سەرەکی » کەلتوور » هونەری پەیکەرسازی و شوناسی نەتەوەیی

هونەری پەیکەرسازی و شوناسی نەتەوەیی

جەمال نوری

ئەم پەیكەرە لەلایەن هونەرمەندی شێوەكار(هادیی زیائەدینیی) دروستكراوە و ساڵانێكە لە نێوەندی شاری مەهاباد بە رێپێدانی دەسەڵاتدارانی شارەكە دانراوە و بۆتە سیمبولی کورد.

ئەوەی جێگای سەرسوڕمانە لە هەرێمی کوردستان بوونی ئەو هەموو پەیکەرەیە لە شارەکاندا، بەو کارانە نەک نەتوانراوە سروشتی شار جوانتر بکەن، بەتایبەت لە شاری سلێمانی وەک پایتەختی رۆشنبیری بۆتە مایەی نەنگی لە رووی ئێستاتیکای جوانی هونەرەوە، چونکە بوونی زۆرێک لەو پەیکەرانە جگە لەوەی جێگایان گرتووە لە رووی هونەری پەیکەرتاشییەوە جێیان نابێتەوە، بەشێکی زۆر لەو پەیکەرانە لەسەر بنەمایەکی ستانداری جیهانی دروست نەکراون، بەڵکو تاکە پێوەری دروستکردنی ئەو جۆرە پەیکەرانە تەنها و تەنها بایەخدان بووە بە پارەو پولێکی زۆر بەبێ ئەوەی ئەو کەسەی پەیکەری بۆ دەکرێ پڕاو پڕی تەمەنی لە بوارێکی ژیانیدا سەرکەوتوو دیارو رۆڵێکی ئێجگار گەورەی بۆ نەتەوەکەی سەرف کردبێت، بەڵکو هەتاوەکو ئێستاش هیچ پێوەرێکی ستاندارمان نییە کە لە لایەن لێژنەیەکی تایبەت و پسپۆڕ و ئەکادیمی بڕیاری لەسەردرابێ بۆ دروستکردنی پەیکەر کە چ جۆرێک لە کەسایەتی دیار دەگرێتەوە و ئەو مەرجانە چین کە پێویست دەکات ئەو کەسەی پەیکەری بۆ دەکرێت مەرجەکانی لە خۆگرتووە یان نا؟. لەکاتێکدا دروستکردنی پەیکەر بۆ کەسایەتیەک وا دەخوازێ لە رێگەی زمانی جەستە و کۆد و هێمای هونەرییەوە ئەو هونەرمەندەی پەیکەرەکە دروست دەکات بتوانێت پەیامی هونەری ئاوێتە بکات، لەناو پەیکەرەکە کە سەرئەنجام خزمەت بە مێژووی شوناسی نیشتمانیی و نەتەوەیی و کەلتور و فەرهەنگ و زمانی ئەم نەتەوەیە بکات، وێڕای ئەوەی چەند هونەرمەندێکی خاوەن سەلیقە لە باشووردا هەن بە کارە هونەریەکانیان توانیویانە ئێستاتیکای جوانی هونەر لە شاکارەکانیاندا تەوزیف بکەن، بۆ نمونە مامۆستا دارا حەمە سەعی، بەو کارە جوانانەی لە سەرای سلێمانی زنجیرە پەیکەرێکی دروستکردوە گوزارشت لە شۆڕشەکانی کورد دەکات و… هتد.

لاوازی هونەری پەیکەرسازی
هەڵبەتە گەر ئاماژە بە خراپکەوتنەوەی ئەم هونەرە بکەین لە هەرێمی کوردستاندا، هۆکارگەلێک هەیە بۆ لاوازی ئاستی هونەریی و تەکنیکی هونەری پەیکەرسازی، وەک:
بەهەند وەرنەگرتنی چەمکی هونەر لەلایەن لێپرسراوانی هەرێمەوە رەنگبداتەوە لە ناسینی شوناسی نەتەوەیی و کەلتوری کورد، تاوەکو هونەر بکرێتە سەرمایەیەکی ئابووری لەپاڵ سامانە سروشتییەکانی تری وڵات.

بەو واتایەی هەرکاتێک هونەر بوو بە پیشەسازی و هەناردەی دەرەوەی وڵات کرا و چاوی گەشتیار(توریس)ی بەلایاندا راکێشرا ئەو کات دەتوانرێ بڵێین ئێمەش خاوەن شوناسی نەتەوەیی و شارستانیەتین.

داگیرکردنی شارەکانی هەرێم بە پەیکەری نەشاز و ناجۆر و دوور لە ئێستاتیکای جوانی هونەر لە جیاتی دەوڵەمەندکردنی کەلتور و فەرهەنگ و هونەر و ئەدەبی نەتەوایەتیمان، بەپێچەوانەوە قۆناغی گەشەکردنی سەرخانی کۆمەڵگاکەمانی دواخستوە، کە نەتوانین پێشبڕکێ یان هەماهەنگ بین لەتەک وڵاتانی پێشکەوتووی دنیا. لەهەمانکاتدا بوونی ئەو پەیکەرە نەشیاو ناهونەریانە، وایانکردووە نەتوانین سوود لەم هونەرە بەرزە شارستانێتییە وەربگرین بۆ ناسینی شوناسی نەتەوەیی و کەلتوریی و فەرهەنگی و مێژووییە کە وەک چەکێکی بەهێز بتوانین بەرگری لە بوون و کەینونەی خۆمان بکەین، تاوەکو لە رێگای هونەرێکی بەرزی پەیکەرسازییەوە ململانێی شارستانێتی پێبکەین لەگەڵ گەلانی خاوەن شارستانێتیدا، ئەویش بە ناساندنی پەیکەری کەسایەتیە دیار و بەناوبانگەکانی نەتەوەکەمان لە بوارە جیاجیاکانی هونەر و ئەدەب و شۆڕشگێڕێتی و عەشق و گێڕانەوەی ئەفسانە و سێکتەرەکانی تری ژیان. بۆ نموونە ئەو پەیکەرەی کە لە شاری مەهابادی رۆژهەڵاتی کوردستاندا لەلایەن هونەرمەند(هادیی زیائەدینی) دروستکراوە بۆ مامۆستا هەژار موکریانی، هەر بۆیە لە بەرامبەر ئەم شاکارە هونەریە بەرزە ناحەزان و دوژمنانی نەتەوەکەمان چاویان بە بەریدا هەڵنایە و دەستێکی رەش دێت ئەم شاکارە مەزنە دەسوتێنێ. تاوەکو کورد نەتوانێت شانازی به کەسایەتیە گەورەکانیەوە بکات کە بوونەتە سیمبول.

شاکاری هونەری
بوونی شاکاری هونەری مەزن دوژمنەکانیشمان حسابی وردی بۆ دەکەن، چونکە پەیکەری لەو جۆرە هێندەی تر سەری نەتەوەکەمان بەرز رادەگرێ و وەک رمێکە بۆ سەر دڵی ناحەزان و دوژمنانی نەتەوەکەمان. لەبەر ئەم هۆیەشە تابۆیان بکرێ دەیانەوێ لەم بوارەی هونەری پەیکەرسازیدا تەنها و تەنها ئێمەی کورد خاوەن ئەو پەیکەرە نەشازانە بین کە نەک چاوی گەشتیار و خەڵکانی دیکە بۆلای خۆی راناکێشێ، بەڵکو لە رێگای پەیکەری نەشیاو و ناهونەریەوە تێبگەن، کورد نەتەوەیەکە دوورە لە شارستانیەت.

پڕۆفیشناڵی لە هونەردا
‏هادیی زیائەدینی وەک هونەرمەندێکی پڕۆفیشناڵ لە مانا و دەلالەتی هونەری پەیکەردا باش تێدەگات و دەزانێت بوونی پەیکەری کەسایەتیەکی نەتەوەکەی کاتێک لە بەرگێکی پەیکەردا نمایش دەکرێ، تەنها نیشاندانی سیما و روخساری پەیکەرەکە ناتوانێ لەمانا و دەلالەتی مەعریفی کەسایەتیەکەی بخرێتە روو، بەڵکو لە رێگای کۆد و هێما و دەلالەتی واتاوە دەتوانرێ تەوزیف بکرێ لە ناو پەیکەرەکەدا، لە لایەک بوونی کۆد و هێما لە چۆنێتی ئاڕاستەکردنی لەناو پەیکەرەکە هێندەی تر چاو و مێشکی بینەرو گەشتیار بەلای خۆیدا رادەکێشێ و وابەستیان دەکات بە ووردبوونەوە لە پەیکەرەکە، وەک چۆن لێوناردۆ دافشنی هونەرمەندی ئیتاڵی چاو و دەم و لێوی مۆنالیزا دەکاتە هێما و کۆد و نهێنی پشتی تابلۆ بە ناوبانگەکەی مۆنالیزا کە هۆش و چاو و عەقڵی خەڵکی لەسەرتاسەری دنیا بەلای تابلۆکەیدا رابکێشێ، ئەم پەیکەرەی هەژار موکریانی کە لەلایەن هادیی زیائەدیینەوە وێنای کێشراوە، بەشاکارێکی بەرزی پەیکەرسازی هەژمار دەکرێ، بەتایبەت هادیی هونەرمەند زۆر پڕۆفیشناڵانە پەیکەرەکەی ئاڕاستە کردووە، بەتایبەت زیرەکانە توانیویەتی هەژار موکریانی شاعیر جارێکی دی گرێبداتەوە بە هەڵوێستە بەرزەکانی و بە تەواوی گەلانی ناوچەکە.

 275 جار بینراوە