی ئاوەدان كردنەوەی ئەو شوێنانەی پڕۆژەی بەخێوكردنی ماسی لێیە، وەك رێگاو ئاو و كارەبا. راكێشانی دراوی بیانی وەك سەرچاوەی وزە یاخود داهاتی وڵات لەكاتێكدا بەرهەمەكان زیاتر بێت دەتوانین لەگەڵ ئەو ناوچەو وڵاتانەدا ئاڵوگۆڕی پێبكەی لەڕووی بەرهەم هێنانی ماسیدا هەژارە. بەرهەمهێنانی ماسی لەبواری پزیشكیدا. لەنوێترین توێژینەوەی پزیشكیدا لەم چەند ساڵەی دوایدا ڕووی لە بەكار هێنانی پێستی ماسی بوو كە لەبواری سووتاوی چارەسەركردنی شوێن سوتاوی . بەكار هێنانی ئەو زەویانەی كە بۆ كشتوكاڵ ناشێت، پاراستنیان لە بەبیابان بون.

شەش حەوزی ماسی لەسنوری ڕانیە
بەپێی بەدواداچونی كوردستانی نوێ- ، شەش حەوزی ماسی لە ئیدارەی ڕاپەڕین ، هەیە كە بە شێوەیەكی یاسای دروست كراون‌و مۆڵەتی یاساییان هەیە. ئەو كێڵگانەی كە مۆڵەتی یاسایان نیە نزیكی 150، پڕۆژە دەبێت كە بە حەوزیش بیژمێرین 250 بۆ 300 حەوز دەبێت، ڕووبەری هەریەكەیان وەربگری 2 دۆنم بۆ هەر پڕۆژەیەك دەبێت. بەر هەمی ساڵانەشی زیاترلە 700 تەن ماسیە لەسنوری ڕانیە.
ئەو نەخۆشیانەی لە سنورەكەدا توشی ماسی دەبن؟

بڕوا عبداللە،. خاوەنی بڕوانامەی زانستی لە ڤێتیرنەری بە كوردستانی نوێ-ی وت. ئەو نەخۆشیانەی ماسی توشی دەبێت لەو سنورەدا، دووچاری خاوەن پڕۆژەكان دەبێتەوە، زیاتر یان كێشەی ئیداریەكانن بەڕێژەی ٪٩٠ پاشان ئەوەی دەمێنێتەوە نزیكەی ٪٥ هۆكاری نەخۆشیەكانی كەڕوو یان بەكتریایە یاخود كەمی توخمی خۆراكیەكانە، یان كەمی ڤیتامینەكانە، هەروەها بەشێكی كەمی هۆكارە ژینگەیەكان و هۆكارە فیزیایەكانن لەكاتی باركردن و گواستنەوە دووچاری خاوەن پڕۆژەكان دەبێتەوە.

جۆرەكانی ماسی كە بەخێودەكرێن لە سنوری رانیە
لەبەدواداچونێكی كوردستانی نوێ-ی دا بۆمان دەركەوت ئەوماسییەی لە سنوری رانیە بەخێو دەكرێت ، ٪٩٨ ماسی كۆمۆن كارب(حكومەتی) ٪٢بۆ٣ كراسی كارب(بەرخە یان گیاخۆرە). ٪1بۆ 2 سالڤەر كارب، كاربی زیدی، هەیە.

 324 جار بینراوە